Marilyn Monroe

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Marilyn Monroe
Ilustracja
Imię i nazwisko Norma Jeane Mortenson
Data i miejsce urodzenia 1 czerwca 1926
Los Angeles
Data i miejsce śmierci 5 sierpnia 1962
Los Angeles
Zawód aktorka, modelka, piosenkarka, producent filmowy
Współmałżonek James Dougherty
(1942–1946; rozwód)
Joe DiMaggio
(1954–1954; rozwód)
Arthur Miller
(1956–1961; rozwód)
Lata aktywności 1945–1962
faksymile
Strona internetowa

Marilyn Monroe, właściwie Norma Jeane Mortenson (ur. 1 czerwca 1926 w Los Angeles, zm. 5 sierpnia 1962 tamże) – amerykańska modelka i aktorka filmowa, gwiazda filmowa, ikona kultury popularnej[1] oraz seksbomba lat 50. i 60. XX w. American Film Institute umieścił ją na szóstym miejscu na liście największych aktorek wszech czasów (The 50 Greatest American Screen Legends)[a][2].

Monroe zaczęła swoją karierę w latach 40. jako pin-up skąd trafiła do świata filmu gdzie pracowała dla Twentieth Century-Fox (1946–47) i Columbia Pictures (1948). W 1951 r. związała się z wytwórnią Fox i wkrótce zyskała popularność dzięki filmom Małpia kuracja, Niagara, Mężczyźni wolą blondynki czy Słomiany wdowiec. Zasłynęła z ról stereotypowych blondynek, ale wcielała się również w postacie bardziej złożone, dramatyczne. W 1955 r. studiowała aktorstwo metodyczne w Actors Studio u Lee Strasberga i założyła własną wytwórnię Marilyn Monroe Productions (MMP). Za rolę Elsie w Księciu i aktoreczce otrzymała nagrody David di Donatello i Crystal Star Award, a za rolę Sugar Kane Kowalczyk w Pół żartem, pół serio uhonorowano ją Złotym Globem. Życie prywatne Monroe było pełne perturbacji. Aktorka zmagała się z uzależnieniami i problemami psychicznymi. Była trzykrotnie zamężna, nie miała dzieci. Film Skłóceni z życiem był jej ostatnim w karierze, którą przerwała nieoczekiwana śmierć w 1962 r.

Życiorys[edytuj]

Młodość[edytuj]

NormaJeane Mortenson urodziła się w County Hospital w Los Angeles o godzinie 9:30 dnia 1 czerwca 1926 r,, jako trzecie dziecko Gladys Pearl Baker (1902-84), de domo Monroe, która była montażystką filmową[3][4].

Monroe w okresie niemowlęctwa

Z pierwszego związku, z Johnem Newtonem Bakerem, Gladys miała 2 dzieci: Roberta (1917-1933) i Berniece (ur. w 1919 r.). Z Bakerem rozwiodła się na początku lat 20., a następnie związała się z Edwardem Mortensenem. Ze swoim drugim mężem rozstała się 26 maja 1925 r., już 7 miesięcy po ślubie. Wprawdzie w akcie urodzenia Normy Jeane jako ojciec widnieje Edward Mortenson to tożsamość jej prawdziwego ojca pozostaje nieznana. Znawcy tematu spekulują, że w rzeczywistości mógł nim być Stanley Gifford (1898-1965)[5]. W związku z tym, że Gladys nie mogła zrezygnować z pracy na rzecz opieki nad swoją córką zdecydowała się ją oddać rodzinie zastępczej. Dnia 13 czerwca 1926 r. Jeane trafiła pod opiekę Alberta i Idy Borendelów. Gladys odwiedzała swoją córkę w weekendy aż w końcu w 1933 r. odebrała ją i wspólnie zamieszkały na ulicy Arbol Drive 6812 w Hollywood wraz z rodziną aktorską Atkinsonów. Rok później Gladys zachorowała na schizforenię paranoidalną i została pacjentką Metropolitan State Hospital w Los Angeles. Resztę życia spędziła w izolacji i rzadko miała okazję spotkać się z córką[b]. Norma Jeane następnie znajdowała się pod opieką Grace McKee, przyjaciólki Gladys, ale ostatecznie trafiła do sierocińca. Po latach tak wspominała ten czas: „Rodzice wszystkich dzieci w Domu (sierocińcu) umarli. Ja miałam co najmniej jednego rodzica – matkę. Ale ona mnie nie chciała. Zbyt się wstydziłam, aby próbować wyjaśnić to innym dzieciom. Szczęśliwa byłam tylko wtedy, gdy zabierano nas do kina”[6]. Jeane w okresie dzieciństwa miała być ofiarą molestowania seksualnego[c], jąkała się i była dość wstydliwa[7]. W 1938 r. zamieszkała z  Aną Atchinson Lower, ciotką Grace McKee i uczęszczała do  Emerson Junior High School gdzie była przeciętną uczennicą, a następnie kontynuowała edukacją w  Van Nuys High School. W 1942 r. ze względu na obowiązki zawodowe rodzina Goddardów, pod opieką której pozostawała Norma Jeane, miała wyjechać z miasta, co oznaczałoby powrót Jeane do sierocińca. Aby tego uniknąć 19 czerwca 1942 r. zaledwie szesnastoletnia Norma Jeane wyszła za mąż za dwudziestojednoletniego robotnika Jamesa Dougherty’ego[8].

Droga do sławy[edytuj]

Monroe w 1945 r.

W kwietniu 1944 r. dzięki pomocy Ethel, swojej teściowej, znalazła zatrudnienie w Radioplane Munitions Factory gdzie pracowała 10 godzin dziennie[5]. To właśnie tam spotkała fotografa Davida Connovera, który wykonywał zdjęcia pracownicom fabryki. Chociaż żadne z jej zdjęć nie zostało opublikowanych to jednak Norma Jean zdecydowała się odejść z fabryki i rozpocząć pracę jako modelka, współpracując m.in. z D. Connoverem. W sierpniu 1945 r. wyprowadziła się i podpisała kontrakt z  Blue Book Model Agency Podjęła także decyzję o zmianie swojego wizerunku - wyprostowała i ufarbowała włosy na blond. Uważana była za jedną z najciężej pracujących modelek, a jej zdjęcia zdobiły 33 okładki takich czasopism jak Pageant czy Peek[9]. Dzięki pomocy Emmeline Snively , swojej pracodawczyni, wkroczyła do świata filmu w 1946 r. Jednakże producenci z Paramount Pictures nie chcieli zaangażować Normy, podobnie jak włodarze z 20th Century-Fox, którzy ostatecznie zgodzili na sześciomiesięczny kontrakt dlatego, że początkująca aktorka mogłaby przejść do konkurencyjnej  RKO Pictures[d]. Aktorka wraz z wpływowym Benem Lyonem wybrała Marilyn Monroe jako swój pseudonim artystyczny. Imię Marilyn nawiązywało do gwiazdy Broadwayu Marilyn Miller natomiast Monroe było nazwiskiem panieńskim matki aktorki[10]. Początkowo Monroe jedynie statystowała w filmach i tak jak inni niedoświadczeni aktorzy brała udział w lekcjach śpiewu, tańca,pantomimy i wielu sesjach zdjęciowych, a także obserwowała pracę na planie filmowym. Osobiście marzyła o karierze pokroju Jean Harlow[11]. W 1947 r. jej kontrakt został przedłużony. Wystąpiła wówczas w dramacie Dangerous Years i w komediiScudda Hoo! Scudda Hay! - były to jej pierwsze role mówione. W sierpniu tego samego roku kontrakt Monroe nie został przedłużony w związku z czym wróciła do modelingu, ale kontynuowała naukę w Actors' Laboratory Theatre[12]. Pod dużym wrażeniem ambicji Monroe był Sidney Skolsky, dziennikarz „New York Post" , który prowadził poczytną kolumnę rozrywkową:„To było jasnę, że Monroe jest gotowa ciężko pracować. Chciała być aktorką i gwiazdą filmową. Wiedziałem, że nic jej nie powstrzyma". Dzięki ożywionym kontaktom towarzyskim i domniemanemu romansowi z Josephem Schenckiem w marcu 1948 r. podpisała kontrakt z Columbia Pictures[13]. Pod kierunkiem Natashy Lytess rozwijała aktorskie umiejętności, a ponadto przeszła kolejną zmianę image - jej włosy miały od tej pory kolor platynowego blondu, przeszła również korekcję wady zgryzu[14].

W Columbii zagrała bardziej znaczącą rolę w niskobudżetowym musicalu Dziewczęta z chóru, który jednak nie był sukcesem komercyjnym.Monroe straciła kontrakt w wytwórni. W omawianym okresie związała się z łowcą talentów Johnny’m Hyde`m, który prawdopodobnie wtedy sfinansował jej operacje plastyczne podbródka i nosa[15][16]. Pozbawiona źródła dochodu w 1949 r. pozowała nago do zdjęć, które w 1953 r. (kupione przez Hugh Hefnera) ukazały się w pierwszym numerze "Playboya”. Za sesję zdjęciową u Toma Kelley’a otrzymała zaledwie 50 dolarów, a po latach twierdziła, że zdecydowała się na tę sesję ponieważ była zdesperowana chociaż uważała, że „porządne dziewczyny nie pozują nago"[17][18].

Lata 50. Kariera w Hollywood[edytuj]

Monroe na okładce New York Sunday News w 1952 r.

Dzięki kontaktom Hyde’go i wsparciu Sama Spiegela John Huston zdecydował się zaangażować Monroe do Asfaltowej dżungli, a Joseph Mankiewicz do Wszystko o Ewie. Oba filmy były sporym sukcesem, a role Monroe, choć niewielkie, zostały zauważone przez krytyków. Sam Howard Hawks, wcześniej lekceważąco wypowiadający się o aktorce, wysłał telegram gratulacyjny J. Hustonowi. Wszystko to sprawiło, że Johnny Hyde wynegocjował siedmioletni kontrakt 11 maja 1950 r. Ciężko chory Hyde namawiał Monroe na ślub, ale ta notorycznie odmawiała. Jeszcze w tym samym roku zmarł jej protektor[19]. W marcu 1951 r. Monroe wzięła udział w 23 ceremonii wręczenia Oscarów gdzie wręczyła statuetkę Thomasowi T. Moultonowi. W tym czasie zagrała w czterech niskobudżetowych filmach, grając drugoplanowe role. Uwagę na Monroe zwrócili krytycy, którzy chwalili ją za występ w komedii As Young As You Feel, stała się też ulubioną pin-up wśród amerykańskich żołnierzy walczących w czasie wojny koreańskiej,a wyrazem tego były tysiące listów jakie otrzymywała od fanów[20]. Monroe znalazła się w centrum zainteresowania po wywiadzie w którym przyznała się do nagiej sesji zdjęciowej. Niemniej jej tłumaczenia w tej kwestii uznano za wiarygodne i ostatecznie nie wpłynęło to negatywnie na jej karierę[21].

W 1952 r. za sprawą S. Skolsky’ego Monroe zagrała u Fritza Langa w Clash by Night, a jej występ został doceniony m.in. przez „The Hollywood Reporter"[22]. Z kolei w Proszę nie pukać Monroe wcieliła się w rolę chorej psychicznie opiekunki dziecka, ale sam film i jej występ nie zdobyły uznania krytyków. Przez prasę została uznana w 1952 r. za „it girl[e]", czyli najbardziej atrakcyjną kobietę roku, a ponadto pojawiła się także na okładce magazynu „Life"[23]. Otrzymała również nagrodę Henrietta Award dla najpopularniejszej młodej aktorki[24][25]. Wprawdzie Monroe próbowała zdjąć z siebie odium seksbomby i pragnęła bardziej ambitnych ról to jednak producenci postrzegali ją przede wszystkim przez pryzmat seksapilu. Wskutek czego występowała w dość podobnych kreacjach aktorskich m.in. sekretarki w Małpiej kuracji u boku Cary’ego Granta czy w Uprzejmie informujemy, że nie są państwo małżeństwem gdzie zagrała z Ginger Rogers. Już wówczas aktorka znana była z tego, że na planie zapominała tekstu, spóźniała się, a czasami w ogóle nie stawiała się na czas w pracy[26]. Zmagała się z bezsennością, tremą i niską samooceną[27][28][29]. Nadużywała alkoholu i barbituranów, zażywała amfetaminę. Rchard Widmark tak opisywał pracę z Monroe:

Lubiłem Marilyn, ale była okropne we współpracy. Niemożliwa, naprawdę. Ukrywała się w swojej garderobie i nie chciała wyjść. Kiedy w końcu wychodziła okazywała się być kłębkiem nerwów. Wszystko to było wynikiem strachu. Była niepewna tak wielu rzeczy (...). Od samego początku była jak ranny ptak[30].

Monroe w Niagarze

W 1953 r. zagrała femme fatale w Niagarze, nakręconej w Technicolorze. Sceny w których aktorka występowała owinięta tylko w prześcieradło lub ręcznik były wówczas szokujące i spotkały się z protestami środowisk kobiecych. Sam film okazał się jednak dużym sukcesem kasowym, utorował drogę do sławy Monroe, a także potwierdził jej status seksbomby[31]. Na rozdaniu nagród magazynu filmowego „Photoplay" ponownie skupiła na sobie uwagę, występując w złotej sukni, którą publicznie skrytykowała Joan Crawford[32].

Mężczyźni wolą blondynki[edytuj]

W tym samym roku zagrała wraz z Jane Russell w musicalu w reżyserii Howarda Hawksa. Aby właściwie przygotować się do roli Lorraine Lee codziennie przez miesiąc obserwowała broadwayowska wersję musicalu i grę Carol Channing, a lekcje tańca pobierała u Gwen Verdon. Upierała się przy dublach chociaż reżyser był zadowolony z efektu. Zapytany w wywiadzie co trzeba byłoby zrobić, aby przyspieszyć pracę na planie odpowiedział: „Zastąpić Marilyn, zmienić scenariusz, zwolnić reżysera"[33]. Jako element kampanii promocyjnej Monroe odcisnęła swoje dłonie przed Grauman's Chinese Theatre. Produkcja została dobrze przyjęta przez krytyków i znalazła się na liście najbardziej dochodowych filmów 1953 r., a zdaniem Rainera Wernera Fassbindera film jest jednym z jego ulubionych[34][35]. O kreacji Monroe tak pisał „Life": „Marilyn śpiewa i tańczy z zaskakującą sprawnością. Pełna kobiecości, wolna jak tak"[36]. Gwiazda wykonała w filmie utwór „Diamonds Are a Girl's Best Friend”, którego teledyskiem zainspirowała się w 1985 r. Madonna, tworząc niemalże identyczny teledysk do swojego utworu „Material Girl[37]. We wrześniu wzięła udział w telewizyjnym show Jacka Benny’ego gdzie wcieliła się w rolę dziewczyny ze snu[38].

Jak poślubić milionera[edytuj]

Natomiast 5 listopada premierę miał kolejny film, tym razem komedia romantyczna gdzie główne role obok Monroe zagrały Betty Grable i Lauren Bacall. Nakręcony dzięki CinemaScope obraz w reżyserii Jeana Negulesco był czwartym najbardziej dochodowym filmem roku, bowiem przyniósł ponad 8 mln dolarów dochodu[39]. L. Bacall opisując pracę przy powstawaniu filmu zwróciła uwagę, że Monroe była przestraszona, niepewna siebie i kompletnie polegała na radach Natasha Lytess, swojej nauczycielki sztuki aktorskiej. Zauważyła też, że Monroe poniekąd miała zazdrościć jej życia rodzinnego[40]. Z kolei Alexander D'Arcy stwierdził, że N. Lytess miała destrukcyjny wpływ na gwiazdę filmową[41]. Producent Nunnally Johnson stwierdził, że „Monroe jest trochę jak zombie. Rozmowa z nią przypomina rozmowę z kimś pod wodą. Jest bardzo uczciwa i ambitna i nic złego o niej nie można powiedzieć, ale nie jest materiałem na ciepłą przyjaciółkę"[40].

Monroe znalazła się na liście najbardziej dochodowych gwiazd w 1953 r. i 1954 r.[42], a dodatkową popularność przysporzyły jej zdjęcia z pierwszego numeru „Playboya"[43].

Dnia 4 stycznia 1954 r. Monroe została zawieszona przez studio 20th Century-Fox , bowiem odmówiła wzięcia udziału w kolejnym filmie, który jej zdaniem nie spełniał jej ambicji aktorskich, a przedstawiał ją po raz wtóry w ten sam sposób. Jednakże w marcu szefostwo porozumiało się z aktorką i zaangażowało ją do ekranizacji broadwayowskiego Słomianego wdowca. Wcześniej jednak aktorka zagrała w nieudanym musicalu Nie ma jak show. Ed Sullivan oceniając wykonanie piosenki „Heat Wave" przez Monroe stwierdził krytycznie, że było to jedno z najbardziej rażących naruszeń dobrego smaku, jakie kiedykolwiek widział"[44].

Monroe pozująca dla fotoreporterów na planie Słomianego wdowca

Słomiany wdowiec[edytuj]

W komedii romantycznej Billy’ego Wildera Monroe zagrała obiekt pożądania, seksualnych fantazji Richarda Shermana (Tom Ewell). Film znany jest głównie ze sceny w której aktorka stara się powstrzymać, uniesioną podmuchem z kanału wentylacyjnego metra, białą sukienkę. Pierwotnie scena została nakręcona 15 września 1954 r. zgodnie z wolą reżysera na nowojorskiej ulicy, na której zebrało się 5 tysięcy gapiów. Gwizdy i krzyki zgromadzonych spowodowały, że zrealizowany materiał nie nadawał się do filmu i całą scenę powtórzono w studiu. Aczkolwiek Monroe potrzebowała na to 40 dubli[45]. Aktorka dla pewności, aby nie odsłonić zbyt wiele, założyła 2 pary białej bielizny. Sukienka w którą ubrana była Monroe została zlicytowana w 2011 r. za 4,6 mln dolarów[46] i była to do 2016 r. najdroższa sukienka na świecie. Wówczas to inna sukienka Monroe, w której wystąpiła dla Johna Fitzgeralda Kennedy’ego, została sprzedana za 4,8 mln dolarów[47]. Słomiany wdowiec miał swoją premierę w 29 urodziny aktorki i okazał się dużym sukcesem komercyjnym i z dochodem na poziomie 6 mln dolarów znalazł się na liście najbardziej dochodowych filmów roku, a Monroe otrzymała nominację do nagrody BAFTA[48][49].

W styczniu 1955 r. Monroe, wciąż niezadowolona z 20th Century-Fox, zdecydowała się odejść i założyła wraz z fotografem  Miltonem Greenem własną wytwórnię - Marilyn Monroe Productions (MMP). Sztuka Will Success Spoil Rock Hunter? z Jayne Mansfield w roli głównej była satyrą na odważną decyzję Monroe. Monroe przeprowadziła się do Nowego Jorku, zrezygnowała z pomocy N. Lytess i zapisała się do  Actors Studio. Wkrótce stała się niemal członkiem rodziny Lee i Pauli Strasbergów. To pod wpływem Lee Strasberga zaczęła poddawać się psychoanalizie[50]. Pod koniec roku doszło do porozumienia na linii Monroe -studio dzięki czemu aktorka podpisała nowy kontrakt obligujący ją do gry w czterech filmach w ciągu 7 lat. Za każdy obraz miała otrzymać 100 tysięcy dolarów, mogła również wybierać m.in. reżysera, miała także możliwość produkcji filmu w MMP. Wydaje się, że batalia Monroe o niezależność artystyczną spowodowała, że prasa zaczęła ją inaczej traktować, bardziej poważnie[51].„Istnieją przekonujące dowody na to, że Marilyn Monroe jest przebiegłą bizneswoman"- obwieścił Time w styczniu 1956 r.[52]

Weterani sceny filmowej stwierdzili, że to był jeden z największych indywidualnych sukcesów jakie kiedykolwiek osiągnęła dana aktorka[53]

— Los Angeles Mirror News

Przystanek autobusowy[edytuj]

Pierwszym filmem jaki wybrała Monroe był obraz wyreżyserowany przez Joshuę Logana, pertnerował jej Don Murray. Na potrzeby roli Monroe nauczyła się akcentu z Ozark i zdecydowała się wystąpić w skromniejszym makijażu, co symbolizowało swego rodzaj nowe otwarcie w jej karierze. Pomimo dużej determinacji i poświęcenia Monroe wciąż zmagała się z tremą gdy tylko kamera zaczynała pracować[54]. Tego typu zachowań obawiał się właśnie J. Logan. Niemniej reżyser doceniał aktorkę i porównał ją do Charliego Chaplina w umiejętności łączenia komizmu z tragizmem[55]. Film spotkał się z uznaniem zarówno widzów jak i krytyków, a odzwierciedleniem tego była nominacja Monroe do Złotego Globu dla najlepszej aktorki pierwszoplanowej[56] .

Książę i aktoreczka[edytuj]

Latem 1956 r. Monroe rozpoczęła pracę na planie pierwszego niezależnego filmu swojej produkcji (MMP). Fabuła oparta była na sztuce The Sleeping Prince, w której zagrali wspólnie Laurence Olivier i Vivien Leigh. Monroe kupiła prawa do spektaklu, a reżyserem filmu został sam L. Olivier. Na konferencji prasowej przed rozpoczęciem zdjęć ramiączko sukienki Monroe pękło, co odwróciło uwagę od brytyjskiego aktora i tematu spotkania oraz wywołało wielkie poruszenie wśród dziennikarzy, którzy sugerowali, że gwiazda zrobiła to celowo. Ten incydent był niejako przedsmakiem trudnej współpracy obydwu gwiazd filmowych[57]. Olivier niejednokrotnie podnosił głos i krytycznie odnosił się do aktorki, a ta nie pozostawała mu dłużna, spóźniając się na plan czasem nawet o cztery godziny. Olivier nie mógł pogodzić się z obecnością P. Strasberg na planie, bowiem był przeciwnikiem metod przez nią stosowanych. Monroe po zakończeniu zdjęć przeprosiła całą ekipę filmową za swoje zachowanie[57]. Film przyniósł mniejsze zyski w USA niż spodziewano się, a krytycy chłodno oceniali grę głównych aktorów. Tymczasem w Europiei film został lepiej przyjęty, a Monroe otrzymała francuskiego Cesara, włoską nagrodę David di Donatello oraz nominację do nagrody BAFTA[58]. Współcześni znawcy kinematografii odnoszą się do filmu z większą estymą[59].

29 października 1956 uczestniczyła w premierze The Battle of the River Plate udziałem Elżbiety II w Empire Theatre w Londynie[60].

Pół żartem, pół serio[edytuj]

Monroe wróciła do filmu w 1958 r., aby zagrać wraz z Jackiem Lemmonem i Tony Curtisem w komedii Billy’ego Wildera. Aktorka za namową męża Arthura Millera zgodziła się na rolę Sugar Kane chociaż miała wcielić się po raz wtóry w stereotypową blondynkę. W filmie usłyszeć można utwory w jej wykonaniu, tj.: „Runnin' Wild”, „I'm Thru with Love” czy „I Wanna Be Loved By You”, w którym aktorka grała na ukulele. Praca na planie była wyjątkowo trudna. Curtis zapytany o to jak to jest całować Monroe odpowiedział, ze to jak całować Hitlera. To stwierdzenie urosło do miana hollywoodzkiej legendy, ale sam aktor powtarzał wielokrotnie, że ironizował sobie ze względu na, jego zdaniem, absurdalny poziom pytania[61]. Faktem jest, że postawa Monroe dawała się we znaki osobom pracującym na planie do tego stopnia, że nie została zaproszona na bankiet na zakończenie zdjęć. Z większą empatią o Monroe wypowiadał się J. Lemmon[62]. Billy Wilder z perspektywy czasu przyznał, że każdy może nauczyć się kwestii, ale to prawdziwa artystka może tak zagrać bez znajomości tekstu[63]. Pół żartem, pół serio był spodobał się krytykom oraz widowni. Monroe otrzymała Złoty Glob, a sam film uważany jest dziś za klasyk i jeden z najlepszych, jaki powstał w USA[64].

W 1959 r. Monroe zagrała w musicalu Pokochajmy się wraz z Yves Montandem z którym, zamężna wówczas, aktorka miała romans. Film został nisko oceniony przez krytyków, jako najbardziej wulgarny ze wszystkich, w których aktorka brała udział[65].

Skłóceni z życiem[edytuj]

Ostatnim filmem ukończonym przez Monroe był dramat wyreżyserowany przez Johna Hustona do którego scenariusz napisał ówczesny mąż aktorki, Arthur Miller. Monroe na planie współpracowała z Clarkiem Gable, Montgomerym Cliftem i Eli Walachem. Zdrowie aktorki znacząco się pogorszyło, bowiem cierpiała na kamicę żółciową, a jej nałogi doprowadziły do tego, że na tydzień przerwano kręcenie filmu gdyż aktorka znalazła się w szpitalu na detoksykacji. Monroe w dzieciństwie uważała C. Gable’a za jej prawdziwego ojca i była niezwykle zadowolona z możliwości spotkania gwiazdora. Na pierwszą wspólną scenę musieli czekać dwie godziny ze względu na stan zdrowotny aktorki, która z powodu zdenerwowania zażyła zbyt dużą dawkę Nembutalu. Kiedy zaspana pojawiła się na planie nagle zniknęła, aby zwymiotować. Gdy wróciła C. Gable objął ją i powiedział, że nic się nie stało, a następnie wspólnie udali się na prywatną rozmowę. Odtąd ich współpraca przebiegała poprawnie na tyle, na ile pozwalał stał psychofizyczny Monroe[66]. W ostatni dzień zdjęciowy C. Gable z ulgą przyznał, że to już koniec, bo przez aktorkę nieomal dostał zawału serca. Jak na ironię następnego dnia aktor trafił do szpitala i dziesięć dni później zmarł. W styczniu 1961 r. odbyła się premiera filmu podczas gdy Monroe znajdowała się w szpitalu psychiatrycznym. Aktorka przyznała później, że nie lubiła ani filmu ani swojej gry[67]. Film Skłóceni z życiem zawiódł oczekiwania producentów, bowiem nie odniósł spodziewanego sukcesu komercyjnego, a także krytycy mieli sprzeczne odczucia na temat filmu. Obecnie jednak obraz uznawany jest za klasyk natomiast rola Monroe uważana jako jedna z najlepszych w jej karierze[68][69].

Schyłek kariery[edytuj]

W 1961 r. przeszła operację usunięcia pęcherzyka żółciowego, a jesienią wyprowadziła się do Kalifornii gdzie na początku 1962 r. kupiła dom w Brentwood.

W tym samym roku aktorka odebrała nagrodę Henrietta Award dla najpopularniejszej aktorki, a także rozpoczęła pracę na planie filmu George’a Cukora Słodki kompromis gdzie partnerował jej Dean Martin. Aktorka zmagała się z zapaleniem zatok przynosowych, ale mimo to studio nalegało ją na grę. Problemy zdrowotne narastały co denerwowało włodarzy 20th Century-Fox, którzy sugerowali, że Monroe udaje schorowaną. Dnia 19 maja aktorka pojawiła się w Madison Square Garden, aby zaśpiewać „Happy Birthday” z okazji 45 urodzin Johna F. Kennedy'ego. Co ciekawe Peter Lawford zapowiedział ją jako „late Marilyn Monroe", co odnosiło się do niepunktualności aktorki, znanej niemal wszystkim[70]. Powróciwszy na plan wzięła udział w jednej z bardziej kontrowersyjnych scen w owym czasie, w której pływała nago w basenie. Do czasu występu Jayne Mansfield w Obietnice!Obietnice! właściwie żadna gwiazda filmowa nie kręciła tego typu scen. W chwili gdy aktorka znów zachorowała studio zdecydowało się zwolnić aktorkę i pozwać ją do sądu, żądając 750 tysięcy dolarów. Aktorka stwierdziła, że to Elizabeth Taylor powinna zostać pozwana za straty związane z z produkcją Kleopatry[f], a nie ona[71]. Wkrótce jednak studio porozumiało się z aktorką, rozpoczęło negocjację nad nowym kontraktem m.in. dotyczącym produkcji Pięciu mężów pani Lizy. W ramach odbudowania wizerunku gwiazdy Monroe wzięła udział w sesji dla Vogue"[72].

Grób Monroe w Westwood Memorial Park.

Śmierć i pogrzeb[edytuj]

Dnia 5 sierpnia 1962 r. znaleziono ją martwą w jej domu w Brentwood w Los Angeles, nagą na łóżku ze słuchawką telefoniczną w dłoni. Przyczyną zgonu, według protokołu z sekcji zwłok, było przedawkowanie środków nasennych (barbituranów). Nie wiadomo natomiast czy Monroe świadomie chciała odebrać sobie życie czy zrobiła to przez przypadek. Aktorka już wcześniej miała próby samobójcze[73][74].

Aktorka około godziny 20 weszła do swojej sypialni. Przed śmiercią rozmawiała przez telefon z Peterem Lawfordem, który dostrzegł niepokojące zachowanie aktorki, wskazujące na to, że jest pod wpływem jakichś środków. Zaalarmowana o tym fakcie Eunice Murray, gosposia Monroe, stwierdziła, że wszystko jest w porządku. O 3 w nocy zorientowała się, że w zamkniętej sypialni wciąż świeci się światło. Poinformowała o tym fakcie osobistego psychoanalityka aktorki Ralpha Greensona, który po przyjeździe na miejsce stwierdził zgon Monroe[75].

Pogrzeb Marilyn Monroe miał miejsce o godzinie 13 w dniu 8 sierpnia 1962 r. na terenie Westwood Memorial Cemetery. Ceremonia miała charakter prywatny. Podczas nabożeństwa ciało Marilyn leżało w otwartej trumnie. Częściowo odsłonięta, była ubrana w zieloną suknię Pucci i zielony szalik, który nosiła na konferencji prasowej w Meksyku wcześniej tego samego roku. W dłoniach zmarłej znajdowała się wiązanka różowych róż od Joe DiMaggio[76]. Lee Strasberg odczytał mowę pożegnalną:

Marilyn Monroe była legendą. Swoim życiem stworzyła mit o tym co biedna dziewczyna, pozbawiona wsparcia, może osiągnąć.Dla całego świata stała się symbolem ponadczasowej kobiecości. (…) Jest mi naprawdę przykro, że opinia publiczna, która ją kochała nie miała okazji zobaczyć jej takiej jak my, w wielu rolach. Bez wątpienia byłaby jedną z naprawdę wielkich aktorek teatralnych. Teraz to koniec. Mam nadzieję, że jej śmierć wzbudzi sympatię i zrozumienie dla wrażliwego artysty i kobiety, która przyniosła radość i przyjemność światu.

Śmierć Monroe była głównym tematem gazet w USA i na świecie. W Los Angeles odnotowano nawet wzrost liczby samobójstw, a także sprzedaży prasy w omawianym czasie[77].

Teorie spiskowe[edytuj]

Według biografisty Anthony’ego Summersa Monroe w ostatnich miesiącach życia miała duże problemy psychiczne, romansowała zarówno z Johnem F. Kennedym, jak i jego bratem, Robertem F. Kennedym[78][79][80]. Gdy romans z Robertem się zakończył aktorka miała zagrozić upublicznieniem ich relacji. Monroe ponoć przypadkowo przedawkowała i umarła w karetce pogotowia w drodze do szpitala. Kennedy chciał opuścic Los Angeles przed ujawnieniem faktu o zgonie aktorki. Wówczas jej ciało miało zostać zawiezione do domu i tym samym upozorowano tam samobójstwo[81].

Z kolei John Miner opierał swoje ustalenia na rzekomych transkrypcjach taśm, jakie Monroe nagrała krótko przed śmiercią i przekazała doktorowi R. Greensonowi. Monroe opowiadała o swoich planach na przyszłość co miało dowodzić tego, że nie chciałaby popełniać samobójstwa, a ponadto opowiadała o swoim życiu seksualnym i o lewatywach. Według Minera Monroe została zamordowana przez gosposię, która miała wykonać jej lewatywę z rozpuszczonych pentobarbitalów. Jednakże taśm Monroe nigdy nie odnaleziono[82][83]. O godzinie 4 rano policja, która przybyła na miejsce odnotowała, że Eunice Murray prała pościel, co miałoby wskazywać na zacieranie śladów[84].

Istnieje również hipoteza wedle której do śmierci Monroe przez przypadek przyczynili się jej osobiści lekarze: R. Greenson i Hyman Engelberg. Greenson miał zaaplikować lewatywę z wodzianu chloralu, nie wiedząc o tym, że Engelberg zapisał Monroe Nembutal - co w efekcie mogło spowodować zgon aktorki[85].

Życie prywatne[edytuj]

Związana była m.in. z Yulem Brynerem, Charlesem Chaplinem jr., Elią Kazanem, Peterem Lawfordem, Yves MontandemNicholasem Rayem, Frankiem Sinatrą[86][87]. Według Tony’ego Jerrisa, autora „My little secret", Monroe miała za sobą epizod lesbijski z Jane Lawrence, która miała mieć wówczas szesnaście lat[88]. W tego typu relacji przez jakiś czas miała być również z: Joan Crawford, Marlene Dietrich, Natashą Lytess czy Barbarą Stanwyck[89][90].

Była trzykrotnie zamężna. Jej mężami byli:

Małżeństwo z Jamesem Dougherty’m[edytuj]

Dougherty i Monroe, około 1943-1944 r.

Na początku lat 40. Erwin Goddard został zobligowany przez pracodawcę do wyprowadzki z rodzinnego miasta do Wirginii Zachodniej. Zgodnie z obowiązującym wówczas prawem również Norma Jeane musiałaby przenieść się wraz z rodziną Goddardów. Jednakże aby zostać na miejscu musiała poślubić robotnika Jamesa Dougherty’ego, którego poznała jeszcze jako piętnastolatka. Według innych relacji to Grace McKee miała naciskać na Jeane w sprawie ślubu, bowiem dostrzegała iż jej mąż jest w pewien sposób zainteresowany nastolatką. Według Jamesa małżeństwo było szczęśliwe, a ich związek był czymś więcej niż małżeństwem z rozsądku, utrzymywał że byli zakochani w sobie. Podczas gdy aktorka zwierzyła się dziennikarzowi Clarice’owi Evansowi, że zawsze traktowała Jamesa jak brata[91]. Po podróży poślubnej do jeziora w Ventura County, nowożeńcy przenieśli się do Sherman Oaks. „Kochaliśmy się nawzajem do szaleństwa. Czułem się najszczęśliwszym facetem na świecie" - wspominał Dougherty po latach. W 1944 r. James dołączył do marynarki handlowej i był początkowo przydzielony do nauczania bezpieczeństwa morskiego na Catalina Island gdzie młoda para przeniosła się. Jeane wkrótce rozpoczęła karierę modelki i uwikłała się w romans z fotografem Andre de Dienes. Przeszkodą w karierze początkującej aktorki miało być jej małżeństwo gdyż studio nie chciałoby promować ciężarnej aktorki. James po powrocie do domu starał się przekonać Normę Jeane, aby zapomniała o rozwodzie, ale ta nie dała się przekonać[92].

Małżeństwo z Joe DiMaggio[edytuj]

Małżeństwo z Arthurem Millerem[edytuj]

Dnia 20 stycznia 1961, po przeszło czterech latach małżeństwa z Arthurem Millerem, para rozwiodła się.

Filmografia[edytuj]

Filmy fabularne
  • 1947: Szokująca panna Pilgrim (The Shocking Miss Pilgrim) jako operatorka telefonu (niewymieniona w czołówce)
  • 1947: Dangerous Years jako Evie, kelnerka w Gopher Hole
  • 1948: You Were Meant for Me (niewymieniona w czołówce)
  • 1948: Scudda-Hoo! Scudda-Hay! jako dziewczyna w kajaku (niewymieniona w czołówce)
  • 1948: Green Grass of Wyoming jako Epizod z Square Dance (niewymieniona w czołówce)
  • 1948: Dziewczęta z chóru (Ladies of the Chorus) jako Peggy Martin
  • 1949: Szczęśliwa miłość (Love Happy) jako klientka
  • 1950: Błyskawica (The Fireball) jako Polly
  • 1950: Podróż do Tomahawk (A Ticket to Tomahawk) jako Clara (niewymieniona w czołówce)
  • 1950: Right Cross jako Dusky Ledoux (niewymieniona w czołówce)
  • 1950: Asfaltowa dżungla (The Asphalt Jungle) jako Angela Phinlay
  • 1950: Wszystko o Ewie (All About Eve) jako panna Claudia Casswell
  • 1951: Opowieść z rodzinnych stron (Home Town Story) jako Iris Martin
  • 1951: As Young as You Feel jako Harriet
  • 1951: Pamiętniki Don Giovanniego (Love Nest) jako Roberta 'Bobbie' Stevens
  • 1951: Pobierzmy się (Let's Make It Legal) jako Joyce
  • 1952: Proszę nie pukać (Don't Bother to Knock) jako Nell Forbes
  • 1952: O. Henry przy pełnej widowni (Full House) jako prostytutka (fragment „The Cop and the Anthem”)
  • 1952: Uprzejmie informujemy, że nie są państwo małżeństwem (We're Not Married!) jako Annabel Jones Norris
  • 1952: Na krawędzi (Clash by Night) jako Peggy
  • 1952: Małpia kuracja (Monkey Business) jako panna Lois Laurel
  • 1953: Niagara jako Rose Loomis
  • 1953: Mężczyźni wolą blondynki (Gentlemen Prefer Blondes) jako Lorelei Lee
  • 1953: Jak poślubić milionera (How to Marry a Millionaire) jako Pola Debevoise
  • 1954: Nie ma jak show (There's No Business Like Show Business) jako Vicky
  • 1954: Rzeka bez powrotu (River of No Return) jako Kay Weston
  • 1955: Słomiany wdowiec (The Seven Year Itch) jako dziewczyna
  • 1956: Przystanek autobusowy (Bus Stop) jako Cherie
  • 1957: Książę i aktoreczka (The Prince and the Showgirl) jako Elsie Marina
  • 1959: Pół żartem, pół serio (Some Like It Hot) jako Sugar Kane Kowalczyk
  • 1960: Pokochajmy się (Let's Make Love) jako Amanda Dell
  • 1961: Skłóceni z życiem (The Misfits) jako Roslyn Taber
  • 1962: Something's Got to Give jako Ellen Wagstaff Arden
Producent wykonawczy

Miejsce w kulturze popularnej[edytuj]

Monroe uważana jest za ikonę pin-up, symbol seksu, kobiecości[93][94][95]. Według Gaila Levina była najczęściej fotografowaną osobą w XX w., a Smithsonian Institution zaliczył ją do grona najbardziej znaczących Amerykanów w XX w.[96][97] Zdaniem  Glorii Steinem Monroe jest dziś symbolem feminizmu ze względu na osobiste doświadczenia aktorki o których ruch feministyrczny mówi otwarcie: molestowanie seksualne czy choroby psychiczne[98]. Postać Monroe była przedmiotem setek książek, a także wielu filmów, oper czy piosenek. Wpłynęła na wielu artystów jak choćby Andy’ego Warhola czy Madonnę[99][100]. Na przestrzeni lat Marilyn Monroe stała się marką samą w sobie. Jej wizerunek związany był z kampaniami reklamowymi i produktami takich firm jak Max Factor, Chanel czy Mercedes-Benz[101][102][103].

.

Nagrody i nominacje[edytuj]

César

Złote Globy
Henrietta Award
  • 1954 – ulubiona aktorka filmowa na świecie
  • 1962 – ulubiona aktorka filmowa na świecie
Nagrody BAFTA
David di Donatello

Upamiętnienie[edytuj]

Uwagi

  1. Największą aktorką, w tym samym plebiscycie, ogłoszono Katharine Hepburn (osobno aktorki i aktorzy).
  2. Problemy psychiczne matki Monroe mogły wynikać z obciążenia genetycznego, bowiem oboje jej rodzice zmagali się z chorobami psychicznymi.
  3. W rozmowach z pisarzami i dziennikarzami Monroe przyznawała, że w wieku 8 lat była molestowana seksualnie przez lokatora, ale nie ujawniła tożsamości napastnika. Spekulowano, że mógł nim być  George Atkinson bądź Erwin, mąż Grace McKee.
  4. Współpracą z młodą aktorką zainteresowany był Howard Hughes, czyli szef RKO Pictures
  5. Dziewczyna, która ma to „coś", atrakcyjna, pełna seksapilu
  6. Ze względu na zmiany reżysera, obsady, lokalizacje itp. był to wówczas najkosztowniejszy film na świecie.

Przypisy

  1. Marcel Danesi, Popular Culture: Introductory Perspectives, 2008, s. 111.
  2. http://www.afi.com/100Years/stars.aspx
  3. http://naobcasach.pl/jaka-byla-prawdziwa-marilyn-monroe/
  4. Spoto 2001 ↓, s. 15.
  5. a b Spoto 2001 ↓, s. 86-88
  6. Jak narodziła się Marilyn Monroe [dostęp 2017-01-14].
  7. http://www.stutteringhelp.org/famous-people/marilyn-monroe
  8. Spoto 2001 ↓, s. 70-75.
  9. Banner 2012 ↓, s. 109.
  10. http://www.marilynmonroepages.com/name/
  11. http://www.marilynmonroe.ca/camera/about/facts/idol.html
  12. Spoto 2001 ↓, s. 120-121.
  13. Degen Pener: DRUGS, AFFAIRS AND SECRET DIVORCES: INSIDE THE SCANDALOUS HISTORY OF THE HOLMBY HILLS ESTATE ONCE OWNED BY TONY CURTIS, CHER AND SONNY BONO. [dostęp 2017-01-15].
  14. Hannah Betts: Marilyn Monroe: The star with marbles in her bra. [dostęp 2017-01-15].
  15. http://www.allure.com/story/marilyn-monroe-mystery-plastic-surgery-medical-records
  16. http://www.marilynmonroepages.com/facts/#surgery
  17. http://www.cosmopolitan.co.uk/entertainment/news/a37650/marilyn-monroe-nude-calendar-pictures/
  18. http://www.telegraph.co.uk/news/celebritynews/8812837/Naked-Marilyn-Monroe-picture-expected-to-sell-for-thousands.html
  19. Leaming 1998 ↓, s. 17-20.
  20. Spoto 2001 ↓, s. 192.
  21. Spoto 2001 ↓, s. 210-213.
  22. Owings 2013 ↓, s. 46.
  23. LizL. Ronk LizL., Marilyn Monroe: The LIFE Covers, 1952-1962, „TIME.com” [dostęp 2017-01-15].
  24. Konkretnie ta nagroda Henrietta award była częścią Złotych Globów Przyznawało ją Hollywoodzkie Stowarzyszenie Prasy Zagranicznej, ale nie za konkretną rolę.
  25. Marilyn: The Globes' Golden Girl, www.goldenglobes.com [dostęp 2017-01-16].
  26. SusanS. King SusanS., Marilyn Monroe: People who knew her recall the real person, „Los Angeles Times”, 2012, ISSN 0458-3035 [dostęp 2017-01-16] (ang.).
  27. Marilyn Monroe - gwiazda, która uważała, że jest najgorsza, „kobieta.gazeta.pl” [dostęp 2017-01-16] (pol.).
  28. Ostatni wywiad z Marilyn Monroe, „Onet Film”, 2011 [dostęp 2017-01-16] (pol.).
  29. Marilyn Monroe - kobieta nieodkryta i niezrealizowana, „PolskieRadio.pl” [dostęp 2017-01-16].
  30. http://www.telegraph.co.uk/tv/2016/04/05/marilyn-monroe-was-impossible-to-work-with-richard-widmark-inter/ ↓.
  31. Niagara (1953) - Notes - TCM.com, „Turner Classic Movies” [dostęp 2017-01-16].
  32. Finkelstein 2006 ↓, s. 134.
  33. Gentlemen Prefer Blondes. Howard Hawks 1953-08-01.
  34. RyanR. Lattanzio RyanR., Rainer Werner Fassbinder’s Top 10 Favorite Films | IndieWire, „www.indiewire.com” [dostęp 2017-01-16].
  35. WorldwideBoxoffice.com -|- 15747 titles as of Jan 15 2017, „www.worldwideboxoffice.com” [dostęp 2017-01-16].
  36. BenB. Cosgrove BenB., LIFE With Marilyn and Jane: Photos From the Set of 'Gentlemen Prefer Blondes', „TIME.com” [dostęp 2017-01-16].
  37. Christopher Feldman, Billboard book of number 2 singles, 2000, s. 195.
  38. Marilyn Monroe and Television, „www.marilynmonroe.ca” [dostęp 2017-01-16].
  39. IMDb: Year: 1953 [dostęp 2017-01-16].
  40. a b How to Marry a Millionaire (1953) - Articles - TCM.com, „Turner Classic Movies” [dostęp 2017-01-16].
  41. How to Marry a Millionaire. Jean Negulesco 1953-11-05.
  42. Top Ten Money Making Stars - Poll Results, 2014 [dostęp 2017-01-16] [zarchiwizowane z adresu 2014-12-21].
  43. Marilyn Monroe 1953 Playboy, „www.marilynmonroe.ca” [dostęp 2017-01-16].
  44. Harding 2012 ↓, s. 146.
  45. The Seven Year Itch. Billy Wilder 1955-07-29.
  46. Anne T.A. T. Donahue Anne T.A. T., 'That silly little dress': the story behind Marilyn Monroe's iconic scene, „The Guardian”, 2014, ISSN 0261-3077 [dostęp 2017-01-16] (ang.).
  47. Most expensive dress sold at auction, „Guinness World Records” [dostęp 2017-01-16].
  48. TMe: Box Office Tops from 1950-1959, „www.teako170.com” [dostęp 2017-01-17].
  49. The Seven Year Itch. Billy Wilder 1955-07-29.
  50. Spoto 2001 ↓, s. 310-314.
  51. Marilyn Monroe's Later Career, „HowStuffWorks”, 2007 [dostęp 2017-01-17].
  52. How Marilyn took on Hollywood – and won, „The Telegraph” [dostęp 2017-01-17] (ang.).
  53. http://entertainment.howstuffworks.com/marilyn-monroe-later-career9.htm ↓.
  54. Bus Stop. Joshua Logan 1956-09-20.
  55. Banner 2012 ↓, s. 254.
  56. Marilyn: The Globes' Golden Girl, „www.goldenglobes.com” [dostęp 2017-01-17].
  57. a b Marilyn Monroe's Later Career, „HowStuffWorks”, 2007 [dostęp 2017-01-17].
  58. Marilyn Monroe Awards and Nominations, „The Marilyn Monroe Collection” [dostęp 2017-01-17] (ang.).
  59. The Prince and the Showgirl.
  60. Rare footage shows Marilyn Monroe meeting the Queen in 1956, „Mail Online” [dostęp 2017-01-17].
  61. CatherineC. Shoard CatherineC., Tony Curtis: 'Marilyn Monroe carried my baby', „The Guardian”, 2009, ISSN 0261-3077 [dostęp 2017-01-17] (ang.).
  62. Some Like It Hot. Billy Wilder 1959-04-14.
  63. Spoto 2001 ↓, s. 406.
  64. AFI's 100 Years...100 Movies - 10th Anniversary Edition, „www.afi.com” [dostęp 2017-01-17].
  65. Hedda Finds Marilyn's New Film 'Most Vulgar' (August 25, 1960) [dostęp 2017-01-17].
  66. Warren G. Harris: Clark Gable. Londyn: Aurum, 2002, s. 370-371.
  67. The Misfits. John Huston 1961-02-01.
  68. The PlaylistT. P. Staff The PlaylistT. P., The Essentials: The 5 Best Marilyn Monroe Performances | IndieWire, „www.indiewire.com” [dostęp 2017-01-17].
  69. BenjaminB. Lee BenjaminB., Marilyn Monroe: five best moments, „The Guardian”, 2015, ISSN 0261-3077 [dostęp 2017-01-17] (ang.).
  70. ‘Happy Birthday, Mr. President’ Turns 50 - History in the Headlines, „HISTORY.com” [dostęp 2017-01-17].
  71. C. David Heymann, Joe and Marilyn: Legends in Love, 2014, s.316.
  72. Marilyn Monroe’s Last Sitting for Vogue, 1962 (35 pictures), „Memolition”, 2014 [dostęp 2017-01-17].
  73. 'I think I'm going crazy... I don't want to live': Letters containing Marilyn Monroe's suicidal thoughts go up for auction, „Mail Online” [dostęp 2017-01-17].
  74. Marilyn Monroe is found dead - Aug 05, 1962 - HISTORY.com, „HISTORY.com” [dostęp 2017-01-17].
  75. Donald Spoto: Marilyn Monroe: The Biography. Nowy Jork: Cooper Square Press, 2001, s. 574-577.
  76. Marilyn's Funeral, „www.marilynmonroe.ca” [dostęp 2017-01-17].
  77. Lois Banner: Marilyn : the passion and the paradox. New York: Bloomsbury, 2012, s. 427.
  78. Marilyn Monroe DID have an affair with Bobby Kennedy:Letter reveals, „Mail Online” [dostęp 2017-01-17].
  79. Bobby Kennedy ordered Marilyn Monroe's murder by lethal injection, „Mail Online” [dostęp 2017-01-17].
  80. Grupa WirtualnaG. W. Polska Grupa WirtualnaG. W., Ujawniono tajemnicę śmierci Marilyn Monroe, „wiadomosci.wp.pl”, 2011 [dostęp 2017-01-17] (pol.).
  81. Sarah Churchwell, The Many Lives of Marilyn Monroe. Granta Books, 2004, s. 311-312.
  82. Lois Banner: Marilyn : the passion and the paradox. New York: Bloomsbury, 2012, s. 419-420.
  83. Robert W.R. W. Welkos Robert W.R. W., New Chapter in the Mystery of Marilyn: Her Own Words?, „Los Angeles Times”, 2005, ISSN 0458-3035 [dostęp 2017-01-17] (ang.).
  84. [http://www.americanussr.com/american-ussr-marilyn-monroe.htm Marilyn Monroe Dead - National Security - Sleeping with the President and the Head of Murder, Inc.], www.americanussr.com [dostęp 2017-01-17].
  85. The Theories | Goodnight Marilyn, „goodnightmarilyn.com” [dostęp 2017-01-17].
  86. CHARLIE CHAPLIN, JR., „THE LOVES OF MARILYN MONROE” [dostęp 2017-01-15].
  87. Marta Płusa: Niebanalnie o Monroe. [dostęp 2017-01-15].
  88. Skandal w biografii Marilyn Monroe. Uprawiała seks z 16-latką?, „rozrywka.dziennik.pl” [dostęp 2017-01-15].
  89. The ultimate sex symbol for men. But did Marilyn Monroe only love women? Fifty years after her death, an author who met the star questions her sexual identity, „Mail Online” [dostęp 2017-01-15].
  90. Marilyn Monroe ‘had a lesbian affair with German drama teacher', „Mail Online” [dostęp 2017-01-15].
  91. http://www.lovingmarilyn.com/dougherty.html
  92. Sarah Churchwell, The Many Lives of Marilyn Monroe, Londyn 2004, s. 163-167.
  93. The 50 Greatest Female Sex Symbols in Film History - Nerve, „www.nerve.com” [dostęp 2017-01-18] (ang.).
  94. Wyborcza.pl, „wyborcza.pl” [dostęp 2017-01-18].
  95. MagdalenaM. Kowalczyk MagdalenaM., Marilyn Monroe: szara myszka stała się symbolem urody i seksu, „Gazetakrakowska.pl” [dostęp 2017-01-18] (pol.).
  96. Marilyn Monroe | Filmmaker Interview - Gail Levin | American Masters | PBS, „American Masters”, 2006 [dostęp 2017-01-18] (ang.).
  97. T.A.T. Frail T.A.T., Meet the 100 Most Significant Americans of All Time, „Smithsonian” [dostęp 2017-01-18] (ang.).
  98. Marilyn Monroe: Feminist icon? | Features | guardian.co.uk Film, „www.theguardian.com” [dostęp 2017-01-18] (ang.).
  99. Madonna turns the clock back two decades on cover of Rolling Stone, „Mail Online” [dostęp 2017-01-18].
  100. How Warhol turned Marilyn Monroe into a star | Art | Agenda | Phaidon, „Phaidon” [dostęp 2017-01-18].
  101. Colour Elixir Marilyn Monroe™ Lipstick | Make Up Products | Max Factor, „maxfactor-international.com” [dostęp 2017-01-18] (ang.).
  102. Sarah Churchwell, The Many Lives of Marilyn Monroe. Granta Books, 2004, s. 33.
  103. http://life.forbes.pl/styl-zycia/artykul/Styl/marilyn-monroe-w-kampanii-chanel-no--5,31417,1#
  104. film Marilyn – ostatnie seanse na filmweb.pl

Bibliografia[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]

Poprzednik
Rosalind Russell
za Ciotka Mame
Złoty Glob dla Najlepszej aktorki w filmie komediowym lub musicalu
1960 za Pół żartem, pół serio
Następca
Shirley MacLaine
za Garsoniera