Kożuchów

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: inne miejscowości o tej nazwie.
Kożuchów
Zamek w Kożuchowie
Zamek w Kożuchowie
Herb Flaga
Herb Kożuchowa Flaga Kożuchowa
Państwo  Polska
Województwo  lubuskie
Powiat nowosolski
Gmina Kożuchów
gmina miejsko-wiejska
Data założenia 1125
Prawa miejskie 1273
Burmistrz Andrzej Jacek Ogrodnik (2007)
Powierzchnia 5,94 km²
Populacja (31.12.2012)
• liczba ludności
• gęstość

9 718
1 636 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 68
Kod pocztowy 67-120
Tablice rejestracyjne FNW
Położenie na mapie województwa lubuskiego
Mapa lokalizacyjna województwa lubuskiego
Kożuchów
Kożuchów
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Kożuchów
Kożuchów
Ziemia 51°44′43″N 15°35′40″E/51,745278 15,594444Na mapach: 51°44′43″N 15°35′40″E/51,745278 15,594444
TERC
(TERYT)
4081104044
SIMC 0988454
Urząd miejski
Rynek 1a
67-120 Kożuchów
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikisłownik Hasło Kożuchów w Wikisłowniku
Strona internetowa

Kożuchów (niem. Freystadt in Schlesien) – miasto w woj. lubuskim, w powiecie nowosolskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Kożuchów. Historycznie na Dolnym Śląsku. Według danych z 31 grudnia 2012 roku miasto liczyło 9718 mieszkańców.

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Kożuchów wśród innych nazw śląskich miejscowości w urzędowym pruskim dokumencie z 1750 roku wydanym w języku polskim w Berlinie[1].
Baszta i fragment murów, w tle - kościół farny
Ratusz – elewacja północno-zachodnia
Kościół farny pw. NMP
Lapidarium
Mury obronne
Baszta Krośnieńska, w głębi zamek
Kamienica z figurami Piotra i Pawła

W 1295 w kronice łacińskiej Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis (pol. Księga uposażeń biskupstwa wrocławskiego) miejscowość wymieniona jest jako Chozuchow alias Czolcha oraz villa Choszuchow.[2][3] Notowano również w 1245 Kozsova. Koczechow villa oraz w 1382 Konczgo, a w XIII wieku miasto zanotowano w zlatynizowanej formie Cosuchowia.

Słownik geograficzny Królestwa Polskiego wymienia dwie nazwy miejscowości - Kożuchów oraz niemiecką Freystadt[4] W 1750 roku nazwa Kożuchów wraz z niemiecką Freystad wymieniona jest w języku polskim przez Fryderyka II pośród innych miast śląskich w zarządzeniu urzędowym wydanym dla mieszkańców Śląska[5].

Miasto nosiło również zgermanizowane nazwy na przestrzeni wieków jak Wriegenstadt, Friegenstadt, Freinstadt, Freystadt. Polską nazwę Kożuchów w książce "Krótki rys jeografii Szląska dla nauki początkowej" wydanej w Głogówku w 1847 wymienił śląski pisarz Józef Lompa.[6]

W połowie XV wieku Kożuchów otrzymał prawo bicia własnej monety, co potwierdziło pozycję gospodarczą miasta.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Kożuchów położony jest w południowej części województwa lubuskiego w powiecie nowosolskim. Gminę Kożuchów tworzą miasto Kożuchów i 22 wsie.

W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. zielonogórskiego.

Miasto leży na skrzyżowaniu dróg wojewódzkich:

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[7]:

  • zespół urbanistyczno-krajobrazowy miasta, z połowy XIII-XIX wieku. Zabytkową część miasta stanowi zespół architektoniczno-urbanistyczny z kamienicami na parcelach z XII w., kościołem, zamkiem i ratuszem oraz dość dobrze zachowanymi murami obronnymi otaczającymi starą część miasta. Założenie urbanistyczne miasta objęte jest ochroną Lubuskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków. Duża część miasta znajduje się także w tzw. "strefie ochrony konserwatorskiej", co znacznie utrudnia inwestycje w tej części miasta. Zabudowa mieszkalna w starej części Kożuchowa to wiele zabytkowych kamieniczek z okresów od XVI do początku XX wieku. Zespół zabytkowych domów liczy ponad 270 obiektów
  • kościół parafialny pod wezwaniem Oczyszczenia NMP, został wybudowany w XIII wieku jako skromna, kamienna, jednonawowa budowla (według legendy miał powstać z fundacji Bolesława Krzywoustego już w 1125 roku). Wielokrotne przebudowy, modernizacje, rozbudowy spowodowały że dzisiaj kościół jest trzynawową budowlą z kamienia i cegły. Główna bryła kościoła utrzymana jest w stylu gotyckim, wieża i jej dach prezentują styl barokowy natomiast sklepienie nawy oraz prezbiterium przebudowane zostało w epoce renesansu, pl. Matejki
  • kościół filialny pod wezwaniem Świętego Ducha, powstał z założeniem na kościół szpitalny w XIV wieku. Kościół jest budowlą z kamienia polnego i cegły utrzymaną w stylu późnogotyckim, ul. 1 Maja
  • zespół Stacji Maryjnych przy drodze do Mirocina (5 kapliczek przydrożnych), z XVII wieku
  • cmentarz ewangelicki pod wezwaniem Świętej Trójcy - lapidarium – założony w XVII wieku. Mieści się tu ponad 200 zabytkowych płyt nagrobnych z XVII, XVIII oraz XIX wieku. Lapidarium stanowiące cmentarz ewangelicki należy do najokazalszych w Polsce., ul. 1 Maja
    • 14 kaplic grobowych
  • park miejski, z końca XIX wieku
  • zamek, kożuchowska rezydencja powstała w XIII-XIV wieku i posiadała różne przeznaczenie tak jak i różnych właścicieli. Zamek był rezydencją książęcą, klasztorem zakonu karmelitów, zbrojownią i siedzibą najznakomitszych rodów. Dawna gotycka wieża została przebudowana i wkomponowana w zachodnie skrzydło a cały zamek uległ mocnej przebudowie przez ostatnich właścicieli zamku – zakon karmelitów. Obecnie czteroskrzydłowa budowla z kwadratowym dziedzińcem jest jednym z ciekawszych obiektów na terenie Kożuchowa a zarazem siedzibą Kożuchowskiego Centrum Kultury "Zamek"
  • mury obronne, pierwszy wieniec kamiennych murów powstał na przełomie XIII i XIV wieku i otaczała go szeroka na 20 m fosa. W XV wieku został wzniesiony cały pierścień fortyfikacji. Do miasta wjeżdżało się przez trzy bramy (Głogowską, Żagańską i Krośnieńską), a od II połowy XV wieku, przez 4 bramy, które zostały zburzone w 1819 roku. Jedynymi pamiątkami po bramach jest baszta bramy krośnieńskiej
    • baszta Krośnieńska – w północno-zachodniej części miasta była bramą, przez którą prowadziła droga w kierunku Krosna Odrzańskiego. Jest to trzykondygnacyjna kamienna basteja, w której rozmieszczono otwory strzelnicze (przez miejscowych nazywana potocznie "basztą"). Obecnie część budynku przebudowano na mieszkanie, a w pozostałej części mieści się Izba Regionalna, gdzie zgromadzone są pamiątki i eksponaty nawiązujące tematyką do Kożuchowa
  • ratusz, najstarszy kożuchowski ratusz, z XIV wieku był najprawdopodobniej budowlą drewnianą, która spłonęła podczas pożaru miasta w 1488 roku. Następny ratusz został wybudowany w stylu późnogotyckim w 1489 roku jako budowla piętrowa murowana z cegieł. Wielokrotnie przebudowywany w latach 1554, 1637, 1769 po kolejnych pożarach miasta. W XIX wieku uległ przebudowie nadającej mu neoklasycystyczny charakter. Podczas II wojny światowej ratusz ulega zniszczeniu. W latach 1963-1969 odbudowany na pozostałościach ściany gotyckiej od strony północnej i XIX-wiecznej neoklasycystycznej ściany wschodniej. Relikty te połączono z nowoczesną współczesną architekturą. Gotycka wieża ratuszowa została również odbudowana po tym jak się zawaliła w 1963 roku
  • zespół pałacowy – po ostatniej pożodze wojennej niewiele się zachowało, jednak obejrzeć możemy park, portal w stylu barokowym, kordegardę pałacową, zabudowania folwarczne z XIX wieku oraz bramę folwarczną, z XVIII wieku-XIX wieku
    • pałac
    • park dworski, obecnie im. Poniatowskiego
  • domy, ul. Chopina 1, 3/4, 14, z XVIII wieku/XIX wieku
  • domy, ul. Daszyńskiego 5, 9, 25, 27, z XVII wieku, XVIII wieku, XIX wieku, po 1945 roku
  • domy, ul. Drzymały 3, 6, z początku XX wieku
  • domy, pl. Ewangelicki 1/2, 3/4, 5/6, 8, XVIII wieku-XIX wieku
  • dom, pl. Garbarska 9, 11 murowano-szachulcowy, 15 z oficyną, 23, 39, z połowy XIX wieku, z XX wieku
  • domy, ul. Głogowska 2, 3, 5, 6, XVIII wieku/XIX wieku
  • domy, ul. Klasztorna 6, 8, 10, 12, 2 / Legnicka 1, z XVIII wieku-XIX wieku. W jednym z domów przy ul. Klasztornej zachowała się zabytkowa fasada bogato zdobiona, przedstawiająca płaskorzeźby św. Piotra i Pawła. Fasada pochodzi z XVIII wieku. W roku 2006 przeprowadzono prace konserwatorskie
  • domy, ul. Kopernika 1, 6a, z XVIII wieku/XIX wieku
  • domy, ul. Kościelna 1, 2, 3, 5, 6, 7, 11, 15, 17, 19, XVIII wieku, z XIX wieku
  • domy, ul. Legnicka 3, 5, 7, 9, 11, 12, 13, 15, 17, 18 - Daszyńskiego, z XVII wieku, z XVIII wieku, z XIX wieku-XX wieku
  • dom, ul. Limanowskiego 4a, z XVIII wieku/XIX wieku
  • domy, ul. 1 Maja 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 17, 18, 19, 21, 22, 23, 26, 37, 39, 47 willa z budynkiem gospodarczym i ogrodem, z XVII wieku, z XVIII wieku/XIX wieku, z XX wieku
  • domy, ul. Matejki 1, 3 - plebania, 4, z XV wieku, XVIII wieku, XX wieku
  • domy, ul. Moniuszki 1, 2, 4, 6, 8, z XVIII wieku, z XIX wieku, z początku XX wieku
  • domy, ul. Obywatelska 2, 4, 6, 8, 10, 12, XVIII wieku/XIX wieku
  • domy, ul. Okrzei 1, 2, 3 i 3a, 4, 6, 7, 8, 11 murowano-szachulcowy, z XVIII wieku/XIX wieku
  • kamienice w Rynku – trzykondygnacyjne, na parcelach ze średniowiecznym rodowodem. Na niektórych elewacjach zachowały się portale z okresu renesansu:
    • domy, Rynek 1, 2 i oficyna, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16/17, 18, 19, 26, 28 z oficyną, 29, 30, 31, z XVI wieku, XVIII wieku/XIX wieku
  • dom, ul. Spacerowa 2, z XVIII wieku, z początku XX wieku
  • domy, ul. Szprotawska 1, 6, 11,12, 13, 23, 25, 27, z końca XIX wieku, z początku XX wieku
  • dom, ul. Traugutta 1/2, 3, 11, 13, 15, 25, 27, z XIX wieku/XX wieku
  • domy, ul. Zielonogórska 5a, 6, 10, 11, 13, 14, 16, 20, z XVIII wieku/XIX wieku
  • dom, ul. Zygmuntowska 29, szachulcowy, z XVIII wieku/XIX wieku
  • dom, ul. Żagańska 44, murowano-szachulcowy, z połowy XIX wieku
  • wieża ciśnień, powstała w 1908 roku w najwyższym punkcie miasta (111,80 m n.p.m.) przy ul. Szprotawskiej. Jest to budowla z cegły klinkierowej o wysokości 38,90 m, nawiązująca w swym stylu do średniowiecznego budownictwa obronnego. Zwężający się ku górze trzon, wzniesiony na planie koła, podtrzymuje zbiornik typu Intze. Wieża nadal jest użytkowana zgodnie z pierwotnym założeniem

inne zabytki:

  • wieża kościoła ewangelickiego – pozostałość jednego z sześciu "kościołów łaski", stojąca samotnie w pobliżu starówki. W latach 1709-1710 wzniesiono poza murami miasta kościół ewangelicki, który jednak zgodnie z założeniami (jak wszystkie inne kościoły protestanckie) nie posiadał wieży. Wieżę (zachowana do dzisiaj) zbudowano dopiero w 1826 roku. Wysoki koszt prawa do postawienia kościoła (95 tys. guldennów) spowodował, że nie mogła powstać budowla murowana. Pierwotnie był więc to budynek typu szachulcowego na planie krzyża greckiego, który dopiero w latach 1831 i 1857-1859 przemurowano. Po II wojnie światowej kościół służył jeszcze ewangelikom do 1950 r., jednakże w związku ze zmniejszeniem się liczebności zboru przekazano go parafii prawosławnej. W 1962 roku został przeznaczony na magazyn zbożowy. W 1968 roku świątynię rozebrano, natomiast wieża ocalała i stoi po dziś dzień.
  • figura Maryjna z 1736 roku, ufundowana przez radnego Königa i umieszczona na moście żagańskim, w zachodniej części miasta, na ulicy 1 Maja. Stoi on dokładnie na środku mostu, choć dzisiaj może nie być to takie oczywiste, gdyż część dawnej fosy została zasypana (łuki zamurowanego przęsła są dalej widoczne). Na ceglanym słupie sięgającym dna fosy, stoi piaskowcowy, trzyczęściowy cokół z gzymsem. Nad gzymsem widnieje napis: "Omnes in Adam peccaverumt / En Mater ad sum nom peccari" (w Adamie wszystko było grzeszne. Oto matka, która jest bez grzechu). Na cokole postać depcząca węża z jabłkiem w paszczy.
  • figura świętego Jana Nepomucena z 1715 roku stojąca dawniej na arkadowym moście zielonogórskim. Po jego rozbiórce na przełomie XIX i XX wieku figurę przeniesiono i obecnie znajduje się w pobliżu Baszty Krośnieńskiej, w północno-zachodniej części dawnych obwarowań miejskich. Na dwuczęściowym cokole postać świętego w kontrapoście w typowym stroju, z biretem na głowie i krucyfiksem opartym na lewym ramieniu. Z przodu cokołu medalion z napisem: "A / M.D.G / B.V.M / S.I.N / N.I.F.F / F.A.S / 1715"
  • krzyż pokutny – wzniesiony około XIV wieku, znajdujący się w lesie między Mirocinem Dolnym a Kożuchowem, o wymiarach 138 x 68 x 22/34 cm. Wykonany ze zlepieńca.

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Kożuchów jest ośrodkiem przemysłowo-usługowym.

Handel w Kożuchowie[edytuj | edytuj kod]

W Kożuchowie mieszczą się punkty usługowe, sklepy i inne obiekty handlowe, są stacje benzynowe, stacje obsługi pojazdów, warsztaty mechaniczne i elektrotechniczne, liczne magazyny, oddziały banków, towarzystw ubezpieczeniowych i leasingowych. Istnieje poczta, komisariat policji, straż pożarna, ośrodek zdrowia, przychodnie, Dom Pomocy Społecznej i gabinety lekarskie, a także targowisko miejskie przy ul. Kolorowej.

Strefa przemysłowa[edytuj | edytuj kod]

Od strony północnej miasta przy drodze wojewódzkiej nr 283 powstała nowa strefa przemysłowa o powierzchni 34 ha, czekająca na inwestorów. Na terenie strefy znajduje się nowo wybudowana oczyszczalnia ścieków[8].

Kultura[edytuj | edytuj kod]

W mieście istnieje kilka instytucji które stanowią kulturalną bazę Kożuchowa. Są to:

  • Kożuchowski Ośrodek Kultury i Sportu " Zamek " – który prowadzi i organizuje wiele imprez artystycznych i kulturalnych np. Dni Ziemi Kożuchowskiej, Turniej Rycerski, plenery artystyczne, liczne wystawy, bale sylwestrowe i okolicznościowe.

Sekcje i koła działające przy KOKiS "Zamek"[9]:

  1. Pracownie artystyczne:
    1. Pracownia plastyczna
    2. Pracownia krawiecka
  2. Sekcja muzyczna – Studio wokalne "REDIS"
  3. ZESPOŁY MUZYCZNE
    1. "7 BLUES" – zespół bluesowy
    2. Stowarzyszenie " KOART "
  4. Zajęcia sportowe
  5. Klub Gier Bitewnych (gry strategiczne)
  6. Izba Regionalna – Baszta Krośnieńska
  • Placówka Wychowania Pozaszkolnego Zespół Folklorystyczny " Lubuskie Słoneczko " – zespół występuje na wielu estradach krajowych i zagranicznych, ma w swoim dorobku występy w wielu krajach Europy, laureat wielu nagród.
  • Biblioteka Publiczna Miasta i Gminy Kożuchów
  • Społeczne Ognisko Muzyczne
  • Kino Uciecha

Sport[edytuj | edytuj kod]

Na terenie miasta działają kluby, zrzeszenia i sekcje sportowe które skupiają wielu mieszkańców miasta i okolic. Do ważniejszych należą:

  • Miejski Klub Sportowy "Korona" (do stycznia 2009 "Polmo") – reprezentujący piłkę nożną
  • Ludowe Zrzeszenia Sportowe
  • Sekcja Szachowa przy Spółdzielni Mieszkaniowej "Odrodzenie"
  • Sekcja Strzelecka przy Zespole Szkół Ponadgimnazjalnych
  • Klub sportowy Judo UKS Ippon Kożuchów

Rekreacja[edytuj | edytuj kod]

Kożuchów posiada dość dobrze rozwiniętą bazę rekreacyjno-sportową. Przy ul. Zielonogórskiej skorzystać można z sauny, siłowni czy wypożyczalni sprzętu sportowego. Nieopodal znajduje się stadion miejski i boiska rekreacyjno-sportowe. Przy Zespole Szkół Ponadgimnazjalnych znajduje się nowoczesna hala sportowa. Druga hala, należąca do Gimnazjum Samorządowego, położona jest na ulicy Anny Haller. 15 czerwca 2009 r. otwarto dwa nowe boiska, jedno przy stadionie miejskim (współfinansowane z programu "Moje Boisko - Orlik 2012"), oraz drugie przy Gimnazjum (współfinansowane z programu "Blisko Boisko - PZU").

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

Szkoła Podstawowa nr 1
Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych nr 5
Samorządowe Gimnazjum im. Jana Pawła II

Na terenie miasta i Gminy Kożuchów funkcjonuje 1 gimnazjum i 2 szkoły podstawowe, 2 przedszkola publiczne i 1 szkoła średnia.

Lista szkół w Kożuchowie:

  • Szkoła Podstawowa nr 1 im. Bolesława Krzywoustego
  • Szkoła Podstawowa nr 2
  • Samorządowe Gimnazjum im. Jana Pawła II w Kożuchowie
  • Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych nr 5 im. Leszka Kołakowskiego

Przedszkola:

  • Przedszkole Miejskie nr 1 w Kożuchowie
  • Przedszkole Miejskie nr 3 w Kożuchowie
  • Przedszkole " Ochronka " prowadzone przez Zgromadzenie Sióstr św. Elżbiety przy

Wspólnoty religijne[edytuj | edytuj kod]

Na terenie miasta działalność religijną prowadzą następujące związki wyznaniowe:

Współpraca międzynarodowa[edytuj | edytuj kod]

Kożuchowianie[edytuj | edytuj kod]

Urodzeni w Kożuchowie[edytuj | edytuj kod]

Lista osób urodzonych w Kożuchowie, których biogram znajduje się na stronach Wikipedii:

Zmarli w Kożuchowie[edytuj | edytuj kod]

Lista osób zmarłych w Kożuchowie, których biogram znajduje się na stronach Wikipedii:

Mieszkający w Kożuchowie[edytuj | edytuj kod]

  • Johann Theodor Roemhildt (1684 -1756), niemiecki kompozytor barokowy, mieszkał w Kożuchowie w latach 1715 - 1731.
  • Anna Haller, ur. w 1876 r., siostra generała Józefa Hallera, w latach 1948-1960 pracowała i mieszkała na terenie Kożuchowa. 3 czerwca 2006 roku poświęcono pamiątkową tablicę na domu katechetycznym, w którym mieszkała. Nazwisko jej nosi jedna z ulic, na terenie której znajduje się m.in. Samorządowe Gimnazjum.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Bractwo Krzyżowców, PTTK Świdnica, wrzesień 2001.
  • Folder promocyjny wydany przez UMiG Kożuchów, wyd. Promocja-Prestiż, Bydgoszcz 2001.
  • Wielkopolska na weekend – przewodnik na weekend, wyd. Pascal, Bielsko-Biała 2004.
  • Tomasz Andrzejewski: Zamek w Kożuchowie - postulaty badawcze, w: Lubuskie Materiały Konserwatorskie, tom 6 (2009), Zielona Góra 2009.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Panorama miasta
Panorama miasta