Wielki post

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Wielki Post)
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Wielki post – w chrześcijaństwie czas pokuty przygotowujący do przeżycia najważniejszych dla chrześcijan świąt wielkanocnych. W Kościele łacińskim zaczyna się w Środę Popielcową przed I Niedzielą Wlk. Postu. Tradycyjnie i zgodnie z prawem kanonicznym obowiązującym do 1983 roku trwał do Wielkiej Soboty[1]. Aktualny Kodeks Prawa Kanonicznego nie precyzuje dnia zakończenia Wielkiego Postu, a szczegóły postów pozostawione są episkopatom. W Polsce zgodnie z obowiązującym kalendarzem liturgicznym wielki post trwa do Wielkiego Czwartku[2][3], a w Wielki Piątek i Wielką Sobotę obchodzony jest post paschalny[3]. Wielki post u grekokatolików i prawosławnych rozpoczyna się od Czystego Poniedziałku pierwszego tygodnia czterdziestodniowego postu. W językach pierwotnego Kościoła nazywa się on Quadragesima (łac.), Tessarakostè (gr.), czyli dosł. Czterdziestnica. W protestantyzmie obchodzony jest pod nazwą czasu pasyjnego, nie jest on jednak uznawany przez radykalniejsze[wymaga doprecyzowania] nurty reformacji.

Geneza[edytuj | edytuj kod]

Wielki post zaczął się kształtować wraz z narodzinami Triduum paschalnego. Pierwsze wyraźnie świadectwa o nim znajdują się w listach świątecznych Atanazego biskupa Aleksandrii (328339), oraz u Euzebiusza z Cezarei w jego Historii kościelnej[4]. Choć początki mogły być znaczenie wcześniej. Tertulian (ok. 150-240) uzasadniał podjęcie postu przez chrześcijan motywem ewangelicznym, realizacją słów Jezusa z Ewangelii Łukasza 5,35: „Przyjdzie czas kiedy zabiorą im pana młodego, i wtedy, w owe dni, będą pościli”[5]. Zabranie Oblubieńca, (łac. quia ablatus est sponsus), było motywem postu nie tylko w rzymskiej Kartaginie, ale także w tradycji greckiej i syryjskiej. Mowa jest o tym w Konstytucjach Apostolskich V,18.2 oraz w Didascalia Apostolorum V,12.16 [6]. W pierwszych wiekach wielki post obejmował tylko Wielki Piątek i Wielką Sobotę. W III wieku poszczono już cały tydzień, zaś na początku IV wieku, na pamiątkę czterdziestodniowego postu Jezusa na pustyni oraz czterdziestu lat wędrowania Izraelitów po ucieczce z Egiptu, został przedłużony do czterdziestu dni. Niedziele, jako dni świąteczne, nie były nigdy do niego wliczane[7].

Kościół katolicki[edytuj | edytuj kod]

W VII wieku Kościół katolicki za początek postu przyjął szóstą niedzielę przed Wielkanocą. Ponieważ niedziele wyłączone były z postu, aby zachować 40 dni pokutnych jego początek przypadał na środę. Od 1570 roku był to już zwyczaj powszechnie obowiązujący w Kościele. W tym dniu na znak pokuty posypywano głowę popiołem[potrzebny przypis].

Papieżowi Grzegorzowi I Wielkiemu przypisuje się wprowadzenie okresu przygotowującego do wielkiego postu – przedpościa (czasu Siedemdziesiątnicy), rozpoczynającego się na dziewięć tygodni przed Wielkanocą i obejmującego trzy kolejne niedziele przed Środą Popielcową: Niedziela Siedemdziesiątnicy (zwana także Niedzielą Starozapustną), Niedziela Sześćdziesiątnicy (zwana także Niedzielą Mięsopustną) i Niedziela Pięćdziesiątnicy (zwana także Niedzielą Zapustną). Aktualnie przedpoście obchodzi się w Kościele katolickim w nadzwyczajnej formie rytu rzymskiego oraz przez luteranów, mariawitów i anglikanów[potrzebny przypis].

Wielki post w Kościele jest traktowany jako czas pokuty i nawrócenia. Jego zaleceniami są post, jałmużna i modlitwa. W okresie wielkiego postu z kościoła znikają kwiaty przy ołtarzu, nastrój pokuty podkreśla skromniejszy wystrój świątyni. Kolorem liturgicznym jest fiolet, w czwartą niedzielę róż,a w niedzielę Męki Pańskiej (Palmową) czerwień. Ważnym elementem obecnym w kościele oraz w życiu parafian jest śpiewanie pieśni pokutnych; mówiących o nawróceniu i chrzcie oraz pasyjnych pieśni wielkopostnych takich, jak Wisi na krzyżu, Ludu mój ludu, Jezu Chryste Panie miły (podczas nabożeństw pasyjnych: Gorzkie Żale, Droga Krzyżowa)[potrzebny przypis].

Kościoły protestanckie[edytuj | edytuj kod]

Obchodzące czas pasyjny[edytuj | edytuj kod]

Czas pasyjny stanowi część kalendarza liturgicznego kościołów protestanckich kierujących się w ustalaniu zasad kultu zasadą normatywną, głównie luterańskich, anglikańskich i metodystycznych, a także części kościołów kalwińskich, które interpretują zasadę regulacyjną w sposób umiarkowany: kontynentalnych kościołów ewangelicko-reformowanych oraz niektórych kościołów prezbiteriańskich[potrzebny przypis].

Nieobchodzące czasu pasyjnego[edytuj | edytuj kod]

Radykalniejsze nurty reformacji, w tym przede wszystkim prezbiterianie, a także kongregacjonaliści i baptyści uznali, że zgodnie z konsekwentnym stosowaniem kalwińskiej zasady regulacyjnej chrześcijanom nie wolno używać kalendarza roku kościelnego i obchodzić tradycyjnych okresów liturgicznych. Było to jednym z ważniejszych nieporozumień istniejących między Kościołem Anglii a dysydentami. Kościoły wywodzące się z tego nurtu reformacji zachowały jednak w większości Wielki Piątek jako dzień ukrzyżowania Chrystusa Jezusa oraz Wielkanoc jako pamiątkę zmartwychwstania Pańskiego, z uwagi na ściśle określony w Biblii czas tych wydarzeń[potrzebny przypis].

Purytanie z uwagi na zasadę regulacyjną odrzucili wszelkie tradycyjne święta jako niezgodne z Biblią, łącznie z Bożym Narodzeniem i Wielkanocą. Uznawali, że obowiązujący chrześcijan dekalog wymaga wyłącznie świętowania sabatu, który utożsamiali z niedzielą. Stanowisko takie wyraża m.in. prezbiteriańskie Westminsterskie wyznanie wiary oraz baptystyczne – wyznanie londyńskie. Niektórzy spośród radykalnych purytanów odrzucili ostatecznie samo święcenie niedzieli na korzyść soboty, twierdząc, że sabat z dekalogu nie dotyczy pierwszego, lecz siódmego dnia tygodnia (np. baptyści dnia siódmego)[potrzebny przypis].

Tradycyjne nazwy niedziel Wielkiego Postu[edytuj | edytuj kod]

  1. Wstępna – łac. Invocabit
  2. Sucha – łac. Reminiscere
  3. Głucha – łac. Oculi
  4. Środopostna – łac. Laetare
  5. Czarna – łac. Judica
  6. Palmowa – łac. Palmarum [potrzebny przypis]

Łacińskie nazwy zachowało do dziś w swym kalendarzu liturgicznym wiele kościołów protestanckich (m.in. luteranie i ewangelicy reformowani)[potrzebny przypis].

Tradycje i obyczaje wielkopostne[edytuj | edytuj kod]

Wielki post rozpoczynał się od posypania głów popiołem[8].

W czasie postu chleb smarowało się powidłami lub maczano go w oliwie. Podawano śledzie bez śmietany, kawa również była bez śmietany i bez cukru, za to z palonych żołędzi. Inną z tradycyjnych potraw był kisiel owsiany[9]. Piło się herbatę lipową, zamiast deserów podawano mało słodkie ciastka zwane wiekuistymi, gdyż można je było jeść w pół roku po upieczeniu[8].

Kobiety na sześć tygodni zdobiły się czarnymi agatami albo drobiazgami z hebanu i onyksu w srebrze[potrzebny przypis].

W czas postu nie wypadało grać skocznych polek i mazurków. Jeśli już, to smętne dumki i nokturny[potrzebny przypis].

Zdarzało się, że w czas postu dzieciom chowano zabawki, zostawiając tylko te najbardziej zniszczone, a zamiast baśni czytano im żywoty świętych[8].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

 Zobacz też kategorię: Zwyczaje wielkanocne.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. CIC 1917: text - IntraText CT, www.intratext.com [dostęp 2017-04-15].
  2. Wprowadzenie do Mszału Rzymskiego. Kazimierz Dynarski (redaktor merytoryczny). Poznań: Pallottinum, 1986, s. 96. ISBN 83-7014-040-8.
  3. a b Komisja Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów Episkopatu Polski: Ogólne normy roku liturgicznego i kalendarza. [dostęp 2013-03-30].
  4. Por. Euzebiusz z Cezarei: Historia Kościelna. Agnieszka Caba (przekład na podst. tł. Arkadiusza Lisieckiego); Henryk Pietras (oprac.). Wyd. 2 zm.. Kraków: Wydawnictwo WAM, 2013, s. 796, seria: Źródła Myśli Teologicznej 70. ISBN 978-83-7318-938-6.
  5. Tertulian, De ieiunio 2,2.
  6. Cantalamessa 1998 ↓, s. 136 i 141.
  7. Czytelnia – Wielki Post. Brewiarz.pl. [dostęp 2010-03-02].
  8. a b c Marcin Kowalik: Wiekuiste cistka i kiszony żur. Gość Łowicki. [dostęp 2017-03-09].
  9. Kisiel z owsa (owsiany). W: Lista produktów tradycyjnych (woj. lubelskie) [on-line]. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. [dostęp 23 grudnia 2015].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]