Poręba

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: inne miejscowości noszące tę nazwę.
Poręba
Herb
Herb Poręby
Państwo  Polska
Województwo  śląskie
Powiat zawierciański
Gmina gmina miejska
Burmistrz Marek Śliwa
Powierzchnia 40,04 km²
Populacja (2008)
• liczba ludności
• gęstość

8819[1]
220,26 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 32
Kod pocztowy 42-480
Tablice rejestracyjne SZA
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa śląskiego
Poręba
Poręba
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Poręba
Poręba
Ziemia 50°29′34″N 19°20′01″E/50,492778 19,333611Na mapach: 50°29′34″N 19°20′01″E/50,492778 19,333611
TERC
(TERYT)
2243316011
Urząd miejski
ul. Dworcowa 1
42-480 Poręba
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa

Poręba (niem. Poremba, ros. Поремба) – miasto i gmina w województwie śląskim, w powiecie zawierciańskim, położone nad Czarną Przemszą. Do 1954 roku siedziba gminy Poręba. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa katowickiego.

Dane ogólne[edytuj | edytuj kod]

  • Powierzchnia: 40,04 km², w tym[2]:
    • użytki rolne: 49%
    • użytki leśne: 41%
  • Liczba mieszkańców: 10 214 (według danych z 30 czerwca 2007[3])
  • Burmistrz: Marek Śliwa
  • Przewodniczący Rady: Gabriel Zieliński

Historia[edytuj | edytuj kod]

Osada założona została w XIV wieku. Pierwsza wzmianka o Porębie pochodzi z 1373. W 1957 uzyskała status osiedla. W latach 1973–1975 i od 1982 była samodzielnym miastem. W latach 1975–1982 położona w granicach Zawiercia. Na terenie dzisiejszej Poręby istniało dawniej wielkie rozlewisko wodne zwane Czarnym Jeziorem. Od tego jeziora Poręba wzięła część swej pierwotnej nazwy. W 1375 osada nosiła nazwę Czarnej Poręby i należała do morawczyka Krzywosąda, zwanego pospolicie Krzywakiem. W XV w. nazwa została zmieniona na Porębę Mrzygłodzką i przeszła w ręce szlachcica Pileckiego. W XVI w. osadnictwo tych terenów na prawie magdeburskim spowodowało znaczny rozkwit Poręby. Bujne tereny leśne, złoża węgla brunatnego i rudy sprzyjały rozwojowi przemysłu. W miejscowych lasach wypalano węgiel drzewny. Rozwijał się wytop żelaza oraz stali.

Po III rozbiorze Polski, w 1795 r., wybudowano w zakładzie pierwszy piec do przetapiania rudy. Uruchomienie pieca odlewniczego stworzyło z Poręby ośrodek przemysłowy. Odlewano rury żelazne, elementy do młynów, cegielni oraz innych fabryk, a także na potrzeby rolnictwa. Odlewnia odlewała naczynia emaliowane i urządzenia sanitarne. Poręba rozwijała się wraz z fabryką. Powstawały nowe osiedla. W latach 1930–1935 wybudowano trzy szkoły podstawowe. W czasie II wojny światowej Niemcy zmienili nazwę Poręby na „Haudorf”. Jeszcze przed I wojną światową w fabryce rozpoczęto produkcję obrabiarek, a po II wojnie obrabiarek ciężkich.

Miejscowość dwukrotnie odwiedził polski malarz Artur Grottger. Latem 1858 roku spędzał wakacje u pp. Bobrowskich[4], a w 1866 roku pracował w miejscowości nad jednym z cykli swoich rysunków pt. „Wojna[5]. Miejscowość jest miejscem narodzin rektora Akademii Górniczo-Hutniczej - Zygmunta Kowalczyka.

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Poręba słynie także z lokalnej potrawy zwanej prażonkami (ziemniaki pokrojone w kostkę pieczone razem z kiełbasą, boczkiem, cebulą i innymi składnikami). Unikatem jest też naczynie do ich przyrządzania jest to kociołek produkowany w Porębie od ponad 200 lat. Współcześnie ten odlew żeliwny posiada trzy nóżki i pokrywę, która jest do garnka dociskana śrubą. Jednak dawniej potrawę w garnku przykrywano odwróconą darnią trawy.

Co roku w Porębie urządzany jest Światowy Festiwal Prażonek gdzie mieszkańcy wspólnie pieką w prażonki. Główną atrakcją festiwalu jest prażenie wielkiego żeliwnego kotła wypełnionego 160 kg ziemniaków.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

  • wieża wyciągowa w Porębie z 1798 – jeden z najstarszych zabytków techniki w województwie śląskim
  • Dwie kapliczki z przełomu XVIII i XIX wieku znajdujące się w Porębie i na Górce
  • Pałacyk z przełomu XVIII i XIX wieku obecnie poczta
  • Pałacyk z XIX wieku obecnie urząd miasta
  • kościół neogotycki z lat 1901–1908
  • stary piec odlewniczy (wspomniana wyżej wieża wyciągowa to fragment pieca odlewniczego)
  • dąb „Bartek” liczący ponad 700 lat, obwód 600 cm najstarszy pomnik przyrody w województwie śląskim
  • Dwie lipy liczące około 300 lat znajdujące się na Krzemiendzie przy trasie Zawiercie – Siewierz
  • Starodrzew 92 dębów przy ul. Przemysłowej
  • hala starego zakładu z 1898 (spłonęła 2 czerwca 2008 – pozostały jednak mury zewnętrzne)

Transport[edytuj | edytuj kod]

Przez miasto przebiega droga krajowa 78 ChmielnikChałupki i linia kolejowa Miasteczko ŚląskieZawiercie.

Obiekty sportowe[edytuj | edytuj kod]

  • Stadion Miejski w Porębie
  • Boisko sportowe do siatkówki plażowej koło FUM PORĘBA
  • Boisko sportowe do tenisa koło FUM PORĘBA
  • Basen koło FUM PORĘBA
  • Dwa zalewy Poręba I i Poręba II
  • Boisko do gry w piłkę nożną, piłkę siatkową i koszykówki przy ZS w Porębie
  • Halę widowiskowo-sportową należącą do MZS w Porębie
  • Orlik 2012

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

Przedszkola
  • Przedszkole Miejskie nr 1 w Porębie
  • Przedszkole nr 2 w Szkole Podstawowej nr 2 im. Jana Pawła II
Szkoły podstawowe
  • Szkoła Podstawowa nr 1 im. Wojska Polskiego w Miejskim Zespole Szkół w Porębie
  • Szkoła Podstawowa nr 2 im. Jana Pawła II
  • Szkoła Podstawowa nr 3 im. Janusza Korczaka
Gimnazja
  • Gimnazjum im. Stanisława Staszica w Miejskim Zespole Szkół w Porębie
Szkoły średnie
  • Liceum Ogólnokształcące w Zespole Szkół w Porębie
  • Technikum w Zespole Szkół w Porębie

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Dane z 30 czerwca 2004[3]:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
jednostka osób  % osób  % osób  %
populacja 8808 100 4598 52,2 4210 47,8
gęstość zaludnienia
(mieszk./km²)
220 114,8 105,1

Struktury wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Ludność Polski 2013 GUS.
  2. Portal Regionalny i Samorządowy REGIOset (pol.). regioset.pl, 2002. [dostęp 2010-09-14].
  3. 3,0 3,1 Baza Demograficzna – Tablice predefiniowane – Wyniki badań bieżących; Stan i struktura ludności; Ludność według płci i miast (pol.). GUS. [dostęp 2010-09-14].
  4. "Grottger. Wystawa w 150. rocznicę urodzin i 120. rocznicę śmierci artysty", Muzeum Narodowe w Krakowie, Kraków 1988, str. 12.
  5. Wiesław Juszczak, Artur Grottger, Pięć cyklów, Warszawa: Arkady, 1959, s. 19.
  6. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 22 maja 2014.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]