7 Eskadra Myśliwska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
7 Eskadra Myśliwska
Polish 7th Air Escadrille
Godło jednostki
Godło 7 Eskadry Bojowej im. Tadeusza Kościuszki
Historia
Państwo Polska II Rzeczpospolita Polska
Sformowanie 1918
Patron Tadeusz Kościuszko
Tradycje
Tradycje jednostki kontynuuje lub kontynuowały 111 Eskadra Myśliwska
Działania zbrojne
wojna polsko-ukraińska
wojna polsko-bolszewicka
Organizacja
Dyslokacja Lwów
Podległość III Grupa Lotnicza/III Dywizjon Lotniczy (1918-1920, 1920-1921)
II Dywizjon Lotniczy (1920)
Rodzaj wojsk Myśliwskie
Rodzaj sił zbrojnych Lotnictwo
Albatrosy D.III (Oef) 7. Eskadry Myśliwskiej, z widocznym godłem eskadry
Odznaka 7 Eskadry Myśliwskiej

7 Eskadra Myśliwska im. Tadeusza Kościuszki (tzw. "Eskadra Kościuszkowska") – pododdział lotnictwa myśliwskiego Wojska Polskiego z lat 1918-1925, walcząca podczas wojny polsko-ukraińskiej i wojny polsko-bolszewickiej, w której służyli m.in. ochotnicy amerykańscy. Wcześniej nosiła nazwy III Eskadry Lotniczej i 7 Eskadry Lotniczej.

III Eskadra Lotnicza Bojowa[edytuj | edytuj kod]

Jednostka została utworzona jeszcze przed oficjalną datą odzyskania przez Polskę niepodległości, 7 listopada 1918, na lotnisku rakowickim w Krakowie, jako III Eskadra Lotnicza Bojowa , wykorzystując samoloty pozostawione przez Austriaków. Została następnie przebazowana z odsieczą do Lwowa i 25 listopada 1918 weszła w skład Lwowskiej Grupy Lotniczej kpt. Bastyra (następnie III Grupy Lotniczej), stacjonując na lotnisku Lewandówka pod Lwowem. Eskadra latała głównie na samolotach rozpoznawczo-bombowych różnych typów, wspierając wojska polskie w walkach z siłami ukraińskimi otaczającymi Lwów podczas wojny polsko-ukraińskiej. Pierwszym dowódcą był kpt. obs. Karol Stelmach (początkowo faktycznie kpt. pil. Camillo Perini)[1].

7 Eskadra Lotnicza[edytuj | edytuj kod]

21 grudnia 1918, w ramach unifikacji numeracji eskadr w lotnictwie polskim, zmieniono nazwę eskadry na 7 Eskadrę Lotniczą.

Od stycznia 1919 eskadrą dowodził por. Jerzy Borejsza, a po jego wypadku, od kwietnia 1919, por. Stefan Stec. Eskadra była intensywnie używana w czasie wojny polsko-ukraińskiej, operując z lotniska Lewandówka do czerwca 1919, w lotach rozpoznawczych i bombowych, na mniejszą skalę myśliwskich. Podczas grupowego nalotu 14 maja 1919 na pozycje ukraińskie zginęła załoga ppor.pil. Zygmunt Kostrzewski i ppor.obs. Mieczysław Motylewski, oprócz tego kilka razy samoloty eskadry były zestrzeliwane, lecz lądowały po własnej stronie[2].

Stan samolotów był zmienny na skutek zużywania sprzętu, wypadków i ograniczonej liczby dostępnych dla Polaków samolotów. W lutym 1919 eskadra miała jedynie 4 samoloty rozpoznawcze (Oeffag, Uffag i 2 BFW C.XVIII). W maju 1919 eskadra miała 7 samolotów: 3 myśliwskie Fokker D.VIII (E.V), 3 rozpoznawcze Hansa-Brandenburgi i 1 rozpoznawczy LVG C.V. W czerwcu 1919, z inicjatywy Steca eskadrę przekształcono na myśliwską, przezbrajając w całości na samoloty myśliwskie i grupując w niej najlepszych pilotów (m.in. Mieczysław Garsztka, który wkrótce zginął w wypadku)[2]. W sierpniu 1919 otrzymała 12 nowych myśliwców Albatros D.III (Oef) (Oeffag D.III).

W związku z zakończeniem działań przeciw Ukrainie, 20 września 1919 eskadra znajdowała się w Rezerwie Naczelnego Dowództwa. Do tej pory wykonała 197 lotów bojowych[2].

W październiku 1919 dowództwo objął na krótko Ludomił Rayski[3], po czym do eskadry skierowano amerykańskich pilotów - ochotników zwerbowanych przez Meriana C. Coopera i Cedrica Fauntleroya Lotnicy amerykańscy przybyli z inicjatywy gen. Tadeusza Rozwadowskiego, który podjął samodzielnie decyzję o ich zwerbowaniu. Gen. Rozwadowski, wówczas szef Polskiej Misji Wojskowej w Paryżu, działał w tej sprawie w porozumieniu m.in z gen. Johnem Pershingiem. Powstała ekadra w zamyśle generała miała być częścią szerszej formacji nazwanej w planach Rozwadowskiego Legionem Amerykańskim. Od połowy października 1919 początkowo służyło w Eskadrze 8 pilotów amerykańskich, potem przybyli kolejni ochotnicy. W sumie służyło w niej 21 Amerykanów, w tym 20 pilotów i jeden obserwator oraz kilku pilotów polskich (Ludwik Idzikowski, Ludomił Rayski, Władysław Konopka, Jerzy Weber, Aleksander Seńkowski)[2]. 22 listopada 1919 jednak Edmund Graves zginął w wypadku na pokazie lotniczym. Całą obsługę naziemną stanowili Polacy (31 mechaników). Eskadra miała do dyspozycji 12 samolotów, przede wszystkim myśliwców Albatros D.III (Oef) (Oeffag D.III) oraz 3 samochody (znany ze zdjęć jedyny samolot Sopwith Camel przybył dopiero w październiku 1920, jako prywatny Kennetha Murraya).

Od listopada 1919 dowództwo eskadry objął Cedric Fauntleroy, a Merian C. Cooper został jego zastępcą. Mniej więcej w tym czasie powstało godło eskadry. Pilot Elliot Chess zaprojektował godło malowane na wszystkich samolotach eskadry, przedstawiające czerwoną krakowską rogatywkę (jaką naczelnik Tadeusz Kościuszko nosił podczas insurekcji 1794 roku) i dwie skrzyżowane kosy (symbolizujące chłopów walczących razem z Kościuszką), na tle barw flagi Stanów Zjednoczonych Ameryki. Godło to przetrwało następnie w użyciu polskich jednostek lotniczych, m.in. Dywizjonu 303, do chwili obecnej.

7 Eskadra Myśliwska im. Tadeusza Kościuszki[edytuj | edytuj kod]

31 grudnia 1919 jednostka przyjęła nazwę 7. Eskadra Myśliwska im. Tadeusza Kościuszki. Jak się okazało, nie miała jednak szansy podczas działań wojennych wykazać się jako jednostka myśliwska, z uwagi na brak starć z lotnictwem radzieckim, natomiast była używana intensywnie do rozpoznania i ataków na cele naziemne.

Na początku 1920 piloci eskadry wykonywali loty łącznikowe między Lwowem a Tarnopolem. Już 5 marca por. Harmon Rorison wykonał z Tarnopola lot rozpoznawczy, wykrywając i ostrzeliwując radzieckie pociągi pancerne i piechotę. Na prośbę dowódcy, 7. Eskadrę włączono do II Dywizjonu 2 Armii gen. Listowskiego i 3 kwietnia 1920 przeniesiono na lotnisko w Połonnem, skąd rozpoczęła loty operacyjne. Piloci wykonywali loty rozpoznawcze, a 10 kwietnia naloty szturmowe na wojska w Czudnowie, które ułatwiły jego zdobycie[4]. Mjr Fauntleroy z 4 pilotami został następnie wysłany do Warszawy po nowe samoloty.

Wyprawa na Kijów i odwrót

Podczas wyprawy na Kijów rozpoczętej 25 kwietnia 1920, eskadra intensywnie brała udział w lotach rozpoznawczych i szturmowych, nie dochodziło natomiast do walk powietrznych. Piloci wyprzedzali ruchy wojsk informując o posunięciach wojsk bolszewickich i skutecznie je zwalczając z broni maszynowej. Eskadra przyczyniła się do zajęcia Berdyczowa. Podczas walk o to miasto 26 kwietnia ciężko ranny został por. Noble. Kolejno stacjonowała od 30 kwietnia w Berdyczowie, od 8 maja na lotnisku w Białej Cerkwi pod Kijowem. 2 maja do eskadry powrócił mjr Fauntleroy z pozostałymi pilotami i 3 pierwszymi myśliwcami Ansaldo A-1 Balilla (dwa dalsze uległy rozbiciu)[4]. 10 maja kpt. Crawford zaatakował i zatopił statek bolszewicki na Dnieprze. Eskadra utraciła kilka samolotów, lecz bez strat w ludziach. Od 17 maja do początku czerwca Cooper z 3 pilotami (Clark, Corsi, Weber) działał jako oddział wydzielony z Kijowa w osłonie polskich bombowców przeciw żegludze na Dnieprze. 25 maja kpt. Crawford jako pierwszy zameldował dowództwu o zbliżającej się w rejonie Humania Armii Konnej Budionnego, z którą eskadra walczyła do zakończenia działań wojennych[4].

Po ewakuacji z Białej Cerkwi eskadra 28 maja 1920 przeniosła się do Fastowa, 30 maja do Koziatynia. Tam wyróżnił się Fauntleroy, który podczas jednego z lotów rozpoznawczych 31 maja dostrzegł Rosjan minujących tory kolejowe na drodze polskiego pociągu pancernego. Za pomocą akrobacji lotniczych wykonywanych bezpośrednio przed lokomotywą zatrzymał skład i poinformował o zasadzce[4].

Po ewakuacji jednostki z Koziatynia część eskadry trafia do Berdyczowa, a część do Żytomierza. Tu znów spostrzegawczością odznaczył się Fauntleroy, dostrzegając 7 czerwca pod Żytomierzem zagony konnicy Budionnego, której nikt się nie spodziewał na tym odcinku frontu. Dzięki tej informacji możliwym stała się dalsza sprawna ewakuacja wojsk polskich z gen. Listowskim i jego sztabem. Natomiast na lotnisku w Berdyczowie Rosjanie zaskoczyli i uszkodzili samoloty Coopera i Crawforda, w wyniku czego musieli oni zostawić maszyny i uchodzić pieszo. Pozostałe siły eskadry ewakuowano do Zwiahla.

Operacja warszawska - bitwa pod Lwowem - sierpień 1920

Z uwagi na straty w sprzęcie, eskadra 23 czerwca 1920 została wycofana do Lwowa, a jej dowódcą wkrótce został Cooper, bowiem Fauntleroy po awansie na ppłk. objął dowodzenie całego II Dywizjonu Lotniczego 2 Armii, w skład którego wchodziła eskadra[4].

Po naprawieniu i uzupełnieniu sprzętu i pilotów eskadra przeniosła się na lotnisko w Hołobach. Po zestrzeleniu 13 lipca maszyny Coopera, uznano go za zaginionego (trafił on do niewoli)[5].15 lipca podczas ataków na kawalerię został zestrzelony i zginął kpt.obs. Arthur H. Kelly (odbywający jako obserwator loty w ramach 21 Eskadry Niszczycielskiej)[6]. Został tego dnia też zestrzelony i trafił do niewoli świeżo przybyły do eskadry wraz z jedynym myśliwcem RAF SE.5a kpt. Stefan Ciecierski[5]. Wówczas dowódcą eskadry został kpt. pil. George M. Crawford.

W bitwie pod Lwowem eskadra operowała od 11 sierpnia z lotniska we Lwowie. Weszła wówczas ponownie w skład III Dywizjonu Lotniczego, którego dowództwo przejął Fauntleroy[3]. Na wyposażeniu posiadała wówczas samoloty Ansaldo A-1 Balilla oraz Albatros D.III (Oef).

Wówczas cały III Dywizjon Lotniczy, w tym 7 Eskadra przypisany był do 6 Armii na Froncie Południowym. Front miał za zadanie bronić Lwowa i szachować Budionnego w Małopolsce wschodniej.

16 sierpnia 1920 roku III Dywizjon otrzymał rozkaz powstrzymania armii Budionnego. 7 Eskadra w tym czasie miała tylko 5 zdolnych do służby pilotów: Fauntleroy (dowódca dywizjonu), Edward Corsi, Elliot Chess, Jerzy Weber i Aleksander Seńkowski (Crawford był chory). Tego dnia i następnego eskadra wykonała po 18 lotów szturmowych, ostrzeliwując kawalerię z karabinów maszynowych, demoralizując ją i zadając straty, m.in. por. Weber wykonał podczas obu dni po 5 lotów, kpt. Corsi 17 sierpnia 4 loty[4].

W obawie przed zajęciem Lwowa, pod wieczór 18 sierpnia III Dywizjon, w tym 7 eskadra odleciał do Przemyśla, we Lwowie pozostało jedynie dowództwo lotnictwa frontu i armii z mjr pil. Cedric Fauntleroyem na czele. Samoloty jednak nadal brały udział w walkach operując z Przemyśla i używając lotniska lwowskiego jako wysuniętej bazy. 24 sierpnia eskadra powróciła do Lwowa, co wiązało się z okresem odpoczynku od intensywnych działań, po odparciu wojsk radzieckich. Jako uzupełnienie przybył kpt. John McCallum, lecz 31 sierpnia zginął w wypadku[7]. Ogółem w sierpniu 1920 lotnicy 7 Eskadry wykonali 79 lotów bojowych[4].

Eskadra wykonała jeszcze 19 lotów rozpoznawczych ze Lwowa. Ostatni raz lotnicy brali udział w walce 23 września.

Ogółem, w 1920, eskadra wykonała 462 loty bojowe, spędzając w powietrzu 682 godziny[8].

Bazy eskadry:

  1. Lwów (Lewandówka),
  2. Połonne,
  3. Zwiahel,
  4. Biała Cerkiew,
  5. Koziatyn,
  6. Żytomierz,
  7. Berdyczów,
  8. Hołoby.

Na mocy rozkazu z 18 stycznia 1921 7 Eskadra stacjonowała we Lwowie. W maju 1921 7 Eskadra Myśliwska wchodziła w skład III Dywizjonu Myśliwskiego 1 Pułku Lotniczego w Warszawie. W 1925 została przekształcona w 121, późniejszą 111 Eskadrę Myśliwską.

Personel latający[edytuj | edytuj kod]

Odznaczeni Virtuti Militari (VM) i Krzyżem Walecznych (KW).

Dowódcy:
kpt. obs. Karol Stelmach
por. pil. Jerzy Borejsza
por. pil. Stefan Stec
por. pil. Ludomił Rayski
mjr. pil. Cedric Fauntleroy[a]
kpt. pil. Merian Cooper[a]
kpt. pil. George Crawford[a]
kpt. pil. Teofil Dziama
Oficerowie:
kpt. pil. John MacCallum *[7]
kpt. pil. Arthur H. Kelly[a]
por. pil. Edmund Graves[a]
ppor. pil. Mieczysław Garsztka
ppor. pil. Zygmunt Kostrzewski
ppor. obs. Mieczysław Motylewski
Edward Corsi[a]
Elliot Chess[a]
Kenneth Malcolm Murray[a]
Kenneth O. Shrewsbury[a][b]
-
(XI 1918 - I 1919)
(I - IV 1919)
(IV - X 1919)
(X 1919)
(XI 1919 - VI 1920)
(VI - VII 1920)
(od VIII 1920)
(1922 - VIII 1923)
-
-
(† 15 VII 1920)
(† 22 XI 1919)
(† 10 VI 1919)
(† 14 V 1919)
(† 14 V 1919)
-
-
-
-
-
-
-
VM, KW x 3
VM, KW x 4
VM, KW x 4[9]
VM
VM
VM, KW x 2
-
-
KW[10]
KW[10]
VM
VM
VM
VM
VM
-
-

Podoficerowie:

Filmy o lotnikach amerykańskich w siłach powietrznych II RP podczas wojny polsko-rosyjskiej 1919-1921 r.[edytuj | edytuj kod]

  • Gwiaździsta eskadra - polski niemy wysokobudżetowy film batalistyczny w reż. Leonarda Buczkowskiego z 1930 r., opowiadał o grupie amerykańskich pilotów, którzy walczyli po stronie polskiej w Eskadrze Kościuszkowskiej podczas wojny Polski z Rosją Sowiecką w latach 1919-1921 (nie zachował się do czasów dzisiejszych, gdyż prawdopodobnie Sowieci po 1945 r. zniszczyli lub wywieźli wszystkie kopie w głąb Związku Sowieckiego).
  • Siedemnastu wspaniałych - film dokumentalny w reż. Zbigniewa Kowalewskiego z 2005 r., opowiada o grupie amerykańskich pilotów, którzy walczyli po stronie polskiej w Eskadrze Kościuszkowskiej podczas wojny Polski z bolszewicką Rosją w latach 1919-1921.

Uwagi

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 1,7 1,8 Lotnik amerykański
  2. Jego syn Kenneth O. Shrewsbury Jr., uczestniczył w operacji zrzutowej Frantic dla powstania warszawskiego w dniu 18 września 1944 roku.

Przypisy

  1. Romeyko, M. (1933), s.125-126, 157
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 Romeyko, M. (1933), s.158-159
  3. 3,0 3,1 Krzysztof Tarkowski, "Lotnictwo polskie w wojnie z Rosją Sowiecką 1919-1920", Warszawa 1991, ISBN 83-206-0985-2, s.46-47, 78
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 4,6 Kopański, Tomasz J.: "7 Eskadra..."
  5. 5,0 5,1 Data zestrzelenia Coopera 13 lipca i Ciecierskiego 15 lipca szczegółowo według Kopański, T.J.: "7 Eskadra..." s.56. Romeyko, M. "Ku czci.." i za nim Tarkowski K. "Lotnictwo.." s.78 podają ogólnie 26 lipca odnośnie do obydwu
  6. kpt Kelly zginął wraz z ppor. pilotem Stanisławem Skarżyńskim (chodzi o innego pilota o tym nazwisku, nie późniejszego zdobywcę Atlantyku); Tarkowski, K. s.76, Kopański, T.J. s.56
  7. 7,0 7,1 Imię John Stanley MacCallum za Kopański, T.J. "7 Eskadra..", s.58
  8. Romeyko, M. (1933), s.168
  9. Rozkaz Ministra Spraw Wojskowych L. 1594 z 30 kwietnia 1921 r. Dziennik Personalny z 1921 r. Nr 21, poz. 844
  10. 10,0 10,1 Rozkaz Ministra Spraw Wojskowych L. 1586 z 30 kwietnia 1921 r. Dziennik Personalny z 1921 r. Nr 20, poz. 788

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]