Górnośląski Okręg Przemysłowy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Disambig.svg Na tę stronę wskazuje przekierowanie z „GOP”. Zobacz też: GOP (ujednoznacznienie).

Górnośląski Okręg Przemysłowy (GOP) – największy okręg przemysłowy Polski. Obejmuje jednostki przemysłowe w środkowo-wschodniej części województwa śląskiego. Wbrew swojej nazwie obejmuje tereny zarówno części wschodniego Górnego Śląska, jak i części zachodniej Małopolski (tzw. Zagłębie Dąbrowskie).

Okręg obejmuje największe miasta skupione w środkowej części województwa śląskiego – konurbacja górnośląska oraz otaczające tereny uprzemysłowione[1].

W GOP rozwinięte są: przemysł górniczy, przemysł hutniczy, przemysł transportowy, przemysł energetyczny, przemysł maszynowy, przemysł koksowniczy, przemysł chemiczny[2].

Błędne użycie terminu[edytuj | edytuj kod]

Termin GOP jest często błędnie traktowany jako synonim konurbacji górnośląskiej. Chociaż obszary GOP-u i konurbacji katowickiej nakładają się terytorialnie (w stopniu zależnym od rozumienia tych terminów przez osobę ich używającą), są to pojęcia jakościowo odmienne. Okręg przemysłowy to skupisko zakładów i ośrodków przemysłowych, natomiast konurbacja miejska to jedna z form skupienia miast. W konurbacjach i aglomeracjach miejskich jest wiele miast niemających funkcji przemysłowych. W okręgach przemysłowych wiele zakładów przemysłowych znajduje się w miejscowościach formalnie wiejskich.

Termin GOP jest czasem błędnie traktowany jako synonim Górnośląskiego Zagłębia Węglowego.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Górnośląski Okręg Przemysłowy znajduje się na Wyżynie Śląskiej oraz Kotlinie Oświęcimskiej, w województwie śląskim i częściowo w województwie małopolskim, w dorzeczu górnej Wisły i Odry. Pod względem geologicznym GOP położony jest w północnej części Górnośląskiego Zagłębia Węglowego.

Przemysł górniczy[edytuj | edytuj kod]

Katowicki Holding Węglowy grupuje cztery kopalnie węgla kamiennego: KWK Mysłowice-Wesoła, KWK Murcki-Staszic, KWK Wieczorek, KWK Wujek oraz kopalnię zależną "Kazimierz Juliusz"[3].

Kompania Węglowa posiada w GOP 11 kopalni węgla kamiennego w 3 centrach wydobywczych[4].

Przemysł hutniczy[edytuj | edytuj kod]

Firma ArcelorMittal Poland posiada na obszarze GOP 4 huty: w Dąbrowie Górniczej (dawna Huta Katowice), w Sosnowcu (dawna Huta Cedler), w Świętochłowicach (dawna Huta Florian), Huta Królewska w Chorzowie. Ponadto posiada Walcownia Blach Grubych “Batory” w Chorzowie[5].

Huta Cynku Miasteczko Śląskie zajmuje 40% krajowej produkcji cynku i 50% krajowej produkcji ołowiu i jego stopów[6].

W Rudzie Śląskiej znajduje się Huta Pokój.

Przemysł koksowniczy[edytuj | edytuj kod]

Koksownia "Przyjaźń" w Dąbrowie Górniczej produkuje 4 rodzaje koksu oraz benzol surowy, surową smołę koksowniczą, siarkę[7][8].

Przemysł energetyczny[edytuj | edytuj kod]

Południowy Koncern Energetyczny z grupy Tauron Polska Energia posiada w GOP 5 elektrowni (Halemba, Jaworzno II, III, Siersza, Łagisza, Łaziska) oraz Elektrociepłownię Katowice[9].

Ponadto Elektrociepłownia Tychy i Elektrociepłownia EC Nowa w Dąbrowie Górniczej mające kilku właścicieli.

W Gliwicach ma siedzibę jednostka biznesowa odpowiedzialna za sprzedaż i marketing energii elektrycznej firmy Vattenfall[10].

Przemysł chemiczny[edytuj | edytuj kod]

W Katowicach znajdują się zakłady chemii gospodarczej produkujące ponad 150 produktów chemicznych i kosmetycznych[11].

W Chorzowie znajdują się zakłady chemiczne zajmujące się produkcją farb i lakierów[12]. Ponadto w Chorzowie mieszczą się zakłady azotowe produkujące towary nawozowe, produkty chemii technicznej, dodatki do żywności oraz podtlenek azotu wykorzystywany w chemii medycznej[13].

Przemysł transportowy[edytuj | edytuj kod]

W obrębie GOP znajdują się dwie fabryki samochodów: GM w Gliwicach i Fiat w Tychach. W Chorzowie zakład posiada producent pojazdów szynowych Alstom Konstal. W Gliwicach ma miejsce także produkcja na potrzeby wojska poprzez Bumar Łabędy.

Ekonomia[edytuj | edytuj kod]

Na obszarze GOP od 1996 r. funkcjonują 3 podstrefy Katowickiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej mające kilkanaście kompleksów. W porcie Gliwice ustanowiono wolny obszar celny.

Transport i komunikacja[edytuj | edytuj kod]

Komunikacja miejska[edytuj | edytuj kod]

Katowice, tramwaj "Karlik" relacji Katowice-Chorzów-Bytom

Na terenie GOP-u funkcjonuje rozwinięta komunikacja miejska w postaci autobusów i tramwajów. Większość linii autobusowych i wszystkie tramwajowe organizuje KZK GOP. Linie autobusowe na zlecenie KZK GOP w większości obsługują komunalne Przedsiębiorstwa Komunikacji Miejskiej (największe są w Katowicach, Gliwicach i Sosnowcu) oraz liczne firmy prywatne, wszystkie tramwajowe zaś Tramwaje Śląskie. W Tychach funkcjonują trolejbusy obsługiwane przez Tyskie Linie Trolejbusowe.

Transport kolejowy[edytuj | edytuj kod]

Przez dworzec główny w Katowicach przejeżdżają pociągi EuroCity i InterCity, zapewniające połączenia ze wszystkimi największymi miastami w Polsce oraz z Czechami, Słowacją, Węgrami, Austrią i Niemcami.

Dworce kolejowe w Katowicach i Gliwicach mają kategorię A (co oznacza roczną odprawę podróżnych w liczbie powyżej 2 milionów).

Transport drogowy[edytuj | edytuj kod]

Górnośląski Okręg Przemysłowy znajduje się na skrzyżowaniu szeregu drogowych szlaków komunikacyjnych. Silnie rozwinięta jest tu również sieć dróg. Biegną tędy dwie trasy europejskie: E40 (Francja-Rosja) oraz E75 (Norwegia-Grecja), 2 autostrady oraz kilkanaście dróg krajowych i dróg wojewódzkich.

Drogi krajowe GOP-u
Droga Połączenia GOP
autostrada A1 GdańskToruńŁódźCzęstochowa – GOP – Rybnik – granica z Czechami
autostrada A4 granica z NiemcamiLegnicaWrocławOpole – GOP – KrakówTarnówRzeszówKorczowa – granica z Ukrainą
droga krajowa nr 79 WarszawaSandomierzKraków – GOP
droga krajowa nr 81 Katowice – MikołówŁaziska GórneŻorySkoczówHarbutowice
droga krajowa nr 86 PodwarpiePsaryBędzinSosnowiec – Katowice – łączy się z DK1 w Tychach
Drogowa Trasa Średnicowa Katowice – ChorzówŚwiętochłowiceRuda ŚląskaZabrzeGliwice

Miasta GOP-u mają również wiele bezpośrednich połączeń PKS z wszystkimi regionami kraju.

Transport lotniczy[edytuj | edytuj kod]

W GOP-ie w odległości około 30 km na północ od centrum Katowic znajduje się międzynarodowy port lotniczy Katowice-Pyrzowice. W 2005 obsłużył 1,1 mln pasażerów, w 2006 ponad 1,4 mln, a w roku 2007 blisko 2 mln. Port obecnie posiada roczną przepustowość 3,6 mln pasażerów, jeden terminal cargo oraz 2800-metrową drogę startową.

Transport wodny[edytuj | edytuj kod]

Port Gliwice obecnie wraz ze stacją kolejową, terminalem celnym, wolnym obszarem celnym, bazą magazynową, parkingami i biurami jest jednym z elementów Śląskiego Centrum Logistyki.

Port Gliwice poprzez sieć kanałów i rzekę Odrę połączony jest z siecią kanałów niemieckich (Berlin) oraz morzem Bałtyckim.

Antropopresja[edytuj | edytuj kod]

Wg raportu WIOŚ z 2005 r. na całym obszarze centralnej i wschodniej części GOP (od Bytomia i Rudy Śląskiej po Dąbrowę Górniczą) zaobserwowano w górnej warstwie gleby – wartości podatności magnetycznej większe niż 100×10-5 jednostek SI, co oznacza przekroczenie wartości dopuszczalnych w przypadku przynajmniej jednego metalu. Związane jest to z wpływem antropopresji przemysłowej wywołanej depozycją pyłów przemysłowo-miejskich[14].

W raporcie Państwowego Instytutu Geologicznego z 2005 r. dotyczącego wód podziemnych wykazano, że Górnośląski Okręg Przemysłowy jest obszarem silnie deficytowym w wodę, bez użytkowych poziomów wodonośnych. GOP jest w znacznym stopniu poddany silnej antropopresji, co objawia się zmianą chemizmu wód. Ponadto rozwój przemysłu i eksploatacja górnicza oznacza także drenaż wód podziemnych[15].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Górnośląski Okręg Przemysłowy. W: Słownik ekonomiczny PWN Biznes [on-line]. Wydawnictwo Naukowe PWN. [dostęp 2012-05-17].
  2. Foresight priorytetowych, innowacyjnych technologii na rzecz automatyki, robotyki i techniki pomiarowej. Warszawa: Przemysłowy Instytut Automatyki i Pomiarów PIAP, 2008, s. 124. ISBN 978-83-61278-02-3.
  3. Profil. Katowicki Holding Węglowy SA. [dostęp 2011-07-24].
  4. CW Południe w ROW?? Centra Wydobywcze KW S.A.. Kompania Węglowa SA. [dostęp 2011-07-24].
  5. Nasze oddziały. ArcelorMittal Poland SA. [dostęp 2011-07-24].
  6. Główna. Huta Cynku "Miasteczko Śląskie" S.A.. [dostęp 2011-07-24].
  7. Koks. Koksownia Przyjaźń Sp. z o.o.. [dostęp 2011-07-25].
  8. Węglopochodne. Koksownia Przyjaźń Sp. z o.o.. [dostęp 2011-07-25].
  9. Elektrownie. Południowy Koncern Energetyczny SA. [dostęp 2011-07-24].
  10. Vattenfall Sales Poland. Vattenfall Poland. [dostęp 2011-07-24].
  11. O nas. Pollena Savona Sp. z o.o.. [dostęp 2011-07-24].
  12. Zakłady Chemiczne HAJDUKI S.A.. TeleAdreson. [dostęp 2011-07-24].
  13. O nas. Azoty – Adipol Spółka Akcyjna. [dostęp 2011-07-24].
  14. Zygmunt Strzyszcz, Tadeusz Magiera: Gleby. W: Stan środowiska w województwie śląskim w 2005 roku. Katowice: Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Katowicach, 2006, s. 133. ISBN 83-7217-297-8.
  15. Opracowanie wyników badań jakości wód podziemnych Państwowego Monitoringu Środowiska na terenie województwa śląskiego oraz wyników badań ilościowych w roku 2005. Sosnowiec: Państwowy Instytut Geologiczny, 2006-01, s. 42, 47.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]