Wschowa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Wschowa
Ratusz miejski nocą
Ratusz miejski nocą
Herb Flaga
Herb Wschowy Flaga Wschowy
Państwo  Polska
Województwo  lubuskie
Powiat wschowski
Gmina Wschowa
gmina miejsko-wiejska
Prawa miejskie 1273
Burmistrz Danuta Patalas
Powierzchnia 8,39[1] km²
Populacja (2010)
• liczba ludności
• gęstość

14 357[1]
1 717 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 65
Kod pocztowy 67-400
Tablice rejestracyjne FWS
Położenie na mapie województwa lubuskiego
Mapa lokalizacyjna województwa lubuskiego
Wschowa
Wschowa
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Wschowa
Wschowa
Ziemia 51°48′05″N 16°18′56″E/51,801389 16,315556
TERC
(TERYT)
0812034
Hasło promocyjne: Witamy w królewskim mieście
Urząd miejski
Rynek 1
67-400 Wschowa
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikisłownik Hasło Wschowa w Wikisłowniku
Strona internetowa

Wschowa (niem. Fraustadt) – miasto w województwie lubuskim, w powiecie wschowskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Wschowa. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa leszczyńskiego. Według danych z 31 XII 2010 miasto liczyło 14 357 mieszkańców[2].

Osiedla[edytuj | edytuj kod]

  • Stare Miasto
  • Osiedle Jagiellonów
  • Osiedle Janusza Korczaka
  • Osiedle Zwycięstwa
  • Osiedle Nowe Ogrody
  • Osiedle Boczna
  • Osiedle Przylesie
  • Osiedle Unii Europejskiej

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Dane z 30 czerwca 2008[3]:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
jednostka osób  % osób  % osób  %
populacja 14 400 100 7 488 52 6 912 48
gęstość zaludnienia
(osób/km²)
1 716 892 824

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Polska nazwa miasta jest interpretowana dwojako. Odrzucono hipotezę, jakoby była związana z czasownikiem schować, które w staropolskim występuje w formie wschować. Nazwa miasta oznaczałaby wtenczas miejsce, w którym można się schronić. Opowiedziano się za wersją, że pochodzi od dzierżawczej nazwy Wieszów, która wywodzi się od nazwy osobowej Wiesz będącej skróceniem imienia Wielisław. Wskazuje na to najstarsza pisownia miasta brzmiąca Veschov. Miejscowością o podobnej nazwie jest w Polsce Wieszowa.

W księdze łacińskiej Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis (pol. Księga uposażeń biskupstwa wrocławskiego) spisanej za czasów biskupa Henryka z Wierzbna w latach 1295–1305 miejscowość wymieniona jest w zlatynizownej formie Weschowam.[4][5]

Niemiecka nazwa Fraustadt odwołuje się bezpośrednio do Matki Bożej, którą otaczano w mieście kultem[6].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Miejscowość znajduje się na pograniczu Wielkopolski i Śląska. Pierwsza wzmianka o mieście pochodzi z roku 1136, kiedy została wymieniona w bulli papieża Innocentego II jako wieś arcybiskupów gnieźnieńskich. Położenie miasta na szlakach handlowych z Poznania do Głogowa oraz Czech spowodowało jego szybki rozwój w tamtym okresie. Miastem rządzili wtedy książęta śląscy. W 1343 roku król Kazimierz III Wielki przyłącza ponownie miasto do Polski, aby w latach 1345 i 1349 obdarzyć je przywilejami miasta królewskiego. Na podstawie wydanego w roku 1404 prawa w mieście powstaje mennica działająca do ok. 1655-59. Miasto było znanym ośrodkiem sukiennictwa, działały też liczne warsztaty złotnicze, garncarskie, szewskie i konwisarskie. W wiekach XVI i XVII miasto było ośrodkiem luteranizmu. XVII wiek to okres dalszego rozwoju miasta. Wtedy Włoch Niccolo Bacaralli zakłada tu pierwszą w Polsce manufakturę farbiarską.

W 1633 starosta Hieronim Radomicki buduje poza obrębem murów miejskich "Nowe Miasto", które w 1642 otrzymuje miejskie prawo magdeburskie. Posiada także samodzielny ratusz, samorząd, szpital i szkołę. 13 lutego 1706 pod Wschową między wsiami Dębowa Łęka i Osowa Sień w czasie III wojny północnej odbywa się bitwa między siłami szwedzkimi a armiami Saksonii i Rosji. W XVIII wieku często rezydują tu królowie August II oraz August III, a także obraduje senat. W tym czasie Wschowa pełni rolę drugiej, "nieoficjalnej" stolicy Polski.

W 1793 w wyniku II rozbioru Polski Wschowa zostaje wcielona do Prus i przyłączona do Śląska. W okresie 1807-1815 należała do Księstwa Warszawskiego, a następnie z powrotem do Królestwa Prus. Pod zaborem pruskim wybudowano drogi i linię kolejową. W 1881 rozpoczyna pracę niedziałająca już cukrownia. W 1905 w mieście mieszkało 7.452 osób, w tym 86,2% Niemców, 10,1% Polaków i 2,5% Żydów. Ewangelicy stanowili 53,3% ludności, zaś katolicy - 43%.[7]

Ze względu na przewagę ludności niemieckiej w mieście, po I wojnie światowej pozostało ono w granicach Niemiec, administracyjnie przyjmując postać enklawy - Marchii Granicznej Poznań-Prusy Zachodnie (Grenzmark Posen-Westpreussen). W roku 1938 Wschowa zostaje włączona do prowincji śląskiej. W czasie kampanii wrześniowej 1939 pod Wschowę dotarły oddziały wojska polskiego, które ostrzelały miasto (wypad na Wschowę).

Wschowa zostaje zdobyta przez Armię Czerwoną z 31 stycznia na 1 lutego 1945. Wkrótce, po 152 latach przerwy, miasto ponownie weszło w skład państwa polskiego, a niemieccy mieszkańcy miasta zostali wysiedleni za Odrę.

W latach 1945-54 siedziba wiejskich gmin Wschowa-Południe i Wschowa-Północ.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Zamek
Kościół pw. Żłóbka Chrystusa, po prawej
Staromiejski cmentarz ewangelicki

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[8]:

  • miasto Wschowa
  • kościół farny - parafialny pod wezwaniem św. Stanisława Biskupa Męczennika i Wniebowzięcia NMP, gotycki z XIV wieku, przebudowany w XVI wieku, XVIII wieku
  • plebania kościoła parafialnego, pl. Farny 2, z początku XIX wieku
  • zespół klasztorny franciszkanów, z XVII wieku, potem wielokrotnie przebudowywany, np. w XIX wieku:
    • kościół pod wezwaniem św. Józefa, z 1639 roku, XVIII wieku
    • klasztor, z 1629 roku, 1730 roku, XIX wieku
    • kaplica pod wezwaniem Świętego Krzyża, z XVIII wieku
    • kościół ewangelicki, obecnie rzymsko-katolicki filialny pod wezwaniem Świętej Trójcy, pl. Kosynierów, z XIX wieku
  • kościół ewangelicki pod wezwaniem Żłóbka Pana Jezusa - Kripplein Christi, z XVII-XVIII wieku; powstały w 1604 roku z połączonych dwóch gotyckich budynków mieszkalnych, po pożarze odbudowany w 1647 r. z wieżą przy Bramie Polskiej i murach obronnych; obecnie opuszczony. Przylegająca baszta pełni funkcję wystawienniczą
  • cmentarz ewangelicki, obecnie mieszczący Lapidarium Rzeźby Nagrobnej, ul. Spokojna - Solna - Polna, założony w 1609 roku, XIX wieku: ogrodzenie z krużgankiem i bramami, z XVII wieku, XIX wieku; kaplice grobowe rodzin: Teschner z XVIII wieku, Lauterbach z XIX wieku, Hoffmann z XIX wieku, Steiner z XIX wieku; kostnica z 1819 roku
  • aleja lipowa, ul. Lipowa
  • rezydencja jezuicka, pl. Farny 3, z 1727 roku. Odbudowana po pożarze w roku 2006, obecnie muzeum i biblioteka
  • mury obronne, pozostałości, z początku z XV i XVI wieku
  • ratusz, z połowy XVI wieku, przebudowany w 1860 roku
  • fontanna miejska
  • domy, ul. Bema 11, 15, 17, z połowy XIX wieku, nie istnieją
  • dom „Pod Murzynkiem”, ul. Bohaterów Westerplatte 5, z połowy XIX wieku
  • domy, ul. Bohaterów Westerplatte 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 14 nie istnieje, 15, z połowy XIX wieku
  • domy, ul. Daszyńskiego 3, 7, 9, 11, 13, 15, 17, 27, z połowy XIX wieku
  • dom, pl. Farny 1, z XVII/XVIII wieku
  • dom, ul. Głogowska 11, z 1799 roku; dawny pałac rodu von Schlichting, obecnie szkoła muzyczna
  • domy w zespole cukrowni, z XIX wieku/XX wieku, ul. Kazimierza Wielkiego: willa właściciela nr 21, dom dyrektora nr 25, magazyn nr 23
  • dom, ul. Kilińskiego 2, z połowy XVII wieku, nr 8, z 1890 roku
  • dom, ul. Kopernika 2, z połowy XIX wieku
  • dom, ul. Kościelna 1, z XVIII wieku/XIX wieku
  • dom, ul. Kościuszki 3, z XVII-XVIII wieku
  • dom, ul. Łazienna 4, szachulcowy, z XVII/XVIII wieku
  • domy, ul. ks. Kostki 2, 3, 4, 6, 5, 7, 8, 9, 14, 20, 22, z połowy XIX wieku
  • domy, ul. Niepodległości 5, 7, 9, 11, 13, 15, 17, 19, 21, z XIX wieku
  • dom, obecnie ZUS, ul. Pocztowa 3, z początku XIX wieku
  • dom, ul. Pocztowa 4/6, z połowy XIX wieku
  • dawna szkoła ewangelicka, ul. Powstańców Wielkopolskich 16, z połowy XIX wieku
  • domy, ul. Ratuszowa 1, 2, 10, XVII, z połowy XIX wieku
  • domy, Rynek 1, 2, 3, 4, 5, 6, 8, 9, 10, 11,12, 13 / Rzeźnicka 1, 14, 15, 16, 17, 18 nie istnieje, 19, z XVII/XVIII wieku
  • dom, ul. Strażacka 8, z XIX wieku
  • dom, ul. Targowa 1, z XIX wieku, nie istnieje
  • dom, ul. Wolsztyńska 19, z początku XX wieku
  • domy - kamieniczki, pl. Zamkowy 2 (dec. ul. Jedności Robotniczej), z 1679 roku, 2 (d. 3), 3 (d. 5), 4 (d. 7), 9, 10 (d. 8), 14 z reliktami dawnego zamku, renesansowe z połowy XVII wieku, XIX wieku
  • wiatraki I , II, przy drodze do Nowego Tomyśla, XIX wieku, nie istnieją

inne zabytki:

Pomniki[edytuj | edytuj kod]

Pomnik byka

Pomniki przyrody

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Stadion we Wschowie
Miejski Park Naturalistyczny
  • Biblioteka Publiczna Miasta i Gminy Wschowa
  • Muzeum Ziemi Wschowskiej
  • Centrum Kultury i Rekreacji ( powstały przez połączenie Domu Kultury oraz Ośrodka Sportu i Rekreacji)

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

  • Szkoła Podstawowa nr 1
  • Szkoła Podstawowa nr 2 im. Bohaterów Westerplatte
  • Gimnazjum Językowe
  • Gimnazjum nr 1 im. Królowej Jadwigi
  • Gimnazjum nr 2 im. Jana Pawła II
  • I Zespół Szkół im. Stanisława Staszica
  • I Liceum Ogólnokształcące im. Tomasza Zana
  • Szkoła Muzyczna I stopnia im. Karola Kurpińskiego
  • Ośrodek Szkolno-Wychowawczy im. Janusza Korczaka
  • Centrum Kształcenia Ustawicznego i Praktycznego

Sport[edytuj | edytuj kod]

Od 1953 roku we Wschowie funkcjonuje klub piłkarski "Pogoń" Wschowa. Klub rozgrywa mecze na Stadionie CKiR we Wschowie.

Od 1978 roku istnieje klub szachowy "Hetman" Wschowa.

Wschowski Klub Motorowy założony w latach 1980-tych. [ref=http://wkm-wschowa.pl/]

Klub Sportowy "Korona" Wschowa (piłka nożna, koszykówka, akrobatyka). [ref=http://korona.wschowa.pl/]

Wspólnoty wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Transport[edytuj | edytuj kod]

Osobistości[edytuj | edytuj kod]

 Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie związani ze Wschową.

Współpraca międzynarodowa[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Dane GUS: Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2008 r.). [dostęp 23.09.2009].
  2. Lucyna Nowak, Joanna Stańczyk, Agnieszka Znajewska: Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2010 r.). Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2011. ISSN 1734-6118. (pol.)
  3. Bank Danych Regionalnych – Strona główna (pol.). GUS. [dostęp 2010-09-14].
  4. Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis online
  5. H. Markgraf, J. W. Schulte, "Codex Diplomaticus Silesiae T.14 Liber Fundationis Episcopatus Vratislaviensis", Breslau 1889
  6. Rospond Stanisław, Słownik etymologiczny miast i gmin, Wrocław 1984.
  7. Na podstawie danych ze spisu powszechnego z 1905 r., wg deklarowanego języka ojczystego i religii; część ludności zadeklarowała więcej niż jeden język ojczysty; wliczono 538 mężczyzn odbywających w mieście służbę wojskową - Gemeindelexikon für das Königreich Preußen. Heft V. Provinz Posen, Berlin 1908.
  8. Rejestr zabytków nieruchomych woj. lubuskiego - stan na 31.12.2012 r.. Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 23.2.13]. s. 86-90.
  9. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 4 czerwca 2014.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]