8 Batalion Saperów (II RP)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy 8 Batalionu Saperów (1929-1939). Zobacz też: inne bataliony saperów noszące numer 8.
8 Batalion Saperów
8 Pułk Saperów
Ilustracja
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1921
Rozformowanie 1939
Tradycje
Święto 17 sierpnia 30 maja
Nadanie sztandaru 17 sierpnia 1924
Dowódcy
Pierwszy płk Witold Butler
Ostatni ppłk dypl. Józef Grodecki
Organizacja
Dyslokacja Toruń
Rodzaj sił zbrojnych wojsko
Rodzaj wojsk saperzy
Podległość 3 Brygada Saperów
1 Brygada Saperów
2 Grupa Saperów
Jednostki saperskie WP w 1939
Kasyno oficerskie 8 bsap w Toruniu - sala udekorowana z okazji uroczystości włoskich; 17 listopada 1928
Święto 8 bsap w Toruniu - odczytanie rozkazu nadającego grupie saperów wyższe szarże; czerwiec 1932
Ranne ćwiczenia gimnastyczne w 8 bsap w Toruniu

8 Batalion Saperów (8 bsap) - oddział saperów Wojska Polskiego w II Rzeczypospolitej.

Batalion (pułk) był jednostką wojskową istniejącą w okresie pokoju i spełniającą zadania mobilizacyjne wobec oddziałów i pododdziałów saperów. Spełniał również zadania organizacyjne i szkoleniowe. Stacjonował w Brześciu. W 1939, po zmobilizowaniu jednostek przewidzianych planem mobilizacyjnym, został rozwiązany.

Geneza[edytuj | edytuj kod]

W ciągu działań wojennych bataliony, które później utworzyły 8 pułk saperów, zdobyły około 140 jeńców, 2 pociągi pancerne, dwa działa, 1300 karabinów ręcznych, 6 karabinów maszynowych, 150 wozów i 8 kuchen polowych.
Z większych obiektów komunikacyjnych bataliony zniszczyły, 21 dużych mostów kolejowych i drogowych, urządzenia stacyjne na 11 stacjach kolejowych oraz 4 tamy rzeczne. Zbudowano 15 większych mostów polowych i półstałych. Zniszczenia i naprawy mniejszych mostów i mostków sięgają liczby 260. Zbudowane podczas wojny przez bataliony linie obronne należy liczyć w setkach kilometrów.

Formowanie i zmiany organizacyjne[edytuj | edytuj kod]

W sierpniu 1921, w Toruniu, z „wojennych” 4 bsap mjr. Kazimierza Możdżenia, 15 bsap kpt. Mariana Kaufera i 16 bsap kpt. Jakuba Witkowskiego sformowany został 8 pułk saperów. 18 października 1921 jednostka została dyslokowana z Grudziądza do Torunia, do koszar Zamoyskiego.

W dniu 17 sierpnia 1923 odbyła się uroczystość Święta Pułkowego i odsłonięcie pomnika wystawionego przez żołnierzy 8 psap. na cześć poległych kolegów, uroczystość uświetnili swoją obecnością: Inspektor III Armii gen. dyw. Skierski, dowódca Okręgu Korpusu nr. VIII gen. bryg. Latour i Szef Departamentu Inżynierii i Saperów płk. Dąbkowski[1].

W 1925 został rozformowany XVI batalion saperów przy czym jego 1 kompania została wcielona do XV batalionu saperów i przemianowana na 3 kompanię, natomiast 2 kompania została wcielona do IV batalionu saperów i przemianowana na 3 kompanię.

22 maja 1926 odbyło się uroczyste zakończenie Pułkowej Szkoły Podoficerskiej. Komendantem szkoły był porucznik Czesław Mazurek, a instruktorami porucznicy: Leonard Matrybiński i Wiktor Neklaws. Szkołę ukończyło 43 szeregowców. I lokatę zajął starszy saper Stasiewski, II lokatę - starszy saper Armknecht, a III lokatę - starszy saper Margela.

19 maja 1927 Minister Spraw Wojskowych, marszałek Polski Józef Piłsudski zatwierdził dzień 17 sierpnia, jako święto pułkowe[2]. 20 czerwca 1931 Minister Spraw Wojskowych, marszałek Polski Józef Piłsudski zmienił datę święta 8 bsap na dzień 30 maja[3].

24 października 1929 roku 8 psap został przeformowany w 8 batalion saperów, w składzie: dowództwo, kwatermistrzostwo, pluton łączności, kompania administracyjna, kompania szkolna i cztery kompanie saperskie[4].

W lutym 1935 batalion wydzielił ze swego składu jedną kompanię, na bazie której zorganizowana została 16 kompania saperów.

Mobilizacja batalionu[edytuj | edytuj kod]

8 batalion saperów był jednostką mobilizującą.
W dniach 24-26 sierpnia 1939, w mobilizacji alarmowej, w grupie jednostek oznaczonych kolorem niebieskim, sformował czternaście pododdziałów saperów przeznaczonych dla Armii "Pomorze":

Po zakończeniu mobilizacji batalion został rozformowany.

Żołnierze 8 pułku (batalionu) saperów[edytuj | edytuj kod]

Dowódcy pułku (batalionu)
Zastępcy dowódcy
Oficerowie

Naczelnym lekarzem batalionu był Marian Kosiba. W 1932 roku w jednostce służył lekkoatleta Józef Noji późniejszy olimpijczyk oraz wielokrotny mistrz Polski w biegach długodystansowych zamordowany przez niemieckich nazistów w KL Auschwitz Birkenau[8][9].

Lista starszeństwa oficerów 8 pułku saperów w 1922 roku[edytuj | edytuj kod]

Starszeństwo z dniem 1 czerwca 1919 roku

  • ppłk Witold Butler (8 I 1889)
  • ppłk Wacław Gunther (15 VII 1884)
  • mjr Mikołaj Wlekliński (14 VI 1887)
  • mjr Stanisław Muszyński (29 II 1880)
  • kpt. Jakub Witkowski (15 XI 1883)
  • kpt. Ryszard Włodzimierz Zyms (2 XI 1891)
  • kpt. Arkadiusz Kazimierz Balcewicz(24.9.1896)
  • por. Doroszewski Stanisław (28.10.1896)
  • por. Gustowski Jan Nepomucen (9.5.1898)
  • por. Stankiewicz Czesław (15.3.1886)
  • por. Grajek Bronisław (30.3.1899)
  • por. Suffczyński Piotr (29.6.1892)
  • ppor. Gustowski Antoni (12.11.1897)
  • ppor. Lupa Józef (29.11.1897)
  • ppor. Zygmański Kazimierz (27.1.1899)
  • ppor. Graczyk Stanisław (5.7.1897)
  • ppor. Protasiewicz Michał (8 8.1898)

Starszeństwo z dniem 1 sierpnia 1920 roku

  • ppor. Gable Mieczysław (30.1.1895)

Starszeństwo z dniem 1 sierpnia 1921 roku

  • ppor. Mazurek Czesław (13.1.1898)
  • ppor. Nowocień Leon (13.1.1900)
  • ppor. Lenc Roman (15.1.1902)[10]

Obsada personalna pułku w 1923 roku[edytuj | edytuj kod]

  • p.o. dowódcy - ppłk Witold Butler
  • p.o. zastępcy dowódcy - mjr Wiktor II Krajewski
  • p.o. komendanta kadry batalionu zapasowego - mjr Zygmunt Mężyński
  • p.o. dowódcy IV batalionu saperów - kpt. Ryszard Jaworowski
  • p.o. dowódcy XV batalionu saperów - kpt. Marian Kaufer
  • p.o. dowódcy XVI batalionu saperów - kpt. Karol Domes
  • oficer kasowy - wakat
  • oficer prowiantowy - wakat
  • kpt. Leon Stapf
  • starszy lekarz pułku - mjr Henryk Mianowski
  • młodszy lekarz pułku - por. plek. Gustaw Terlecki

Organizacja i obsada personalna batalionu w 1939 roku[edytuj | edytuj kod]

Ostatnia organizacja pokojowa i obsada personalna batalionu[11][b]:

  • dowódca batalionu – ppłk dypl. Józef Grodecki
  • I zastępca dowódcy batalionu – mjr Jan Guderski
  • adiutant – por. Bańkowski Roman Marian
  • oficer sztabowy ds. wyszkolenia – mjr Boniecki Teofil
  • lekarz medycyny – por. lek. Witczak Teofil Władysław
  • II zastępca dowódcy (kwatermistrz) – mjr Wasilewski Wacław
  • oficer mobilizacyjny – kpt. Feliksik Roman
  • zastępca oficera mobilizacyjnego – por. Skwierczyński Mieczysław
  • oficer administracyjno-materiałowy – por. Jarzymowski Tadeusz
  • oficer gospodarczy – kpt. int. Jakobschy Władysław
  • dowódca kompanii gospodarczej – por. Sowiński Mieczysław Wojciech
  • oficer żywnościowy – chor. Burian Zbigniew
  • komendant parku – kpt. Brzostowicz Antoni
  • zastępca komendanta – por. Sowiński Stefan
  • dowódca kompanii specjalnej – kpt. dypl. Grzegrzółka Feliks
  • dowódca plutonu łączności – kpt. dypl. Grzegrzółka Feliks
  • dowódca plutonu przeciwgazowego – por. Tarajkowicz Leon
  • dowódca kompanii szkolnej – kpt. Bojko Włodzimierz
  • dowódca plutonu – por. Kubasik Eugeniusz
  • dowódca plutonu – ppor. Goliński Jerzy
  • dowódca plutonu – ppor. Juchtman Norbert
  • dowódca plutonu – ppor. Mustajew Jerzy
  • dowódca 1 kompanii – kpt. Wiśniewski Leonard
  • dowódca plutonu – ppor. Bujnowski Tadeusz Wojciech
  • dowódca plutonu – chor. Plewa Paweł
  • dowódca 2 kompanii – por. Eugeniusz Stawiński
  • dowódca plutonu – ppor. Eugeniusz Malejewski
  • dowódca 3 kompanii – por. Wilhelm Arnold Krause
  • dowódca plutonu – ppor. Władysław Łopacki
  • dowódca plutonu – chor. Leon Fortunko
  • dowódca 4 kompanii – por. Józef Dalecki
  • dowódca plutonu – ppor. Paweł Jagodziński
  • dowódca plutonu – por. rez. pdsc. Marian Stanisław Specyalski
  • dowódca plutonu – chor. Jan Kowalski

Oddelegowani na kurs

  • por. Jan Dąbrowski
  • ppor. Jan Kowalski

Symbole batalionu[edytuj | edytuj kod]

Sztandar batalionu

W dniu 18 marca 1924 roku Minister Spraw Wojskowych zatwierdził wzór sztandaru 8 pułku saperów w Dzienniku Rozkazów Wojskowych nr. 11 poz. 159. 17 sierpnia 1924 roku generał dywizji Leonard Skierski wręczył dowódcy pułku sztandar ufundowany przez społeczeństwo województwa pomorskiego. Na okuciu drzewca widnieje inskrypcja: „W imieniu obywateli Ziemi Pomorskiej ofiarowują 8-mu Pułkowi Saperów Wojewodzina Pomorska Wanda Maria Wachowiakowa i Starosta Krajowy Pomorski dr Józef Wybicki w dniu 17 sierpnia 1924 r. w Toruniu”. Sztandar 8 bsap znajduje się obecnie w Instytucie Polskim i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie[13].

prawa strona sztandaru 8 psap
lewa strona sztandaru 8 psap
Odznaka pamiątkowa

16 lipca 1925 roku Minister Spraw Wojskowych, generał dywizji Władysław Sikorski zatwierdził wzór odznaki pamiątkowej 8 pułku saperów[14]. Odznaka o wymiarach 42x42 mm ma kształt srebrnego krzyża o równo rozwidlonych ramionach pokrytych czarną emalią z czerwonym obrzeżem. Pomiędzy ramionami krzyża widnieją płomienie, z których wystają łopata, siekiera, kilof i kotwica. W centrum znajduje się biała tarcza z czerwonym obramowaniem na której umieszczono gryfa i rok utworzenia pułku „1921”. Odznaka oficerska, dwuczęściowa, wykonana w srebrze, emaliowana, połączona bez nitów. Na awersie na toporku wybite próby srebra i inicjały grawera JM. Wykonawcą odznaki był Józef Michrowski z Warszawy[15].

Trąbka

Jako udokumentowanie braterstwa broni z wojskiem Italii, na której terenie została utworzona 2 kompania XVI batalionu saperów, wchodząca w skład pułku, otrzymał pułk od bratniego 8 Pułku Inżynierii Królewskiej Armii Italii trąbkę srebrną. Trąbkę tą otrzymał z rąk attaché włoskiego w Polsce, pułkownika Roatto, w dniu 11 listopada 1928 roku. specjalny delegat 8 Pułku Saperów — major Jaworowski, wysłany w tym celu do Warszawy z jednym trębaczem. Uroczystość wręczenia trąbki pułkowi przez dowódcę okręgu korpusu Nr. VIII odbyła się dnia 17 listopada 1928 roku przy dźwiękach hymnu narodowego polskiego i italskiego. Trąbka włoska noszona jest za dowódcą pułku podczas wszelkich uroczystości, w których pułk występuje jako całość[4].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Major Edward Nejberg miał być przeniesiony z 9 pułku saperów na stanowisko zastępcy dowódcy 8 pułku Saperów. Przydział ten został unieważniony. Ostatecznie major Nejberg został wyznaczony na stanowisko zastępcy dowódcy 10 pułku saperów. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 46 z 25 października 1926 roku, s. 376. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 49 z 17 listopada 1926 roku, s. 401.
  2. Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów Wojska Polskiego w dniu 23 marca 1939, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939[12].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Żołnierz Polski nr 37 z 16 sierpnia 1923 r
  2. Dziennik Rozkazów Ministra Spraw Wojskowych z 19 maja 1927 r., Nr 16, poz. 174.
  3. Dziennik Rozkazów Ministra Spraw Wojskowych z 20 czerwca 1931 r., Nr 14, poz. 200.
  4. a b Gawdia 1931 ↓, s. 47.
  5. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 50 z 24 listopada 1926 roku, s. 412.
  6. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 20 z 23 grudnia 1929 roku, s. 391.
  7. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 8 z 28 czerwca 1933 roku, s. 140.
  8. "Józef Noji - nota biograficzna" (pol.). W: Polskie Stowarzyszenie Biegów [on-line]. www.psb-biegi.com.pl, 2010. [dostęp 2014-05-24].
  9. Andrzej Jucewicz , Włodzimierz Stępiński: „Chwała olimpijczykom 1939-1945”. Warszawa: Wydawnictwo Sport i Turystyka, 1968, s. 66-69.
  10. "Lista starszeństwa oficerów zawodowych z 29 maja 1922"
  11. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 807-808.
  12. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VI.
  13. Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. s. 357.
  14. Dziennik Rozkazów Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 24 z 16 lipca 1925 roku, poz. 248.
  15. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 356.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Dziennik Rozkazów Ministra Spraw Wojskowych 1925, 1927, 1931.
  • Na uroczysty dzień święta Pułkowego 8-go Pułku Saperów : Toruń, 17. VIII. 1924 r.. Stanisław Józef Małecki (oprac.). Toruń: 8 Pułk Saperów, 1924.
  • 8 Pułk Saperów w Toruniu. Jednodniówka Nr 2, oprac. zbiorowe pod kierunkiem kpt. Józefa Meleniewskiego, Pomorska Drukarnia Rolnicza Sp.A. w Toruniu, Toruń 17 sierpnia 1926.
  • Rocznik Oficerski 1923, 1924, 1928 i 1932.
  • Zdzisław Józef Cutter: Saperzy II Rzeczypospolitej. Warszawa [etc.]: Pat, 2005. ISBN 83-921881-3-6.
  • Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939. T. 29. Kraków: Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego. Biblioteka Jagiellońska, 2006. ISBN 83-7188-899-6.
  • Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 1990. ISBN 83-211-1104-1.
  • Zdzisław Sawicki, Adam Wielechowski: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945: Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918-1939: Polskie Siły Zbrojne Na Zachodzie. Warszawa: Pantera Books, 2007. ISBN 83-204-3299-5.
  • Spis byłych oddziałów Wojska Polskiego, Przegląd Historyczno-Wojskowy Nr 2 (183), Warszawa 2000, s. 105-108.
  • Piotr Zarzycki, Plan mobilizacyjny "W", Wykaz oddziałów mobilizowanych na wypadek wojny, Oficyna Wydawnicza "Ajaks" i Zarząd XII Sztabu Generalnego Wojska Polskiego, Pruszków 1995, ​ISBN 83-85621-87-3
  • Aleksander Gawdia: Zarys historii wojennej 8-go Pułku Saperów. Warszawa: Zakłady Graficzne „Polska Zjednoczona”, 1931, seria: Zarys historii wojennej formacji polskich 1918–1920.