Suwalszczyzna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, szukaj
Mapa polskiej Suwalszczyzny
Suwalszczyzna na mapie etnograficznej Litwy (kolor pomarańczowy)
Jezioro Hańcza
Zachód słońca nad jeziorem Wigry
Szlak kajakowy Rospudą, Blizną i Czarną Hańczą
Kurhan na terenie Cmentarzyska Jaćwingów w okolicy Suwałk
Wiadukt w Stańczykach

Suwalszczyzna (łac. Sudovia, lit. Suvalkija) – kraina historyczna powstała w XV w. w wyniku najazdów i wojen zakonu krzyżackiego, Polski i Litwy przeciwko Jaćwieży, które doprowadziły do kompletnej eksterminacji bądź asymilacji Jaćwingów. Suwalszczyzna obejmuje swym zasięgiem tereny w północno-wschodniej Polsce oraz w południowo-zachodniej Litwie, gdzie stanowi jeden z pięciu regionów etnograficznych. W Polsce tradycyjnie zalicza się do niej ziemie położone na północ od Biebrzy, na północny wschód od rzeki Ełk oraz na wschód od linii Gołdap – Olecko – Ełk, natomiast na Litwie okolice Mariampola ograniczone od północy i wschodu przez rzekę Niemen. Głównym miastem polskiej Suwalszczyzny są Suwałki, a litewskiej - Mariampol. Nazwy Suwalszczyzna zaczęto używać w XIX w.[1]

Spis treści

[edytuj] Przyroda

Rzeźba terenu Suwalszczyzny jest mocno zróżnicowana. Na północy charakterystyczne są polodowcowe morenowe wzniesienia, liczne jeziora i oczka wodne; na wschodzie i w południowej części równiny; a na samym południu leży silnie zabagniona dolina biebrzańska o wysokiej lesistości. Gleba jest średniej bądź słabej jakości. Temperatury są rekordowo zimne jak na polskie warunki, zimy, zwłaszcza na północy, długie. Tym niemniej lata są kontynentalne, ciepłe i z ograniczoną ilością opadów. Liczne jeziora i rzeki, jak i duże kompleksy leśne (zwłaszcza Puszcza Romincka i Puszcza Augustowska) sprawiają, że region ten uchodzi za najbardziej atrakcyjną ekologicznie część Polski. Na Suwalszczyźnie występują złoża żelaza i tytanu, jednak ze względu na ich bardzo głębokie położenie pod ziemią, niską zawartością rudy i związaną z tym nieopłacalność wydobycia oraz ze względu na sprzeciw ekologów nie są one eksploatowane.[potrzebne źródło]

[edytuj] Historia

Dzieje osadnictwa na Suwalszczyźnie po rozbiciu Jaćwingów opierały się o kilka zasadniczych elementów. Pierwszy z nich stanowiły wielkie dobra kościelne, zwłaszcza kamedułów znad Wigier, drugim był ważny dla Rzeczypospolitej szlak Warszawa-Wilno, trzecim powstałe od XVI w. miasta (Augustów, Bakałarzewo, Berżniki, Przerośl, Filipów, Sejny, Suwałki itd.), w których rozwijała się gospodarka oraz handel w dużej mierze dzięki osadnikom żydowskim. W latach 1775-1807 Suwalszczyzna znalazła się w zaborze pruskim, następnie weszła w skład Księstwa Warszawskiego. W trakcie kampanii 1812 przechodziły przez nią wojska napoleońskie.

Od 1815 Suwalszczyzna stała się częścią Królestwa Polskiego - wraz z okolicami Łomży tworzyła województwo augustowskie ze stolicą w Suwałkach, przemianowane w 1837 na gubernię augustowską ze stolicą w Łomży. W 1867 gubernię podzielono na dwie części - nowo utworzona gubernia suwalska, istniejąca do 1915, objęła tereny współczesnej Suwalszczyzny polskiej i litewskiej. W latach 1799-1818 obszar Suwalszczyzny należał do diecezji wigierskiej, zaś w latach 1818-1925 do diecezji augustowskiej (sejneńskiej) z siedzibą w Sejnach, pokrywającej się z obszarem woj. augustowskiego.

Po I wojnie światowej odgrywała rolę marchii w odzyskaniu dla Polski Wileńszczyzny. W czasie II wojny światowej była z początku wcielona do Rzeszy. W okolicach Suwałk Niemcy założyli kilka obozów pracy i jenieckich, w których zginęło ponad 45 000 osób - Stalag I/F i Oflag 68 (głównie jeńców sowieckich).

[edytuj] Ludność

Na Suwalszczyźnie Polskiej występują trzy zwarte skupiska mniejszości narodowych: litewskie w rejonie Puńska i Sejn, białoruskie w okolicach Lipska oraz kilka starowierskich wsi potomków dawnych rosyjskich imigrantów (powiat augustowski).

[edytuj] Ochrona przyrody

[edytuj] Parki narodowe i krajobrazowe

[edytuj] Rezerwaty przyrody

Na Suwalszczyźnie znajduje się 20 rezerwatów przyrody: 10 w pow. augustowskim, 6 w pow. sejneńskim, 3 w pow. suwalskim i 1 na terenie Suwałk.

[edytuj] Zobacz też

Przypisy

  1. ↑ Witamy na Suwalszczyźnie. Suwalszczyzna Kraina jak Baśń. [dostęp 2011-06-28].

[edytuj] Linki zewnętrzne

p • d • e
Regiony etnograficzne Litwy

Auksztota (Litwa właściwa) • Dzukia • Litwa Mniejsza • Suwalszczyzna • Żmudź

 Litwa
Źródło „http://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Suwalszczyzna&oldid=28812235”
Osobiste
Przestrzenie nazw
Warianty
Działania
Nawigacja
Dla czytelników
Dla wikipedystów
Drukuj lub eksportuj
Narzędzia
W innych językach