Leon Kruczkowski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Leon Kruczkowski
Leon Kruczkowski Polish writer 1950.jpg
Data i miejsce urodzenia 28 czerwca 1900
Kraków
Data i miejsce śmierci 1 sierpnia 1962
Warszawa
Poseł III kadencji Sejmu PRL
Przynależność polityczna Polska Zjednoczona Partia Robotnicza
Okres urzędowania od 16 kwietnia 1961
do 1 sierpnia 1962
Odznaczenia
Międzynarodowa Leninowska Nagroda Pokoju (ZSRR)
Order Budowniczych Polski Ludowej (1949–1960) Order Sztandaru Pracy I klasy Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski

Leon Kruczkowski (ur. 28 czerwca 1900 w Krakowie, zm. 1 sierpnia 1962 w Warszawie) – pisarz i publicysta, a także poseł do Krajowej Rady Narodowej, na Sejm Ustawodawczy oraz na Sejm PRL I, II i III kadencji.

Urodzony w rodzinie rzemieślnika, był z wykształcenia chemikiem, absolwentem Wyższej Szkoły Przemysłowej w Krakowie. Po studiach pracował początkowo w przemyśle i szkolnictwie zawodowym, następnie od początku lat 30. zajmował się działalnością literacką i publicystyczną; był związany z lewicą.

Lata wojny spędził w obozach jenieckich w Arnswalde II B (Choszczno) i Gross Born (Borne Sulinowo). Po powrocie do Polski wstąpił do PPR, założył w Krakowie miesięcznik literacki "Twórczość". W latach 1945-1948 podsekretarz stanu (wiceminister) w Ministerstwie Kultury i Sztuki, w latach 1949-1956 prezes Zarządu Głównego Związku Literatów Polskich. W latach 1951-1956 przewodniczący Komitetu Współpracy Kulturalnej z Zagranicą. Od lutego 1957 członek Rady Państwa.

Od 1946 roku był posłem – kolejno: do KRN, na Sejm Ustawodawczy oraz na Sejm PRL I, II i III kadencji. W latach 1952-1956 przewodniczył sejmowej Komisji Oświaty, Nauki i Kultury. W latach 1952-1956 członek Prezydium Ogólnopolskiego Komitetu Frontu Narodowego, od 1958 członek Prezydium Ogólnopolskiego Komitetu Frontu Jedności Narodu. Był odznaczony orderem Budowniczych Polski Ludowej. W 1953 otrzymał Międzynarodową Nagrodę Leninowską za Umacnianie Pokoju Pomiędzy Narodami.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Leon Kruczkowski urodził się w 1900 w Krakowie. Tam debiutował na przełomie lat 1918/1919, publikując wiersze w czasopiśmie „Maski”. Po ukończeniu studiów z zakresu technologii chemii pracował w przemyśle w Zagłębiu Dąbrowskim. W latach 1926-1933 mieszkał w dzielnicy SosnowcaKazimierzu Górniczym. Mieszkając w Kazimierzu zatrudnił się jako nauczyciel chemii, matematyki i fizyki w Szkole Rzemieślniczo-Przemysłowej w Maczkach[1]. W tym czasie wydał tom wierszy pt. „Młoty nad światem” (1928) oraz powieść pt. „Kordian i cham” (1932), która stała się rewelacją literacką.

„Kordian i cham”, pierwsza polska powieść o tendencjach rewolucyjnych, rewidująca narodowe mity i trafiająca w najczulszy nerw polskiej tradycji literackiej, stała się trwałym dorobkiem literatury polskiej. Po sukcesie „Kordiana i chama” Kruczkowski poświęcił się wyłącznie pracy literackiej i publicystycznej. W 1935 powstał przeznaczony na scenę utwór satyryczny, wymierzony przeciw nacjonalizmowi i rasizmowi, pt. „Bohater naszych czasów”, wystawiony w warszawskim Teatrze Comoedia, oraz powieść historyczna pt. „Pawie pióra”, zaś w 1937 powieść o tematyce współczesnej pt. „Sidła”. Jednocześnie pisarz systematycznie współpracował z prasą lewicową: „Sygnałami”, „Lewym Torem”, „Po prostu”, „Nową Wsią”, „Epoką” i in. efektem politycznej i publicystycznej działalności Kruczkowskiego były publikacje: „Człowiek i powszedniość”, „Dlaczego jestem socjalistą”, „W klimacie dyktatury” (zbiór artykułów), ukazujące się w latach 1936-1938.

Pod koniec Dwudziestolecia pisarz pracował nad powieścią z czasów Stanisława Augusta oraz utworem poświęconym polskiej emigracji robotniczej w Belgii (obie powieści, nie ukończone, zaginęły). Okres II wojny światowej autor „Kordiana i chama” spędził w obozie niemieckim dla jeńców wojennych.

Po wojnie był jednym z najczynniejszych organizatorów życia kulturalnego, pełniąc kolejno szereg odpowiedzialnych funkcji państwowych i społecznych. Jego praca literacka nie uległa przy tym zahamowaniu. Powieściopisarz stał się dramatopisarzem. W 1948 Teatr Polski w Warszawie wystawił jego „Odwety”, dramat o problematyce współczesnej, gorąco przyjęty zarówno przez publiczność, jak i krytykę, a w dwa lata potem na scenie Teatru Starego w Krakowie, odbyła się premiera „Niemców” – najgłośniejszej sztuki Kruczkowskiego.

Grób Leona Kruczkowskiego na Powązkach.

„Niemcy”, grani na blisko dwudziestu scenach Polski, doczekały się rekordowej ilości przekładów na języki obce (14), wydań w językach obcych (8) oraz premier w Berlinie (oraz wielu innych miastach niemieckich), Wiedniu, Paryżu, Brukseli, Pradze, Bratysławie, Rzymie, Sofii, Londynie, Helsinkach i Tokio, popularyzując w sposób dotychczas nie spotykany dramaturgię polską na świecie.

W 1950 roku pisarz wydał tom publicystyki pt. „Spotkania” i konfrontacje oraz rekonstrukcję nieznanej i nieukończonej sztuki Stefana Żeromskiego pt. „Grzech”, którą adaptował na scenę Teatru Kameralnego w Warszawie. W 1954 ukazał się wybór artykułów z okresu powojennego pt. „Wśród swoich i obcych” oraz powstał dramat o tragedii Rosenbergów pt. „Juliusz i Ethel”, zaś w rok później – podobnie jak „Juliusza i Ethel” – Teatr Kameralny wystawił napisaną w 1952 sztukę o problematyce współczesnej pt. „Odwiedziny”.

W 1950 roku z okazji Święta 22 lipca otrzymał Nagrodę Państwową I. stopnia[2]. W 1955 roku otrzymał Nagrodę Państwową I. stopnia[2]. Od roku 1964 jego imię nosi Lubuski Teatr w Zielonej Górze. W 1949 roku Prezydent RP Bolesław Bierut nadał mu Order Sztandaru Pracy I klasy[3][4].

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Powieści[edytuj | edytuj kod]

Zbiory opowiadań[edytuj | edytuj kod]

  • Szkice z piekła uczciwych (1963)

Zbiory poetyckie[edytuj | edytuj kod]

  • Młoty nad światem (1928, debiut literacki)

Dramaty[edytuj | edytuj kod]

Eseistyka[edytuj | edytuj kod]

  • Człowiek i powszedniość
  • Dlaczego jestem socjalistą
  • W klimacie dyktatury
  • Spotkania i konfrontacje
  • Prawo do kultury
  • Literatura i polityka

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Stanisław Waliński: Kartki z dziejów Kazimierza Górniczego. Od przysiółków do dzielnicy ćwierćmilionowego miasta. Sosnowiec: Wydział Kultury Sportu i Rekreacji Urzędu Miejskiego w Sosnowcu, 1999. ISBN 83-87543-65-9.
  2. 2,0 2,1 Bohdan Urbankowski, Czerwona msza czyli uśmiech Stalina, t. 2, Warszawa 1998, s. 315.
  3. Zarządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 lipca 1949 r. w sprawie nadania Orderu "Sztandar Pracy", Monitor Polski, 1950 nr 6 poz. 58
  4. Arseniusz Woźny: Od Grünberga do Zielonej Góry - Budynek Teatru Lubuskiego. [dostęp 20 grudnia 2009].