Skwierzyna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Skwierzyna
Panorama Skwierzyny
Panorama Skwierzyny
Herb Flaga
Herb Skwierzyny Flaga Skwierzyny
Państwo  Polska
Województwo  lubuskie
Powiat międzyrzecki
Gmina Skwierzyna
gmina miejsko-wiejska
Data założenia XII w.
Prawa miejskie przed 1296
Burmistrz Tomasz Watros
Powierzchnia 35,89 km²
Populacja (2012)
• liczba ludności
• gęstość

10 739
281,4 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 95
Kod pocztowy 66-440
Tablice rejestracyjne FMI
Położenie na mapie województwa lubuskiego
Mapa lokalizacyjna województwa lubuskiego
Skwierzyna
Skwierzyna
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Skwierzyna
Skwierzyna
Ziemia 52°36′N 15°30′E/52,600000 15,500000Na mapach: 52°36′N 15°30′E/52,600000 15,500000
TERC
(TERYT)
4081003054
Urząd miejski
ul. Rynek 1
66-440 Skwierzyna
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa

Skwierzyna (niem. Schwerin an der Warthe) – miasto w zachodniej Polsce, w woj. lubuskim, w powiecie międzyrzeckim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Skwierzyna. Miasto jest położone na pograniczu Pojezierza Wielkopolskiego i Pradoliny Toruńsko-Eberswaldzkiej, przy ujściu rzeki Obry do Warty.

Według danych z 31 grudnia 2010 r. miasto miało 10 098 mieszkańców[1].

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Skwierzyna osadzona w dolinie Warty znajduje się w obrębie Kotliny Gorzowskiej, natomiast południowa część Skwierzyny leży już w północno-zachodnim krańcu Pojezierza Poznańskiego[2]. Położone przy ujściu rzeki Obry do Warty.

Według danych z 1 stycznia 2010 r. powierzchnia miasta wynosiła 35,89 km²[3].

Obszary wiejskie gminy Skwierzyna rozciągają się na północ od miasta. Natomiast od południa i od południowego zachodu miasto graniczy z gminą Bledzew, a od wschodu graniczy z gminą Przytoczna.

Skwierzyna historycznie i kulturowo leży w Wielkopolsce. Od XIV wieku do 1793 r. miasto znajdowało się w województwie poznańskim. W latach 1848–1919 leżało w Prowincji Poznańskiej, potem do 1938 r. w Marchii Granicznej Poznańsko-Zachodniopruskiej. W latach 1950–1975 miasto administracyjnie należało do województwa zielonogórskiego. W latach 1975–1998 należało już do woj. gorzowskiego.

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Nazwę miejscowości w formie Skviszyna wymienia w Rocznikach Królestwa Polskiego spisanych w latach 1455–1480 polski kronikarz Jan Długosz[4]. W 1945 używano przejściowo formy Skwierzyn[5].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pomnik Władysława Jagiełły, odnowiciela praw miejskich Skwierzyny w 1406 r.

W historii miasta wybuchały pożary, które niszczyły zabudowania. Dzisiejszy kształt wielu zabudowań jest modyfikacją pierwotnej architektury.

Kalendarium:

  • Około XII wieku – rozwinięcie się miasta z osady targowej
  • przed 1296 – lokacja Skwierzyny na prawie niemieckim – być może przez księcia wielkopolskiego Przemysła II lub margrabiów brandenburskich[6]
  • 1300-1319 – przynależność Skwierzyny do księstwa głogowskiego
  • 1319-1326 – zagarnięcie miasta przez Brandenburgię
  • 1326 – przywrócenie Skwierzyny do granic państwa polskiego przez Władysława Łokietka
  • 1400 – na skutek pożaru całkowite zniszczenie miasta i utrata praw miejskich nadanych przez Przemysła II
  • 1406 – wznowienie dokumentu lokacyjnego na prawie magdeburskim i przywilejów dla miasta przez Władysława Jagiełłę
  • 1466 – sprzedanie Skwierzyny za długi przez Kazimierza Jagiellończyka
  • 1509 – dostanie się miasta we władanie rodu Górków
  • 1530 – uzyskanie przez miasto barw i herbu
  • 1543 – nadanie Skwierzynie statusu miasta królewskiego
  • 1793 – przejście miasta pod władanie Prusaków na skutek II rozbioru Polski
  • 1821 – dotkliwe zniszczenia na skutek pożaru miasta
  • 1871 – władanie miastem przez Rzeszę Niemiecką
  • 1937-1938 – powstanie koszar wojskowych na terenie miasta
  • 1945 – powrót Skwierzyny do granic Polski; wysiedlenie niemieckiej ludności do Niemiec

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[7]:

Obraz Matki Boskiej Klewańskiej
  • obraz Matki Boskiej Klewańskiej z Klewania na Wołyniu od XVII wieku słynął z cudów, co zostało nawet protokolarnie potwierdzone przez notariusza apostolskiego Baptista de Rubeis. W 1945 roku, kiedy jasne stało się, iż polscy mieszkańcy Klewania zostaną wywiezieni na zachód przez Armię Czerwoną, jedna z mieszkanek, Stanisława Basaj wywiozła obraz ze sobą. 6 czerwca 1945 roku cudowny obraz znalazł się w Skwierzynie. Do 1950 roku ukrywano płótno na plebanii św. Mikołaja, a w 1951 roku umieszczono je w prowizorycznym ołtarzu w kaplicy pod chórem. W 1968 roku znalazł się w głównym ołtarzu, a uroczystej intronizacji dokonano 23 maja 1992 roku
  • srebrna trumienka z XVII wieku, ręcznej roboty, zawierająca relikwie św. Bonifacego Męczennika. Znalazła się w Skwierzynie wraz z mieszkańcami Klewania. Jednak wkrótce potem kuria biskupia rozkazała przenieść ją do Gorzowa
Kościół pw. Św. Zbawiciela
  • kościół ewangelicki, obecnie rzymskokatolicki filialny pod wezwaniem Świętego Zbawiciela, jest to dawny zbór protestancki, zbudowany w latach 1847-1854. Przedtem funkcjonowała niewielka świątynia protestancka wybudowana z drewna w XVII wieku, nieposiadająca wieży, tynku, wyposażona tylko w niewielkie okna. Znajdowała się ona przy dzisiejszej ulicy Jagiełły. Nowy kościół zbudowano w stylu neoromańskim. Służył on ewangelikom do II wojny światowej, potem nadano mu nazwę Świętego Krzyża i służył żołnierzom skwierzyńskiego garnizonu. W 1958 roku zlikwidowano parafię wojskową, a kościół otrzymał wezwanie Świętego Zbawiciela. Lata 1952 i 1966 to daty gruntownych prac remontowych w kościele, a 1982 rok to umieszczenie w świątyni obrazu Matki Boskiej Częstochowskiej, namalowanego przez Ludwika Konarzewskiego – juniora z Istebnej, ul. 2 Lutego
  • cmentarz żydowski, ul. Międzyrzecka, z początku XIX wieku, jest jednym z największych kirkutów w województwie lubuskim, a znajdujące się tam nagrobki (macewy) stanowią jedne z najcenniejszych zabytków Skwierzyny. Cmentarz zajmuje powierzchnię ok. 2,23 ha, znajduje się na nim 247 macew. Najstarsze zachowane nagrobki pochodzą z początków XVIII w., choć cmentarz istniał prawdopodobnie od XV w. Cmentarz funkcjonował do lat 30. XX w. i jako jeden z nielicznych nie został zdewastowany w czasie II wojny światowej. Dopiero w latach 70. miejscowe władze zaczęły „porządkowanie” terenu cmentarza, które miało doprowadzić do jego całkowitej likwidacji. Próby renowacji cmentarza podjęto w 1992 r., nie było jednak wtedy na to środków. Dopiero wsparcie kilku instytucji charytatywnych umożliwiło odbudowanie cmentarza, w 2002 r. Już rok później cmentarz został ponownie zdewastowany przez nieznanych sprawców, a na jego powtórną renowację brakuje pieniędzy
  • dom, Rynek 25, wybudowany w XVIII wieku
  • spichlerz szachulcowy, z początku XIX wieku, trójkondygnacyjny budynek znajduje się przy ulicy B. Prusa 1. Niewiele wiadomo o jego budowniczych, jako że budowle gospodarcze nie posiadały rozbudowanej dokumentacji. Najprawdopodobniej został wzniesiony w XVIII wieku w celu magazynowania zboża niedaleko portu na Warcie[potrzebne źródło]

inne zabytki:

Skwierzyński „deptak”
  • kamienice przy ulicy Marszałka Piłsudskiego. Ulica Piłsudskiego nazywana jest potocznie „deptakiem”. Większość budynków znajdujących się przy niej datowanych jest na lata 20./30. XIX wieku. Większość poprzednich zabudowań spłonęła w pożarze miasta z 1821 roku. Ogień strawił wówczas południowe i wschodnie dzielnice miasta. Ulica ta zmieniała bardzo często nazwy: XVIII w. – Richtstrasse, XIX-I poł. XX w. – Poststrasse, lata 30 i 40 XX w. – Adolf Hitlerstrasse, od 1945 r. – Marszałka Stalina, od 1948 r. – Obrońców Stalingradu, od 1956 r. – Marszałka Żymierskiego (nieoficjalnie), od 1992 r. – Marszałka Piłsudskiego. W latach 70. XIX wieku wraz z Rynkiem, dzisiejsza ulica Piłsudskiego oświetlona była jako jedyna w mieście przez lampy naftowe osadzone na ścianach kamienic przy pomocy żelaznych ramion. 1907 r. przyniósł oświetlenie elektryczne i chodniki, za burmistrza Hugo Scholza
Ratusz skwierzyński
  • ratusz skwierzyński, mieszczący się pod adresem Rynek 1, pochodzi z pierwszych lat XIX wieku. Budynek pochodzący z XVI wieku spłonął w wielkim pożarze, który strawił większą część miasta (miał on wybuchnąć w dniu św. Mateusza). Budynek szybko odbudowano, jednak 80 lat później przeprowadzono prace modernizacyjne polegające na pokryciu go nowym dachem i odmalowaniu. Jednak 72 lata później ratusz został rozebrany, a na jego miejscu wybudowano nowy budynek, który został oddany do użytku 15 października 1841 roku. Przypuszcza się, że ratusz zaprojektował jeden z najsłynniejszych architektów niemieckich, zamieszkały w Berlinie, Friedrich August Stüler[8][9]. Budynek ratusza jest neorenesansowy. Od 1888 był on siedzibą powiatu skwierzyńskiego, urzędu stanu cywilnego, sądu okręgowego, komisarza policji, urzędu celnego i nadleśnictwa królewskiego. Po wkroczeniu do miasta Rosjan w 1945 roku, żołnierze urządzili w nim magazyn, toteż ratusz uniknął płomieni. Od 1975 roku stał się siedzibą Urzędu Miasta i Gminy, a od 1990 – miejscem urzędowania burmistrza. Wewnątrz zachowało się tylko kilka zabytkowych sztuk mebli: kredens, zegar, biurko, biblioteczka. Są to elementy w stylu klasycystycznym, pochodzące z lat 30. XIX wieku
Information icon.svg Osobny artykuł: Ratusz w Skwierzynie.
  • budynek Cechu Rzemiosł, znajduje się przy ulicy Rynek 6, w bezpośrednim sąsiedztwie ratusza. Kamienica została zbudowana w 1856 roku, ufundował ją bogaty kupiec niemiecki, który jednak w 1910 roku sprzedał budynek zegarmistrzowi. Później kupił ją piekarz, który założył w budynku piekarnię i sklep. W latach 1945-1979 mieściła się tam Powszechna Spółdzielnia Spożywców „Społem”. Od 1980 znajduje się tam biuro Cechu Rzemiosł, a w 2001 odnowiono elewację kamienicy
Dom Rzemiosła
  • budynek Poczty, znajduje się przy ulicy 2 Lutego. Zbudowano go w 1888 roku, za burmistrza Hugo Müllera. Jak przystało na niemieckie budynki użyteczności publicznej, wybudowany jest w stylu neogotyckim. W 1945 roku w budynku miał miejsce wewnętrzny pożar, dlatego siedzibę poczty przeniesiono do sąsiedniej kamienicy. Urząd pocztowy powrócił do swej dawnej siedziby w 1950 roku
Willa fabrykancka
  • budynek Nadleśnictwa, znajduje się przy ulicy 2 Lutego. Zbudowany najprawdopodobniej na przełomie XIX i XX wieku. Budowniczowie i projektanci są do dzisiaj nieznani. Przed nim znajduje się niewielki ogród dendrologiczny, będący jednocześnie początkiem tzw. Szlaku Bobrów na Obrze
  • Dom Pomocy Społecznej, umiejscowiony przy ulicy Batorego 15. Zbudowany pod koniec XIX wieku, pierwotnie znajdował się poza granicami miasta. Nieopodal mieściła się ewangelicka szkoła powszechna (powstała w 1896 roku), być może w dzisiejszym Domu Pomocy Społecznej zamieszkiwał jej dyrektor. Po 1945 roku była to przychodnia, a później żłobek. Od 1995 roku znajduje się w nim Dom Pomocy Społecznej, a od 1998 także „Uniwersytet III Wieku”
  • willa przy ul. 2 Lutego, budynek ten to willa fabrykanta, zbudowana prawdopodobnie w 1910 roku przez Augusta Klemmanna. Był on mistrzem murarskim i ciesielskim, którego stać było na wybudowanie kamienicy w stylu modernistycznym ze stylowymi zapożyczeniami. W sąsiedztwie znajdował się tartak, będący także własnością Klemmanna, stąd willa pełniła funkcje i mieszkalne i administracyjne. Po wojnie mieściła komitet partyjny i milicję, a potem przychodnię
„Dom nad Rzeką”
  • „Dom nad Rzeką”, znajduje się przy ulicy Mostowej, jak sama nazwa wskazuje, zaraz przy moście na Warcie. Najprawdopodobniej powstał w latach 20. lub 30. XX wieku i służył mieszkańcom Skwierzyny jako obiekt rozrywkowy nazywany Strandschlossen. Znajdowały się tam hotel, restauracja, kawiarnia. Po wojnie przejęły go Skwierzyńskie Fabryki Mebli i odtąd nazywano go „Drzewiarzem”. Od 1981 roku funkcjonowało tam przyzakładowe przedszkole. W 1997 odkupił budynek od władz miasta miejscowy biznesmen Kazimierz Witek, który przywrócił mu funkcje hotelowo-rekreacyjne. Założył tam hotel-restaurację „Dom nad Rzeką”
  • synagoga.

Muzea[edytuj | edytuj kod]

Na terenie miasta przy ulicy Rzeźnickiej 1 znajduje się Muzeum Militariów Atena, posiadające wiele sprawnych pojazdów wojskowych oraz innych eksponatów powiązanych z wojskowością.

Komunikacja[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Skwierzyna (stacja kolejowa).

Przez zachodnie krańce miasta przebiega droga ekspresowa S3 (trasa międzynarodowa E65). Południową obwodnicę miasta stanowi droga krajowa nr 24. Skwierzyna posiada połączenie kolejowe, na którym poruszają się autobusy szynowe relacji Zielona Góra – ZbąszynekGorzów Wielkopolski.

Edukacja[10][edytuj | edytuj kod]

  • Szkoły podstawowe:
  • Gimnazjum im. Władysława Jagiełły;
  • Szkoły średnie:
  • Kształcenie zawodowe:
    • Centrum Kształcenia Praktycznego;
  • Przedszkola:
    • Przedszkole integracyjne „Gromadka Misia Uszatka”;
    • Przedszkole wojskowe nr 84.

Kultura[edytuj | edytuj kod]

W mieście, jak i sąsiednich miejscowościach należących do gminy, odbywają się corocznie imprezy, które są istotnym wydarzeniem w życiu mieszkańców

Lista wydarzeń kulturalnych odbywających się cyklicznie w Skwierzynie:

  • Uroczyste Obchody Święta Konstytucji 3 maja;
  • Noc Świętojańska – noc z 23/24 czerwca, połączona z zabawą taneczną i pokazem fajerwerków;
  • Obchody Dni Skwierzyny – organizowane od 1995 roku, odbywają się w czerwcu dla upamiętnienia uzyskania praw miejskich, połączone z szeregiem imprez kulturowych, sportowych i towarzyskich;
  • Gminne Dożynki – impreza, która rozpoczyna się w sierpniu;
  • Święto Podgrzybka – odbywające się jesienią, najczęściej w październiku, jako ukoronowanie pomyślnych zbiorów grzybiarzy;
  • Uroczyste Obchody Odzyskania Niepodległości;
  • Przybycie Repatriantów do Skwierzyny[potrzebne źródło];
  • Rocznica sformowania Jednostki Wojskowej[11].

Wspólnoty religijne[edytuj | edytuj kod]

W mieście istnieją dwie parafie rzymskokatolickie: parafia św. Mikołaja Biskupa oraz parafia wojskowa Matki Odkupiciela. Ponadto Skwierzyna jest siedzibą Parafii Greckokatolickiej św. Włodzimierza i Olgi oraz miejscowy Chrześcijański Zbór Świadków Jehowy posiada Salę Królestwa[12].

Sport[edytuj | edytuj kod]

Od 1946 do 2013 roku w Skwierzynie funkcjonował klub piłkarski SKS Pogoń Skwierzyna. Drużyna swoje domowe mecze rozgrywała na Stadionie Miejskim przy ul. Sportowej 1[13].

W roku 2013 powstał klub piłkarski Lions Skwierzyna. Drużyna swoje domowe mecze rozgrywa na Stadionie Miejskim przy ul. Sportowej 1.

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Szlaki rowerowe[14][edytuj | edytuj kod]

  • szlak rowerowy czarny 17,4 km międzygminny Skwierzyna – Lipki Wielkie
trasa: Skwierzyna Rynek – Skwierzyna GajJezierceLipki Wielkie;
  • szlak rowerowy zielony ok. 80 km ponadregionalny Lubiatów – Krasne Dłusko
trasa: DrezdenkoLubiatówWiejceKrobielewkoSkrzynicaNowy DwórŚwiniarySkwierzyna GajSkwierzynaKrasne DłuskoPrzytocznaRokitnoLubikowoStołuńSzarcz (na terenie Gminy Skwierzyna długość szlaku wynosi 34,6 km);
  • szlak rowerowy żółty 30,2 km ponadregionalny Warcin – Zamyślin
trasa: WarcinGościnowoDobrojewo – Jezierce – Krobielewko – Wiejce;
  • szlak rowerowy czerwony 24,8 km euroregionalny Santok – Chełmsko
trasa: Gościnowo (Osetnica)WarcinMurzynowoKijewice – Skwierzyna Gaj – Skwierzyna Rynek – Mała Skwierzynka – Chełmsko;
trasa: Skwierzyna Rynek – RakowoKolonia Brzozowiec.

Szlaki piesze[15][edytuj | edytuj kod]

  • szlak turystyczny niebieski 15,9 km Skwierzyna – Bledzew
trasa przechodzi przez Stary Dworek – Leśniczówkę, biegnie wzdłuż Obry, obok ruin bunkrów z czasów II wojny światowej i ciągu stawów hodowlanych, i od strony północnej dociera do Bledzewa.

Trasy Nordic walking[edytuj | edytuj kod]

Tablice informacyjne tras
Trasy nordic walking
Trasy nordic walking

15 października 2012 kosztem ok. 97 tys. zł[16] oddano do użytku 4 trasy Nordic walking:

  • Trasa nordic walking żółta.svgSkwierzynianka o długości 4,5 km
  • Trasa nordic walking czerwona.svgObrzanka o długości 8 km
  • Trasa nordic walking zielona.svgWarcianka o długości 5,5 km
  • Różanka:
    • Trasa nordic walking zielona.svg – trasa długa o długości 10,7 km
    • Trasa nordic walking zielona.svg – trasa krótka o długości 7,7 km

Projekt „Budowa szlaków nordic walking i promocja aktywnej turystyki w Gminie Skwierzyna” zrealizowany został dzięki współfinansowaniu pozyskanemu z Lokalnej Grupy Rybackiej „Pojezierze Dobiegniewskie”.

Wizualizacja tras dostępna jest na miejskiej stronie internetowej[17].

Szlaki wodne[18][edytuj | edytuj kod]

Trasa:
rzeki: Obrzyca, Obra, Warta
miejscowości: WilczeKargowaZbąszyńTrzcielMiędzyrzeczBledzew – Skwierzyna – Santok;
  • Spływ Wartą – dł. ok. 137 km
Międzychód – Skwierzyna – Santok – Gorzów Wlkp.Kostrzyn nad Odrą;
  • Spływ Obrą
    • wariant krótszy 143 km: Trzciel – Międzyrzecz – Gorzyca – Bledzew – Skwierzyna – Santok
    • wariant dłuższy ok. 180 km: KopanicaZbąszyń – Trzciel – Międzyrzecz – Gorzyca – Bledzew – Stary Dworek – Skwierzyna.

Miasta partnerskie[19][edytuj | edytuj kod]

  • Bernau bei Berlin Niemcy – od roku 1979 Skwierzyna jest związana umową o partnerskiej współpracy; odnowienie umowy nastąpiło w roku 1996. Celem współpracy jest wymiana doświadczeń w sferze kulturalnej, turystycznej i sportowej.
  • Briańsk Rosja – w roku 1999 zawarto akt partnerski i porozumienie o współpracy regionalnej. Strony zobowiązały się do współpracy ekonomicznej kulturalnej, sportowej i turystycznej.
  • Międzychód Polska
  • Klewań Ukraina

Osoby pochodzące ze Skwierzyny[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2010 r.). Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2011-06-10. ISSN 1734-6118.
  2. Jerzy Kondracki, Andrzej Richling: Atlas Rzeczypospolitej Polskiej. Warszawa: Centralny Ośrodek Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej, 1994.
  3. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2010 r. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2010-08-20. ISSN 1505-5507.
  4. Władysław Jan Grabski, „300 miast wróciło do Polski. Informator historyczny”, PAX, Warszawa 1960, hasło Skwierzyna, s. 386.
  5. Dz.U. 1945 nr 33 poz. 196.
  6. Zbyszko Górczak: Najstarsze lokacje miejskie w Wielkopolsce (do 1314 r.), Poznań 2002, s. 109.
  7. Rejestr zabytków nieruchomych woj. lubuskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 29.1.13]. s. 32.
  8. Barbara Bielinis-Kopeć: Charakterystyka zabytków architektury województwa lubuskiego (pol.). [dostęp 2012-01-27].
  9. Monika Pawłowska: Pałac w Wierzbiczanach. Przykład neorenesansowego założenia pałacowo-parkowego na terenie Kujaw (pol.). [dostęp 2012-01-27].
  10. Oświata w Skwierzynie (pol.). [dostęp 2012-01-26].
  11. Święto jednostki (pol.). [dostęp 2014-03-27].
  12. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 4 czerwca 2014.
  13. 90minut.pl: Skwierzyński Klub Sportowy Pogoń Skwierzyna (pol.). [dostęp 1 września 2011].
  14. Szlaki rowerowe (pol.). [dostęp 2012-01-09].
  15. Szlaki piesze (pol.). [dostęp 2012-01-09].
  16. Skwierzyna: W mieście i okolicach powstaną szlaki do Nordic Walking (pol.). [dostęp 2012-11-04].
  17. Szlaki Nordic Walking (pol.). [dostęp 2012-12-19].
  18. Szlaki wodne (pol.). [dostęp 2012-01-09].
  19. Miasta Partnerskie (pol.). W: http://skwierzyna.pl [on-line]. [dostęp 2012-01-24].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]