3 Pułk Saperów Wileńskich

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
3 Pułk Saperów
Ilustracja
Odznaka pamiątkowa 3 psap
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1921
Rozformowanie 1939
Nazwa wyróżniająca Wileński
Tradycje
Święto 25 lipca
Dowódcy
Pierwszy ppłk Włodzimierz Dołęga-Dziakiewicz
Ostatni ppłk Wacław Damrosz
Organizacja
Dyslokacja Garnizon Grudziądz
Wilno (ulica Arsenalska)
Rodzaj sił zbrojnych Wojska lądowe
Rodzaj wojsk saperzy

3 Pułk Saperów Wileńskich (3 psap) - oddział saperów Wojska Polskiego II RP.

Batalion (pułk) był jednostką wojskową istniejącą w okresie pokoju i spełniająca zadania mobilizacyjne wobec oddziałów i pododdziałów saperów. Spełniał również zadania organizacyjne i szkoleniowe. Stacjonował w Grudziądzu. W 1939, po zmobilizowaniu jednostek przewidzianych planem mobilizacyjnym, został rozwiązany.

Historia pułku[edytuj | edytuj kod]

Dowództwo 3 Pułku Saperów Wileńskich sformowało się 6 czerwca 1921 roku w Grudziądzu z dowódcą pułku, ppłk. Włodzimierzem Dołęgą-Dziakiewiczem na czele, przybyło dnia 27 czerwca do Wilna, a sam pułk został sformowany 22 sierpnia 1921 roku w garnizonie Wilno z połączenia I, XIX i XXIX Batalionów Saperów oraz III Zapasowego Batalionu Saperów. Na bazie ostatniego pododdziału utworzono Kadrę Batalionu Zapasowego.

19 maja 1927 roku Minister Spraw Wojskowych zatwierdził dzień 25 lipca, jako datę święta pułkowego[1].

W 1929 roku, w związku z wprowadzeniem nowej organizacji pokojowej saperów, jednostka została przeformowana w 3 Batalion Saperów Wileńskich i podporządkowana dowódcy 2 Brygady Saperów w Warszawie. Jednocześnie zostały rozwiązane dowództwa batalionów: I, XIX i XXIX.

12 marca 1934 roku batalion został podporządkowany dowódcy 1 Brygady Saperów w Warszawie, a 19 grudnia tego roku dowódcy nowo utworzonej 2 Grupy Saperów.

Mobilizacja 1939[edytuj | edytuj kod]

3 Batalion Saperów był jednostką mobilizującą. W 1939 roku zgodnie z planem mobilizacyjnym „W” sformował:

w mobilizacji alarmowej:

w I rzucie mobilizacji powszechnej:

  • jedna kol. pont. typ I
  • dwa plutony parkowe saperów

Wileńscy saperzy[edytuj | edytuj kod]

Dowódcy pułku (od 1929 roku - batalionu)
Zastępcy dowódcy pułku (od 1929 roku - batalionu)

Kwatermistrzowie

  • mjr Eugeniusz Oskierko - (1933)[8])
Oficerowie
Podoficerowie

Lista starszeństwa oficerów 3 Pułku Saperów Wileńskich w 1922r.

Starszeństwo z dniem 1-go czerwca 1919 r.

  • płk Berezowski Edmund (25.12.1861)
  • płk Włodzimierz Dołęga - Dziakiewicz (28.11.1882)
  • płk Wolf Franciszek (2.4.1884)
  • ppłk Dziakiewicz Kazimierz (27.8.1878)
  • ppłk Topolnicki Władysław (21.11.1879)
  • mjr Aleksandrowicz Aleksander (25.4 1888)
  • mjr Śląski Antoni (13.6.1881)
  • mjr Jabłoński Bohdan (25.3.1884)
  • mjr Sielewicz Leonard (24.3. 1881)
  • mjr Śmieszko Longin (28 10.1884)
  • mjr Wołodkowicz Stanisław (18.1.1881)
  • mjr Strokołowski Wiktor (7.12.1885)
  • mjr Szwenk Fryderyk (5.3.1886)
  • mjr Filanowicz Wacław (5.6.1886)
  • kpt. Damrosz Wacław (15.9.1894)
  • kpt. Bisztyga Tadeusz (15.11.1893)
  • kpt. Arczyński Stanisław (24.6.1895)
  • kpt. Okołow Czesław Marian (17.7.1897)
  • kpt. Prosiński-Rawicz Lubomir (1.5.1889)
  • kpt. Sochocki Jerzy Józef (1.4.1894)
  • kpt. Kostecki Tadeusz Józef (13.7.1893)
  • kpt. Kujawski Józef (15.3.1891)
  • kpt. Machała Rudolf (17.4.1894)
  • kpt. Wasilewski Tadeusz (4.7.1893)
  • kpt. Rożecki Stanisław (15.10.1889)
  • kpt. Baranowski Konstanty (1.5.1889)
  • kpt. Stapf Leon (17.3.1888)
  • kpt. Dworakowski Marian (25.3.1895)
  • kpt. Openchowski Stefan (29.2.1892)
  • kpt. Oskierko Eugeniusz (24.3.1896)
  • por. Menzel Józef Karol (1.3.1890)
  • por. Ozóg Eugeniusz (24.9.1895)
  • por. Łopuszyński Wacław (20.1 1895)
  • por. Teodor Leon Zaniewski
  • por. Nowak Stanisław (18.2.1887)
  • por. Bohdan Chojnowski
  • por. Szubert Eugeniusz II (Z5.12.1897)
  • por. Gryg Józef (20 12.1891)
  • por. Władyka Jan (27.8.1896)
  • por. Małecki Stanisław Józef (27.4.1894)
  • por. Kosicki Henryk (14.1.1896)
  • por. Wacław Plewako
  • por. Wirszyłło Gustaw (24.3.1894)
  • por. Wysoczański Jan (29.4.1897)
  • por. Morawski Stanisław (2.1.1899)
  • por. Konopko Wacław (28.3.18970
  • ppor. Hupa Jan (10.5.1892)
  • ppor. Bilczyński Stefan (1.4.1898)
  • ppor. Gorzechowski Włodzimierz (24.11.1896)
  • ppor. Węgliński Henryk ( 23.1.1897)

Starszeństwo z dniem 1-go sierpnia 1920 r.

  • ppor. Mizerek Kazimierz (22.9.1898)
  • ppor. Freilich Antoni (31.5.1896)
  • ppor. Piotrowski Mieczysław (1899)
  • ppor. Bałtusis Edward (18.3.1900)

Starszeństwo z dniem 1-go marca 1921 r.

  • ppor. Głowacki Paweł (7.2.1896)
  • ppor. Kotecki Włodzimierz (13.1.1897)
  • ppor. Maculewicz Stanisław (13.7.1898)
  • ppor. Arabski Józef (6.11.1899)
  • ppor. Jaroszewski Kazimierz (18.3.1899)

Starszeństwo z dniem 1-go sierpnia 1921 r.

  • ppor. Poletyłło Stanisław ( 1.1.1898)
  • ppor. Wejtko Tadeusz (26.5.1903)[9]
Obsada personalna pułku w 1924 roku
  • dowódca - płk Jan Fogel
  • zastępca dowódcy - p.o. mjr Maksymilian Hajkowicz
  • dowódca I batalionu im. T. Kościuszki - mjr Wacław Damrosz (kwatermistrz od czerwca 1925)[10]
  • dowódca XIX batalionu - p.o. kpt. Tadeusz Wasilewski
  • dowódca XXIX batalionu - mjr Mieczysław Zygmunt Górka[10]
  • komendant kadry - mjr Karol Małachowski (od czerwca 1925 - dowódca I Batalionu Saperów)[10]
  • naczelny lekarz – mjr Surkont Jerzy,
  • Oficer gospodarczy – por. Żakowski Zygmunt,
  • Oficer żywnościowy – Serafin Jan,
  • Oficer administracyjny i kierownik warsztatów – kpt. Ożóg Eugeniusz,
  • Oficer ewidencyjny por. Głowacki Paweł,
  • adiutant – por. Szymański Jan,

Dowódcy kompani

  • 1/1 kpt. Oskierko Eugeniusz
  • 2/1 kpt. Szubert Eugeniusz
  • 1/19 por. Wacław Plewako
  • 2/19 kpt. Łepkowski Jan
  • 1/29 kpt. Bohdan Chojnowski
  • 2/29 kpt. Teodor Leon Zaniewski
  • oficerowie nadetatowi:
    • ppłk Kazimierz Dziakiewicz (kierownik Rejonu Inżynierii i Saperów Tarnopol)
    • ppłk Jan Słuszkiewicz (Kierownictwo Rejonu Inżynierii i Saperów Kraków)
    • mjr Longin Śmieszko (kierownik Rejonu Inżynierii i Saperów Wilno)
    • mjr Bogdan Jabłoński (Kierownictwo Rejonu Inżynierii i Saperów Wilno)
    • kpt. Stanisław Błasik (Kierownictwo Rejonu Inżynierii i Saperów Wilno)
    • mjr Stanisław Wołodkowicz (kierownik Rejonu Inżynierii i Saperów Toruń)
    • kpt. Tadeusz Schally (Kierownictwo Rejonu Inżynierii i Saperów Grodno)

Kawalerowie orderu Virtuti Militari[edytuj | edytuj kod]

Oficerowie 3 Pułku Saperów Wileńskich odznaczeni Krzyżem Srebrnym Virtuti Militari za wojnę 1918-1921. W nawiasach podano numer krzyża[11].

mjr Wacław Damrosz
mjr Jan Słuszkiewicz
kpt. Tadeusz Wasilewski
kpt. Emil Strumiński (5164)
kpt. Czesław Okołow
kpt. Bohdan Chojnowski
kpt. Teodor Leon Zaniewski
por. Antoni Wejtko
ppor. Wacław Konopko
ppor. Włodzimierz Raczyński (5166)
ppor. Leon Tyszyński
ppor. Adam Golcz
ppor. Stefan Coghen
ppor. Zdzisław Macherski
ppor. Tadeusz Kalinowski
pchor. Walenty Szydłowski
st. sierż. Władysław Kędzierski
st. sierż. Józef Pełko
sierż. Jan Dudek

Organizacja i obsada personalna batalionu w 1939 roku[edytuj | edytuj kod]

Ostatnia organizacja pokojowa i obsada personalna batalionu[12][a]:

  • dowódca batalionu – ppłk Damrosz Wacław
  • I zastępca dowódcy batalionu – mjr dypl. Meleniewski Józef
  • adiutant – por. Pierewoz Konstanty
  • oficer sztabowy ds. wyszkolenia – kpt. Wejtko Tadeusz
  • lekarz medycyny – por. lek. Wierzchoń Bolesław
  • II zastępca dowódcy (kwatermistrz) – mjr Maculewicz Stanisław
  • oficer mobilizacyjny – kpt. Postępski Roman Józef
  • z-ca oficera mobilizacyjnego – por. Wierzbicki Józef Leon
  • oficer administracyjno-materiałowy – kpt. Naumiak Aleksander
  • oficer gospodarczy – kpt. int. Kralczyński Łukasz
  • dowódca kompanii gospodarczej – p.o. chor. Spławski Stanisław
  • oficer żywnościowy – por. Hubert Wilhelm
  • komendant parku – kpt. Jaroszewski Kazimierz
  • zastępca komendanta – ppor. rez. pdsc. Fundowicz Józef Zygmunt[14]
  • dowódca kompanii specjalnej – por. Jakubowski Konrad Maria
  • dowódca plutonu łączności – por. Jakubowski Konrad Maria
  • dowódca plutonu przeciwgazowego – por. Kraśniewicz Marian
  • dowódca kompanii szkolnej – kpt. Głowacki Paweł
  • dowódca plutonu – por. Kardzis Zenon
  • dowódca plutonu – ppor. Szacki Mirosław
  • dowódca plutonu – ppor. Szymkiewicz Wiktor
  • dowódca 1 kompanii – por. Juszczyk Stanisław
  • dowódca plutonu – ppor. Jaroszek Nikodem Józef
  • dowódca plutonu – ppor. Karpuk Igor Ireneusz
  • dowódca plutonu – ppor. Wyrzykowski Jan
  • dowódca 2 kompanii – p. o. ppor. Krywko Józef Zbigniew
  • dowódca plutonu – ppor. Seifert Zygmunt
  • dowódca 3 kompanii – por. Sygnatowicz Kazimierz
  • dowódca plutonu – ppor. Stanecki Jerzy Zdzisław
  • dowódca plutonu – ppor. Truskolaski Józef
  • dowódca 4 kompanii – kpt. Horoszkiewicz Włodzimierz
  • dowódca plutonu – chor. Kulik Stefan

Oddelegowani na kurs:

  • por. Hryńko Jan
  • ppor. Joński Leon

W szpitalu:

Symbole pułku[edytuj | edytuj kod]

Odznaka pamiątkowa
15 stycznia 1929 roku Minister Spraw Wojskowych, Józef Piłsudski zatwierdził wzór i regulamin odznaki pamiątkowej 3 psap[15]. Odznaka o wymiarach 50x40 mm ma kształt krzyża maltańskiego z wydłużonym dolnym ramieniem, pokrytego białą emalią. Na poziomych ramionach umieszczono daty 1921 - 1929, na dolnym numer i inicjały 3 PS. W centrum krzyża znajduje się tarcza emaliowana czarną, czerwoną i niebieską emalią i postacią świętego Krzysztofa z Dzieciątkiem na ramieniu. Odznaka jednoczęściowa, wykonana w tombaku srebrzonym i złoconym przez Józefa Michrowskiego z Warszawy[16].

Sztandar
3 grudnia 1921 roku 3 Pułk Saperów Wileńskich otrzymał sztandar od Naczelnika Państwa marszałka Piłsudskiego[17]. Po reorganizacji w 1929 r. w Wilnie stacjonował 3 batalion saperów. Powinien on mieć sztandar przejęty po 3 Pułku Saperów Wileńskich.

sztandar 3 wileńskiego pułku saperów

W zbiorze relacji z Banknock znalazły się zapisy oddzielne dla „3 Pułku Saperów” i dla „3 Batalionu Saperów”. Przedstawione dwie relacje na ten temat zakładają, że chodzi faktycznie o jeden i ten sam sztandar:

  • „3 Pułk Saperów – mjr Adam Frydel podaje nazwiska saperów, którzy ukryli sztandar pułku. Są to: st. sap. Tadeusz Wójcik, Wilno,ul. Kolejowa 60, względnie Postawy, ul. Kolejowa 14; sap. Julian Barański,Rożyszcze, ul. 3 Maja 170, względnie Wilno, ul. Betlejemska 13, st. sierż. Zygmunt Nykowski, Wilno, ul. św. Piotra 20.
  • „3 Batalion Saperów – sztandar ukryty w Tarnopolu w piwnicy domu przy ul. Mickiewicza 20 przez kpr. pchor. Jerzego Matyszewskiego i sap. Juliana Hajto. Wtajemniczona p. dr Wigoszówna, Tarnopol, ul. Mickiewicza 20 lub 3 Maja 12. Orzeł z drzewca u p. Kurca, Tarnopol ul. Ostrowskiego 1b. O powyższym wiedzą mjr Jędraszko, ppor. Dworecki, ppor. Józef Bohdanowicz, st. sierż. Zygmunt Nykowski, por. Konstanty Purewozow, st. sap. Julian Barański i sap. Julian Hajto. – Meldunek kapr. pchor. Jerzego Matyszewskiego[18].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów Wojska Polskiego w dniu 23 marca 1939, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939[13].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Dziennik Rozkazów Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 16 z 19 maja 1927 roku, poz. 174.
  2. a b Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 13 z 9 grudnia 1932 roku, s. 424
  3. 3 Wileński batalion saperów... s. 26
  4. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 28 z 23 grudnia 1927 roku, s. 365.
  5. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 3 z 29 stycznia 1929 roku, s. 14.
  6. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 8 z 28 czerwca 1933 roku, s. 136
  7. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 6 z 18 kwietnia 1935 roku, s. 40.
  8. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 11 z 28 września 1933 roku, s. 201
  9. „Lista starszeństwa oficerów zawodowych z 29 maja 1922”
  10. a b c Dziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych nr. 64 z 17 czerwca 1925
  11. Kpt. Emil Strumiński i ppor. Włodzimierz Raczyński zostali odznaczeni 28 lutego 1922 roku, jako oficerowie 4 Pułku Saperów. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 66 z 16 października 1923 roku, s. 707.
  12. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 803-804.
  13. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VI.
  14. Skrót pdsc oznacza oficera rezerwy powołanego do służby czynnej.
  15. Dziennik Rozkazów M.S.Wojsk. Nr 1 z 15 stycznia 1929 roku, poz. 1.
  16. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 352.
  17. „Zarys Historii Pułków Polskich w kampanii wrześniowej” - 3 Włocławski Pułk Pontonowy s. 31
  18. Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. s. 350 - 351.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Wacław Damrosz, Antoni Frelich, Jednodniówka. W dzień święta 3 pułku saperów wileńskich 25 VII 24, dodatek do „Polski Zbrojnej” nr 204 z 27 lipca 1924.
  • Rocznik Oficerski 1924, Ministerstwo Spraw Wojskowych, Oddział V Sztabu Generalnego Wojska Polskiego, Warszawa 1924.
  • Spis byłych oddziałów Wojska Polskiego, Przegląd Historyczno-Wojskowy, Warszawa 2000, Nr 2 (183), s. 105-108.
  • Piotr Stawecki, Wojsko Marszałka Józefa Piłsudskiego 12 V 1926 - 12 V 1935, Warszawa: Oficyna Wydawnicza „Rytm”, 2004, s. 174-178, ISBN 83-7399-078-X, OCLC 830637307.
  • Eugeniusz Kozłowski, Wojsko Polskie 1936–1939. Próby modernizacji i rozbudowy, Wydawnictwo MON, Warszawa 1964, wyd. I, s. 189.
  • Zdzisław Józef Cutter: Saperzy II Rzeczypospolitej. Warszawa [etc.]: Pat, 2005. ISBN 83-921881-3-6.
  • Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939. T. 29. Kraków: Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego. Biblioteka Jagiellońska, 2006. ISBN 83-7188-899-6.
  • Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. Warszawa: Instytut Wydawniczy „Pax”, 1990. ISBN 83-211-1104-1.
  • Zdzisław Sawicki, Adam Wielechowski: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945: Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918-1939: Polskie Siły Zbrojne Na Zachodzie. Warszawa: Pantera Books, 2007. ISBN 83-204-3299-5.
  • Tadeusz Wejtko: Zarys historii wojennej 3-go Pułku Saperów Wileńskich. Warszawa: Zakłady Graficzne „Polska Zjednoczona”, 1932, seria: II. Zarys historii wojennej formacyj polskich 1918-1920.
  • „Zarys Historii Pułków Polskich w kampanii wrześniowej” - 3 Włocławski Pułk Pontonowy, Oficyna Wydawnicza „Ajaks”, Pruszków 1994, ​ISBN 83-85621-46-6
  • Piotr Zarzycki, Zarys Historii Pułków Polskich w Kampanii Wrześniowej 3-go Pułku Saperów Wileńskich, Pruszków 2015, ​ISBN 978-83-62046-82-9