Szprotawa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: rzeka Szprotawa.
Szprotawa
Plac ewangelicki
Plac ewangelicki
Herb
Herb Szprotawy
Państwo  Polska
Województwo  lubuskie
Powiat żagański
Gmina Szprotawa
gmina miejsko-wiejska
Prawa miejskie przed 1260
Burmistrz Józef Rubacha
Powierzchnia 10,95 km²
Populacja (2010)
• liczba ludności
• gęstość

12 341
1407 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 68
Kod pocztowy 67-300
Tablice rejestracyjne FZG
Położenie na mapie województwa lubuskiego
Mapa lokalizacyjna województwa lubuskiego
Szprotawa
Szprotawa
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Szprotawa
Szprotawa
Ziemia 51°34′N 15°30′E/51,566667 15,500000Na mapach: 51°34′N 15°30′E/51,566667 15,500000
TERC
(TERYT)
4081110074
Urząd miejski
ul. Rynek 45
67-300 Szprotawa
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa

Szprotawa (niem. Sprottau) – miasto w woj. lubuskim, w powiecie żagańskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Szprotawa. Położone nad Bobrem i Szprotawą.

Według danych z 31 grudnia 2010 r. miasto miało 12 341 mieszkańców[1].

Miasto jest ośrodkiem przemysłowo-usługowym. Zlokalizowany tu jest przemysł dziewiarski (rajstopy, skarpety), spożywczy i drzewny (meble).

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Według danych z 1 stycznia 2011 r. powierzchnia miasta wynosiła 10,95 km²[2].

W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. zielonogórskiego.

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Szprotawa wśród innych nazw śląskich miejscowości w urzędowym pruskim dokumencie z 1750 roku wydanym w języku polskim w Berlinie[3].

W księdze łacińskiej Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis (pol. Księga uposażeń biskupstwa wrocławskiego) spisanej za czasów biskupa Henryka z Wierzbna w latach 1295–1305 miejscowość wymieniona jest w zlatynizowanej formie Sprotavia[4][5]. Nazwa miejscowości w zlatynizowanej formie Sprotavia wymieniona jest w łacińskim dokumencie z 1312 roku wydanym w Głogowie.[6]

Szwajcarski kartograf i geograf Mateusz Merian w swoim dziele "Topographia" wydanym w roku 1650 podaje zgermanizowaną formę nazwy miejscowości: "Sprottau" z informacją, że " jej nazwa jest polska, a oznacza miejsce, na którym wiele pniaków i krzaków wykarczowano, by mieszkania na nich pobudować", (niem. "Ihr Nam ist Polnisch und bedeutet einen Ort da man viel Dörner und Gesträuch außgerottet und Wohnungen darauf gebauet hat.")[7][8]

W pruskim urzędowym dokumencie z 1750 roku wydanym języku polskim w Berlinie przez Fryderyka Wielkiego miasto wymienione jest pośród innych śląskich miejscowości jako Szprotawa[3]. Nazwę Sprotawa w książce "Krótki rys jeografii Szląska dla nauki początkowej" wydanej w Głogówku w 1847 wymienił śląski pisarz Józef Lompa.[9] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego wydany pod koniec wieku XIX podaje polską nazwę miejscowości Szprotawa, zlatynizowaną Sprottavia oraz dwie niemieckie – Sprotaw i Sprottau[10].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Przywilej lokacyjny na prawie średzkim otrzymała Szprotawa ok. 1260 roku z rąk księcia Konrada Głogowskiego, który otoczył również miasto murami miejskimi[8][11]. Gród leżał na skrzyżowaniu szlaków komunikacyjnych, co sprzyjało szybkiemu rozwojowi osady. W 1407 zyskał prawo bicia własnej monety.

Wcześniejsze dzieje Szprotawy owiane są tajemnicą. Przekaz kronikarza Thietmara pod datą 1000 wymienia osadę plemienia Dziadoszyców zwaną Ilva bądź Ilua. Niektórzy widzą w nim dzisiejszą Iławę, dzielnicę Szprotawy[12][13][14][15][16][17][18], inni – Iłowę (niem. Halbau)[19][20][21]. Faktem pozostaje, iż to owa Ilva była miejscem spotkania orszaku cesarza niemieckiego Ottona III, zdążającego do grobu św. Wojciecha w Gnieźnie, z orszakiem Bolesława Chrobrego, który wyszedł mu naprzeciw. Kronikarz zanotował wtedy: ...jak wspaniale książę przyjął cesarza, jest nie do uwierzenia i nie do opisania[potrzebne źródło]. Spotkanie władców upamiętnia pomnik usytuowany na rogatkach miasta. W grudniu 2008 przeprowadzono sondażowe prace archeologiczne na wzgórzu w centrum tamtejszego parku pod kierunkiem Mariusza Łesiuka, jednakże jednoznacznie nie potwierdziły one, by znajdowało się tam średniowieczne grodzisko z X wieku[22].

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[23]:

  • miasto
  • kościół parafialny pod wezwaniem pw. Wniebowzięcia NMP, XIII/XIV wieku, XV-XVII wieku
  • kościół ewangelicki pod wezwaniem Zbawiciela, z 1747 roku, 1825 roku, powstały na fundamentach średniowiecznego zamku książęcego
  • klasztor magdalenek, pl. Kościelny 2, z XVII wieku
  • cmentarz żydowski, ul. Kraszewskiego, z połowy XIX wieku
  • mury obronne, z XIV wieku
  • ratusz, z lat 1583-1586, w XVII-XIX wieku
  • dom, pl. Ewangelicki 1, z XVI/XVII wieku, w 1840 roku
  • szkoła ewangelicka, pl. Ewangelicki 2, z 1773 roku
  • dom, pl. Ewangelicki 3
  • dom, ul. Konopnickiej 13, z 1899 roku, w 1904 roku
  • szkoła katolicka, pl. Kościelny 4, z 1598 roku, XVIII wieku /XIX wieku
  • dom, pl. Kościuszki 9, z XVIII wieku
  • dom, obecnie Biblioteka Miejska, ul. Niepodległości 16, z końca XIX wieku
  • domy, ul. Odrodzenia 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13
  • dom, ul. Świerczewskiego 2/3, z XVIII wieku -XIX wieku
  • budynki w zespole rzeźni, ul. Sobieskiego
  • ubojnia, z lat 1888-89
  • chłodnia i aparatownia, z 1909 roku
  • budynek administracyjno-mieszkalny, z lat 1888-89

Szprotawa – Iława

  • kościół filialny pod wezwaniem św. Andrzeja, z połowy XIII wieku, XVI-XIX wieku
  • dzwonnica-brama

Szprotawa – Puszczyków

  • kościół parafialny pod wezwaniem Zbawiciela Świata, z połowy XIV wieku, XIX wieku
  • cmentarz przykościelny

inne zabytki:

Dzielnice i osiedla Szprotawy[edytuj | edytuj kod]

Terytorium miasta Szprotawa nie jest prawnie podzielone na dzielnice i osiedla (art. 5 ustawy o samorządzie gminnym z dnia 8 marca 1990 roku). Jednak mimo to w mieście istnieje podział poszczególnych jego części ze względów historycznych i położenia geograficznego. Nazwy dzielnic i osiedli są nazwami zwyczajowymi, które używane są powszechnie przez mieszkańców.

Dzielnice:

  • Śródmieście (Centrum)
  • Zarzecze (Za Bobrze – od nazwy rzeki Bóbr)
  • Iława (Sowiny)

Osiedla mieszkaniowe:

  • Osiedle Słoneczne (dzielnica Śródmieście)
  • Osiedle B. Chrobrego (dzielnica Śródmieście)
  • Osiedle T. Kościuszki (dzielnica Śródmieście)
  • Osiedle Piastowskie (osiedle domków jednorodzinnych na Zarzeczu)

Przyroda[edytuj | edytuj kod]

Transport[edytuj | edytuj kod]

W mieście krzyżują się drogi krajowe i wojewódzkie:

Przez miasto przebiega linia kolejowa relacji Żagań-Głogów.

Sport[edytuj | edytuj kod]

Kluby sportowe

Obiekty sportowe

Wspólnoty wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Na terenie miasta działalność religijną prowadzą następujące kościoły i związki wyznaniowe:

Katolicyzm

Protestantyzm

Inne

Współpraca międzynarodowa[edytuj | edytuj kod]

Miasta i gminy partnerskie:

Ludzie związani ze Szprotawą[edytuj | edytuj kod]

Znani ludzie urodzeni w Szprotawie

  • Halina Benedyk – polska piosenkarka
  • Monika Ciecierska – koszykarka, reprezentantka Polski
  • Krzysztof Prejbisz (Christophorus Preibisius) – jeden z najznakomitszych uczonych XVII wieku, rektor uniwersytetu w Lipsku.
  • Heinrich R. Göppert – uznawany za twórcę paleobotaniki, dyrektor i założyciel wrocławskiego ogrodu botanicznego.
  • Heinrich R. K. Laube – dyrektor Teatru Narodowego w Wiedniu (do 1880 r.).
  • Klaus Hänsch – wiceprzewodniczący Parlamentu Europejskiego od 1989 roku, w latach 1994 – 1997 przewodniczący PE z ramienia Partii Europejskich Socjalistów.
  • Felix Matuszkiewicz – historyk Dolnego Śląska
  • Peter Jarchow – pedagog, artysta i społecznik
  • Friedrich Gielczewsky – wynalazca
  • Johannes Weidner Starszy – urodzony w 1548 r. w Szprotawie, doktor filozofii i medycyny, studiował na uniwersytecie w Bazylei, lekarz w Żaganiu i w Szprotawie. Pozostawał w zażyłej przyjaźni z Mikołajem Kopernikiem. Zmarł w 1612 r.
  • Jonas Scultetus – urodzony w 1603 r. w Szprotawie; pierwszy profesjonalny kartograf na Śląsku. W ostatnich latach życia piastował funkcję niemieckiego notariusza. Zmarł w 1664 r.
  • Tomasz Kiendyś – kolarz, urodzony w 1977 r. w Szprotawie.
  • Maciej Migas – reżyser i scenarzysta, urodzony w 1976 r. w Szprotawie.

Honorowi obywatele miasta[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2010 r.). Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2011-06-10. ISSN 1734-6118.
  2. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2011 r.. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2011-08-10. ISSN 1505-5507.
  3. 3,0 3,1 Pruski dokument z roku 1750 ustalający urzędowe opłaty na Śląsku – "Wznowione powszechne taxae-stolae sporządzenie, Dla samowładnego Xięstwa Sląska, Podług ktorego tak Auszpurskiey Konfessyi iak Katoliccy Fararze, Kaznodzieie i Kuratusowie Zachowywać się powinni. Sub Dato z Berlina, d. 8. Augusti 1750"
  4. Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis online
  5. H. Markgraf, J. W. Schulte, "Codex Diplomaticus Silesiae T.14 Liber Fundationis Episcopatus Vratislaviensis", Breslau 1889
  6. "Codex Diplomaticus Maioris Poloniae", tomus II, Biblioteka Kórnicka, Poznań 1878, str. 292..
  7. "Topographia Bohemiae, Moraviae et Silesiae". Merian, Frankfurt am Main 1650, S. 181.
  8. 8,0 8,1 Władysław Jan Grabski, "300 miast wróciło do Polski. Informator historyczny", PAX, Warszawa 1960, hasło Szprotawa, str. 453.
  9. Józef Lompa, „Krótki rys jeografii Śląska dla nauki początkowej”, Głogówek 1847, str.11.
  10. Szprotawa – Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, Tom_XII, str.33.
  11. Dokument szprotawski z 1260 roku
  12. Hieronim Szczegóła, A jednak Iława szprotawska, Nadodrze 1960, nr 6, s.13
  13. Słownik starożytności słowiańskich, t. 2, Wrocław 1964
  14. Hieronim Szczegóła: Historyczna Ilua najstarszą częścią Szprotawy wSzprotawski epizod Zjazdu Gnieźnieńskiego, Szprotawa 2000 (ISBN 83-7268-002-7)
  15. Andrzej Wałkówski: Stosunki polsko-niemieckie do 1000 roku w Szprotawski epizod Zjazdu Gnieźnieńskiego, Szprotawa 2000 (ISBN 83-7268-002-7)
  16. Hieronim Szczegóła: Szprotawski epizod Zjazdu Gnieźnieńskiego w 1000 roku w Szprotawa 1000-2000. W kręgu europejskich idei zjednoczeniowych (ISBN 83-7268-003-5), Szprotawa 2000
  17. J.G.Worbs: Geschichte des Herzogthums Sagan, Züllichau 1795
  18. Felix Matuszkiewicz: Geschichte der Stadt Sprottau, Sprottau 1908
  19. Wacław Aleksander Maciejowski, Pierwotne dzieje Polski i Litwy (...), Tom 3 z Historya prawodawstw słowiańskich, s. 380; 1846
  20. Joachim Lelewel, Polska wieków średnich, czyli Joachima Lelewela w dziejach narodowych polskich postrzeżenia, t. II, s. 25; 1856
  21. Ilwa w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom III (Haag – Kępy) z 1882 r.
  22. Nasz Dziennik Legendarny gród odnaleziony?, nr 49 (3370) z 27 lutego 2009
  23. Rejestr zabytków nieruchomych woj. lubuskiego – stan na 31.12.2012 r.. Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 6.3.13]. s. 121.
  24. Strona klubu piłkarskiego Sprotavia Szprotawa (pol.). [dostęp 2009-03-16].
  25. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 21 stycznia 2013.
  26. Szprotawa – Miasta partnerskie

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]