University of Cambridge

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Cambridge University)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Uniwersytet Cambridge
Universitas Cantabrigiensis
University of Cambridge
Godło
Dewiza Hinc lucem et pocula sacra
Data założenia 1209
Typ uczelni Uczelnia publiczna
Państwo  Wielka Brytania
Adres Cambridge
Liczba pracowników
• naukowych
11 147 (2015/16)[1]
7653 (2015/16)[1]
Liczba studentów 19 660 (2015/16) [2]
Rektor David John Sainsbury (Cancellor)
Członkostwo Russell Group
Golden Triangle
Europejskie Stowarzyszenie Uniwersytetów
International Alliance of Research Universities
Położenie na mapie Cambridgeshire
Mapa lokalizacyjna Cambridgeshire
Uniwersytet Cambridge
Uniwersytet Cambridge
Położenie na mapie Anglii
Mapa lokalizacyjna Anglii
Uniwersytet Cambridge
Uniwersytet Cambridge
Położenie na mapie Wielkiej Brytanii
Mapa lokalizacyjna Wielkiej Brytanii
Uniwersytet Cambridge
Uniwersytet Cambridge
Ziemia52°12′19″N 0°07′02″E/52,205278 0,117222
Strona internetowa

University of Cambridge (pol. Uniwersytet Cambridge; nieformalnie: Cambridge University, Cambridge) – brytyjski uniwersytet publiczny w Cambridge we wschodniej Anglii.

Jest to drugi po Oksfordzie najstarszy angielski uniwersytet (i trzeci na świecie, spośród nadal istniejących), założony w 1209 roku. Należy do najlepszych uniwersytetów w Europie i na świecie[3][4]. Uniwersytet został utworzony przez grupę byłych wykładowców Oxfordu i ma z nim wiele cech wspólnych, stąd oba uniwersytety bywają określane wspólną nazwą Oxbridge.

Struktura[edytuj]

Uniwersytet jest konfederacją fakultetów, wydziałów i kolegiów[5]. Nadzór nad całością sprawuje administracja centralna na czele z wicekanclerzem.

Kolegia (Colleges)[edytuj]

Uniwersytet tworzy 31 autonomicznych kolegiów:

Kolegium[i] Rok powstania Tytuł rektora[ii] Liczba studentów[a][1] Liczba Nagród Nobla[b][6]
King's College heraldic shield King’s 1441 Provost 561 8
Trinity College coat of arms Trinity 1546 Master 1136 32
St John's College heraldic shield St John’s 1511 Master 904 10
Peterhouse coat of arms Peterhouse 1284 Master 370 5
Clare College heraldic shield Clare 1326 Master 679 3
Pembroke College heraldic shield Pembroke 1347 Master 618 3
Gonville and Caius College heraldic shield Gonville and Caius 1348 Master 748 12
Trinity Hall heraldic shield Trinity Hall 1350 Master 616 1
Corpus Christi heraldic shield Corpus Christi 1352 Master 467 1
Queens’ College heraldic shield Queens’ 1448 President 830
St Catharine's College heraldic shield St Catharine's 1473 Master 636
Jesus College heraldic shield Jesus 1496 Master 812 3
Christ's College heraldic shield Christ’s 1437 Master 605 3
Magdalene College heraldic shield Magdalene 1428 Master 518 2
Emmanuel College heraldic shield Emmanuel 1584 Master 653 3
Sidney Sussex College heraldic shield Sidney Sussex 1596 Master 572 5
Downing College heraldic shield Downing 1800 Master 601
Arms of Girton College, Cambridge.svg Girton 1869 Mistress 647
Newnham College heraldic shield Newnham 1871 Principal 561
Selwyn College heraldic shield Selwyn 1882 Master 613
Arms of Fitzwilliam College Fitzwilliam 1966 Master 680 6
Churchill College heraldic shield Churchill 1958 Master 726 7
MurrayEdwardsCollegeCrest.svg Murray Edwards 1954 President 490
Darwin College Arms.svg Darwin 1964 Master 463 2
Wolfson College Crest Wolfson 1965 President 689
Clare Hall heraldic shield Clare Hall 1966 President 163
Robinson College heraldic shield Robinson 1977 Warden 552
Lucy Cavendish College heraldic shield Lucy Cavendish 1965 President 274
St Edmund's College crest.png St Edmund's 1896 Master 513
Hughes Hall heraldic shield Hughes Hall 1885 President 504
Homerton College Shield for print.png Homerton 1768 Principal 897
  1. Kolejność kolegiów odpowiada kolejności, w jakiej ich studenci są przedstawiani Wicekanclerzowi podczas ceremonii nadawania tytułów naukowych: najpierw trzy kolegia królewskie, następnie kolegia w kolejności dat ich powstania bądź włączenia do Uniwersytetu.
  2. Ze względu na różnorodność tytułów, rektorzy zbiorowo określani są jako Heads of Houses (pol. Głowy Domów).

Każde z kolegiów jest niezależną, samorządną instytucją, dysponującą własnym majątkiem i samodzielnie pozyskującą fundusze (kolegia nie są dotowane przez państwo) oraz prowadzącą nabór studentów. Członkami kolegium są rektor, wykładowcy i naukowcy (fellows) oraz studenci (scholars), reprezentujący różne dziedziny nauki i tworzący społeczność. Rolą kolegium jest zapewnienie odpowiednich warunków bytowych swoim członkom oraz nadzór nad ich rozwojem zawodowym i procesem edukacji. Częściowo zajmują się też one kształceniem w formie prowadzonych w małych grupach seminariów (supervisions). Wykłady, ćwiczenia praktyczne, egzaminy oraz badania naukowe są domeną wydziałów Uniwersytetu (niegdyś była to również rola kolegiów).

Większość kolegiów przyjmuje studentów obydwu płci na wszystkich poziomach studiów i na wszystkie kierunki. Są jednak wyjątki:

  • Murray Edwards i Newnham przyjmują wyłącznie kobiety
  • Lucy Cavendish przyjmuje wyłącznie kobiety, studentki studiów magisterskich lub w wieku powyżej 21 lat
  • Darwin i Clare Hall przyjmują wyłącznie studentów studiów magisterskich i podyplomowych
  • Wolfson, Hughes Hall i St Edmund's przyjmują tylko studentów studiów magisterskich i podyplomowych lub w wieku powyżej 21 lat

Ponadto niektóre kierunki studiów nie są dostępne w części kolegiów.

Szkoły, Wydziały i Fakultety[edytuj]

Rolą Fakultetów (Faculties) jest organizacja nauczania i badań naukowych. Zwykle praca ta jest rozłożona na podjednostki nazywane Wydziałami (Departments) oraz różnego rodzaju centra naukowe. Fakultety, wraz z podlegającymi im Wydziałami i innymi jednostkami, zgrupowane są w sześciu Szkołach (Schools) pełniących rolę administracyjną:

  • Arts and Humanities – kierunki artystyczne (3256 studentów w roku akademickim 2015/16)[1]
  • Biological Sciences – biologia i nauki pokrewne (2588)
  • Clinical Medicine – nauki medyczne (1040)
  • Humanities and Social Sciences – nauki społeczne (4921 studentów)
  • Physical Sciences – fizyka i nauki ścisłe (3031)
  • Technology – nauki techniczne (3635)

Każda ze Szkół ma swoją Radę (Council), w której zasiadają przedstawiciele tworzących ją instytucji. Z kolei przedstawiciele Szkół zasiadają w Komisji Głównej.

Administracja centralna[edytuj]

Centralna administracja Uniwersytetu zajmuje budynek Senate House oraz sąsiadujący z nim od strony zachodniej kompleks budynków otaczających dwa dziedzińce (Old Schools).

Kanclerz (Chancellor) i Wicekanclerz (Vice-Chancellor)[edytuj]

Obecny Wicekanclerz Leszek Borysiewicz

Wybierany przez Senat Kanclerz jest statutową głową Uniwersytetu, ale jego rola jest jedynie ceremonialna. Urząd ten pełniony jest dożywotnio. Aktywność publiczna Kanclerza ogranicza się do uroczystego przyznawania honorowych stopni naukowych w trakcie urządzanej raz w roku uroczystości. Odbywa też ceremonialne wizytacje Fakultetów oraz dokonuje otwarć nowych budynków czy wydziałów. Po raz pierwszy Kanclerza powołano w roku 1226[7]. Obecny Kanclerz, wybrany w październiku 2011 Lord Sainsbury of Turville, jest 108 osobą pełniącą tę funkcję.

Wicekanclerz wybierany jest na siedmioletnią kadencję. Jest on najważniejszym urzędnikiem Uniwersytetu zarówno w sferze administracyjnej jak i akademickiej. Posiada najwyższą władzę wykonawczą.

Po raz pierwszy Wicekanclerza powołano w roku 1275. Początkowo jego zadaniem było jedynie zastępowanie Kanclerza podczas jego nieobecności bądź śmierci, stąd wicekanclerze powoływani byli ad hoc. Od połowy XV wieku Kanclerz zajmował się dbaniem o interesy Uniwersytetu na dworze królewskim i był stale nieobecny – jego obowiązki administracyjne przejął w tym okresie Wicekanclerz[8].

Prowicekanclerze (Pro-Vice-Chancellors)[edytuj]

Pięciu Prowicekanclerzy powołuje się jako pomocników Wicekanclerza. Wraz z Radą decyduje on o zakresie obowiązków każdego z nich. Urząd Prowicekanclerza sprawowany jest przez 6 lat.

Registrariusz (The Registrary)[edytuj]

Registrariusz jest urzędnikiem odpowiedzialnym za działania służb obsługujących Uniwersytet, niemających bezpośredniego związku z jego działalnością akademicką. Pełni on rolę szefa administracji uniwersyteckiej. Jest z urzędu Sekretarzem Rady. Zgodnie ze Statutem odpowiada on za utrzymywanie rejestru członków Uniwersytetu, a także immatrykulowanych studentów, nadanych stopni, dyplomów itp.

Urząd Registrariusza jest unikatowy dla Uniwersytetu Cambridge[9]. Pierwszy Registrariusz został powołany w roku 1506 i do jego zadań należał między innymi nadzór nad Skarbcem Uniwersytetu (University Chest, dosł. Skrzynia[c]) oraz sporządzanie i utrzymywanie rejestrów studentów i absolwentów.

Proktorzy (Proctors)[edytuj]

Co roku wybiera się dwóch Proktorów spośród kandydatów zaproponowanych przez kolegia. Choć jest to jeden z najstarszych urzędów Uniwersytetu – pierwsi proktorzy (wówczas nazywani rektorami) byli powoływani już w połowie XIII wieku, wcześniej niż wicekanclerze, i byli najważniejszymi urzędnikami obok Kanclerza [8] – ich rola jest obecnie głównie ceremonialna. Odpowiadają też oni za utrzymanie dyscypliny wśród studentów i porządku na terenie Uniwersytetu oraz organizują egzaminy. W pracy są wspomagani przez dwóch Proproktorów oraz dwóch Zastępców Proktorów. Zwykle najpierw przez rok sprawowany jest urząd Proproktora, przez kolejny Proktora i na koniec przez rok – Zastępcy Proktora. Atrybutem Proktora jest trzymana przez niego podczas oficjalnych uroczystości księga zawieszona na łańcuchu[d].

Izba Regentów (The Regent House)[edytuj]

Senate House – siedziba władz centralnych Uniwersytetu. Zielone tablice służą do wywieszania wyników egzaminów.

Jest to naczelny kolegialny organ zarządzający Uniwersytetu. Rolą Izby Regentów jest zatwierdzanie wszelkich aktów prawnych oraz istotnych decyzji podejmowanych na Uniwersytecie. Zatwierdza też ona doroczne sprawozdania finansowe, a także wybiera członków Rady i Komisji Kontrolnej. W Skład Izby Regentów wchodzi około 5 000 członków:

  • Kanclerz, Wysoki Namiestnik (High Steward), Zastępca Wysokiego Namiestnika, zewnętrzni członkowie Rady
  • Rektorzy kolegiów
  • Członkowie (Fellows) kolegiów spełniający warunek rezydencji (czyli mieszkający w odległości nie większej niż 20 mil od Kościoła Uniwersyetckiego)
  • Urzędnicy Uniwersytetu
  • Inni pracownicy Uniwersytetu spełniający odpowiednie wymagania jego Statutu.

Oficjalne zebrania Izby Regentów (a także Senatu), zwoływane przez Kanclerza bądź Wicekanclerza, nazywane są Kongregacjami (Congregations).

Senat (Senate)[edytuj]

Do roku 1926 był to najważniejszy organ zarządzający. Następnie jego prerogatywy przejęła Izba Regentów. Do zadań współczesnego Senatu należy wybór Kanclerza oraz Wysokiego Namiestnika. Członkami Senatu są wszyscy członkowie Izby Regentów, Kanclerz, Wicekanclerz oraz wszyscy członkowie Uniwersytetu posiadający stopień magistra bądź wyższy.

Rada Uniwersytetu (University Council)[edytuj]

Rada sprawuje ogólny nadzór nad administracją Uniwersytetu, określa jego misję, planuje pracę i zarządza zasobami uczelni. Zarządza też ona działalnością charytatywną Uniwersytetu. W skład Rady wchodzi Kanclerz, Wicekanclerz, 19 członków z wyboru oraz 4 członków zewnętrznych. Funkcję Sekretarza Rady pełni Registrariusz.

Komisja Główna (General Board)[edytuj]

Komisja Główna odpowiada za kwestie związane z organizacją działalności naukowej i edukacyjnej Uniwersytetu.

Działalność akademicka[edytuj]

Nauczanie[edytuj]

W roku 2017 Uniwersytet proponował 65 kierunków studiów licencjackich w 30 dziedzinach wiedzy. W roku akademickim 2015/16 na Uniwersytecie studiowało 19 660 osób: 12 220 na studiach licencjackich i 7 440 na studiach magisterskich. 33,2% studentów pochodziło spoza Wielkiej Brytanii (z tego 12,3% z krajów Unii Europejskiej, a 20,9% z pozostałych krajów świata)[2].

Od co najmniej 1456 roku[10] rok akademicki w Cambridge podzielony jest na trymestry:

  • Michaelmas – 1 października – 19 grudnia
  • Lent – 5 stycznia – 25 marca (24 marca w latach przestępnych)
  • Easter – 10 kwietnia – 18 czerwca (17 kwietnia – 25 czerwca, jeśli Niedziela Wielkanocna wypada 20 kwietnia lub później)

Pierwsze ¾ (Full Term) każdego trymestru poświęcone jest na wykłady i ćwiczenia. Studenci studiów licencjackich zobowiązani są do zamieszkiwania w tym czasie na terenie Uniwersytetu, czyli w promieniu 3 mil (4,82 km) od kościoła St Mary the Great w centrum miasta. Wykłady i ćwiczenia organizowane są przez Fakultety, przy czym uczęszczają na nie wspólnie studenci różnych kierunków (np. medycyny i weterynarii). Utrwaleniu wiedzy zdobytej na wykładach i sprawdzeniu postępów w nauce służą superwizje przeprowadzane kilka razy w tygodniu na terenie kolegiów przez ich członków. Bierze w nich udział nie więcej niż 3 studentów jednocześnie, a polegają one na omawianiu uprzednio zadanych prac pisemnych bądź odpytywaniu z zagadnień związanych z kierunkiem studiów.

Egzaminy na stopień licencjata są dwu- lub trzyetapowe i noszą tradycyjną nazwę Tripos(es).

Badania naukowe[edytuj]

Fakultety i Wydziały Uniwersytetu, których jest ponad 100, prowadzą badania w większości dyscyplin akademickich. Interdyscyplinarna współpraca między Wydziałami koordynowana jest przez specjalnie do tego powołane instytucje: Strategic Research Initiatives & Networks (pol. Instytucje i Sieci Badań Strategicznych) oraz 4 centra badań interdyscyplinarnych.

Uniwersytet koordynuje też poprzez organizację Cambridge Network prace w stworzonym przez siebie w roku 1960 klastrze technologicznym. Rolą Uniwersytetu jest dostarczanie technologii i wiedzy. W ramach klastra działają także ośrodki stworzone przez poszczególne kolegia, z których najważniejsze to Cambridge Science Park utworzony na początku lat 70. XX wieku przez kolegium Trinity oraz St John’s Innovation Centre należące do kolegium St John’s.

Wydawnictwo[edytuj]

Wydawnictwo Cambridge University Press działa od roku 1534 na mocy edyktu króla Henryka VIII. Jest najstarszym nieprzerwanie działającym wydawnictwem na świecie. Zajmuje się wydawaniem pozycji naukowych i edukacyjnych, adresowanych do odbiorców na całym świecie. W swojej ofercie wydawnictwo ma ponad 53 000 tytułów książek oraz ponad 350 czasopism naukowych.

Inne formy działalności[edytuj]

Biblioteki[edytuj]

W roku 2017 na terenie Uniwersytetu Cambridge działało 117 bibliotek: centralna Biblioteka Uniwersytetu Cambridge oraz 39 bibliotek kolegialnych i 77 wydziałowych.

Muzea[edytuj]

Uniwersytet prowadzi 7 muzeów:

  • Muzeum Archeologii I Antropologii (Museum of Archaeology and Anthropology)
  • Muzeum Archeologii Klasycznej (Museum of Classical Archaeology)
  • Muzeum Nauk o Ziemi Sedgwicka (Sedgwick Museum of Earth Sciences)
  • Muzeum Fitzwilliam (Fitzwilliam Museum)
  • Muzeum Historii Nauki Whipple'a (Whipple Museum of the History of Science)
  • Muzeum Polarnictwa (Polar Museum)
  • Muzeum Zoologii (Museum of Zoology)

Do konsorcjum muzeów Cambridge należy też galeria sztuki Kettle's Yard.

Ogród Botaniczny[edytuj]

Ogród Botaniczny Uniwersytetu w Cambridge założony został w roku 1846. Dla celów edukacyjnych i badawczych gromadzi ponad 8 000 gatunków roślin z całego świata.

Siedziba i budynki[edytuj]

Nie można wskazać konkretnej lokalizacji Uniwersytetu, gdyż przez wieki jego budynki i tereny poprzerastały tkankę miasta i jego okolic tak, że przeplatają się one z zabudową i infrastrukturą miejską. Siedzibą władz centralnych jest Senate House wraz z przyległymi do niego Old Schools. Innym elementem architektury Cambridge związanym z Uniwersytetem jest kościół St Mary’s the Great, którego wieża stanowi punkt widokowy. Instytucją służącą zarówno społeczności lokalnej jak i akademickiej jest szpital Addenbrooke's Hospital.

Budynki najstarszych kolegiów skupione są w centrum miasta nad brzegiem rzeki Cam, ale wiele należących do nich nieruchomości rozsianych jest po Cambidge i jego okolicach. Opisy, nieraz bardzo ciekawej, architektury kolegiów można znaleźć w dotyczących je artykułach.

Historia[edytuj]

Uniwersytet średniowieczny[edytuj]

Za początek istnienia Uniwersytetu Cambridge przyjmuje się rok 1209, kiedy w mieście osiedliła się grupa akademików uchodzących z Oksfordu po tym, gdy tamtejszy uniwersytet zawiesił działalność w odpowiedzi na powieszenie przez władze miasta dwóch studentów oskarżonych o morderstwo[11]. Początkowo studenci i wykładowcy mieszkali w wynajmowanych w mieście kwaterach, jednak z biegiem czasu zaczęli gromadzić się pod wspólnym dachem w specjalnie wynajmowanych domach – hostelach, gdzie mieszkali i słuchali wykładów. Dokumenty z roku 1226 wspominają po raz pierwszy o mianowaniu Kanclerza Uniwersytetu, który z biegiem czasu zyskiwał coraz większą władzę, w tym także sądowniczą[e]. Do roku 1231 społeczność akademicka w Cambridge okrzepła już na tyle, że zasłużyła sobie na opiekę ze strony króla Henryka III, który wyjął akademików spod władzy jurysdykcji miejskiej oraz zezwolił na pobyt w Cambridge tym jedynie studentom, którzy pobierali nauki u zatwierdzonych nauczycieli. Z roku 1233 pochodzi indult papieża Grzegorza IX, w którym społeczność akademicką w Cambridge określa mianem uniwersytetu. Z kolei papież Mikołaj IV w swoim liście z roku 1290 określił Uniwersytet jako studium generale, co oznaczało między innymi, że uczelnię uznano za mającą zasięg międzynarodowy, a jej wykładowcom dawało prawo nauczania we wszystkich szkołach chrześcijańskiego świata (ius ubique docendi). Status ten potwierdził w swojej bulli z roku 1318 Jan XXII[f]. W międzyczasie, w roku 1284, biskup Ely ufundował pierwsze kolegium Uniwersytetu – Peterhouse. Różnica między kolegiami a hostelami polegała na tym, że te pierwsze posiadały trwały majątek, zwykle zapis fundatora powiększany z biegiem czasu o kolejne darowizny, który zapewniał im istnienie. Początkowo w kolegiach studiowała jedynie niewielka grupa uprzywilejowanych studentów zaawansowanych kierunków (teologii i prawa), podczas gdy większość odbywała studia w hostelach. Z biegiem czasu hostele włączane były w skład kolegiów[12].

Stary Dziedziniec (Old Court) kolegium Corpus Christi – pochodzące z XIV wieku najstarsze zachowane budynki Uniwersytetu.

Epidemia czarnej śmieci z lat 1348–49, która pochłonęła prawie 40% ludności Anglii[13], zmniejszyła liczebność studentów i wykładowców, jednak przyczyniła się paradoksalnie do rozwoju Uniwersytetu – konieczność odtworzenia elit prawniczych i duchownych kraju skłoniła kilku możnych fundatorów do założenia kolejnych kolegiów. W roku 1381 w Cambridge wybuchły zamieszki w wyniku których spłonęło archiwum kolegium Corpus Christi, spalono też dokumenty przechowywane w skarbcu Uniwersytetu i zmuszono Kanclerza oraz rektorów wszystkich kolegiów do zrzeczenia się wszelkich przywilejów nadanych Uniwersytetowi[g]. W latach 70. XIV wieku Uniwersytet liczył około 700 członków[14].

W ciągu XIV wieku ukształtowały się demokratyczne ciała kolegialne będące podstawowym elementem samorządności Uniwersytetu. Pierwsze były kongregacje (zgromadzenia) magistrów regentów (regent masters), czyli absolwentów z tytułem magistra bądź doktora, którzy byli zobligowani do nauczania studentów w ciągu dwóch lat po ukończeniu studiów, co określano mianem regencji (regency). Następnie uformował się Senat, na który składały się 2 izby: Regentów i Nie-Regentów (tych członków uniwersytetu, którzy nie zajmowali się nauczaniem). Pojawiło się też zwoływane ad hoc ciało pod nazwą Caput Senatus. Początkowo jego zadaniem było ustalanie programu kongregacji. Ponieważ jego członkami byli akademicy starsi wiekiem i stopniem naukowym, z biegiem czasu zaczęło ono ograniczać wpływy kongregacji złożonych w większości z młodych magistrów regentów[h].

W XV wieku Uniwersytet był już w pełni uformowany: istniały wszystkie najważniejsze urzędy, a kolegia miały zapewniony byt dzięki fundacjom. Około roku 1450 Uniwersytet liczył ok. 1300 członków[14]. Od wstępujących na uniwersytet wymagano jedynie umiejętności czytania i pisania oraz podstawowej znajomości łaciny. Studenci rozpoczynali w tym czasie naukę w wieku około 15–17 lat[15]. Podstawowymi kursami były trwające siedem lat studia sztuk wyzwolonych[16] (jedynie nieliczni kończyli je w całości[12]) albo studia w dziedzinie gramatyki, które jednak nie cieszyły się popularnością. Studiowanie polegało na wysłuchiwaniu tekstów czytanych przez wykładowcę i jego komentarzy. Ćwiczenia miały formę dysput prowadzonych między studentami. Także egzaminy polegały na odbyciu dysput z wykładowcami różnych rang. Po uzyskaniu tytułu magistra można było rozpocząć studia zaawansowane: w dziedzinie teologii bądź prawa cywilnego albo kanonicznego. Na Uniwersytecie wykładano też medycynę, ale był to jeden z najmniejszych fakultetów – do roku 1500 odnotowano jedynie 59 jego absolwentów[17]. Już po dotarciu do Anglii prądów renesansowych, około roku 1488 program kursu sztuk wyzwolonych został zmodyfikowany w duchu humanistycznym[18].

W okresie średniowiecza prawie wszyscy studenci Cambridge pochodzili z Anglii. Walijczycy, Szkoci i Irlandczycy stanowili zaledwie 1% wszystkich studiujących, a niemal wszyscy nieliczni obcokrajowcy byli zakonnikami[19].

Na początku XVI wieku ustalił się tradycyjny podział studentów na trzy grupy[20]:

  • noblemen – płacili najwyższe czesne, ale zyskiwali możliwość uzyskania stopnia naukowego bez zdawania egzaminów. W kolegiach wraz z innymi zamożnymi studentami określani byli jako fellow commoners, gdyż mieli prawo spożywania posiłków (commons) przy jednym stole ze starszymi członkami kolegium (fellows). Wyróżniali się też bardziej ozdobnymi togami i nakryciami głowy.
  • pensioners – płacili niższe czesne, które pokrywało koszty ich nauki i zakwaterowania.
  • sizars – płacili najniższe czesne lub nie płacili go wcale, ale byli zobowiązani do wykonywania w zamian prac na rzecz kolegium i Uniwersytetu, takich jak sprzątanie, usługiwanie przy stole, donoszenie opału, pomoc w bibliotece itp.

Panowanie Tudorów i Reformacja[edytuj]

Jedną z czołowych postaci Uniwersytetu pierwszej połowy XVI wieku był Jan Fisher. Pełnił on funkcję rektora dwóch kolegiów i walnie przyczynił się do utworzenia dwóch kolejnych (Christ’s i St John’s). Sprowadził też do Cambridge Erazma z Rotterdamu, którego studia i wykłady w latach 1506 i 1511–14 przyczyniły się istotnie do rozwoju nowego, humanistycznego programu nauczania oraz wzmocniły międzynarodową renomę Uniwersytetu. Opracowane przez Erazma wydanie greckiego Nowego Testamentu (Novum Instrumentum) stało się podstawą do teologicznych dyskusji w intelektualnym kręgu pionierów Reformacji na Uniwersytecie, do którego należeli między innymi Hugh Latimer i John Rogers[i][12].

Ważną cezurą w historii Uniwersytetu były lata 1535–46, kiedy dały o sobie znać konsekwencje zerwania przez króla Anglii z katolicyzmem. Choć debaty nad poglądami Lutra, ich zwalczanie oraz niszczenie jego pism trwały od początku lat 20. XVI wieku, o zwycięstwie Reformacji na Uniwersytecie zdecydowały nie dyskusje, ale wydarzenia polityczne. W roku 1536 Henryk zakazał nadawania stopni naukowych w dziedzinie prawa kanonicznego (co oznaczało likwidację tego wydziału) oraz nauczania filozofii scholastycznej, co w praktyce uniemożliwiło Kościołowi katolickiemu kształcenie elit prawniczych i teologicznych. Miejsce zlikwidowanych kierunków zajęło nauczanie języków klasycznych i matematyki, co istotnie podniosło znaczenie i poziom tych dziedzin[j]. Rozwiązanie w 1536 roku przez Henryka VIII zakonów, a następnie (1539) przejęcie ich majątku podcięło podstawy finansowe Uniwersytetu i pogorszyło warunki bytowe studentów, z których wielu kwaterowało w klasztorach i domach zakonnych[21]. W roku 1545 na dworze planowano całkowitą likwidację kolegiów i przejęcie ich majątku, jednak ostatecznie Henryk VIII zmienił zdanie, a w następnym roku połączył kolegia Michaelhouse i King’s Hall tworząc w ten sposób kolegium Trinity – największe spośród wszystkich. Celem tego działania było stworzenie instytucji kształcącej nowe elity urzędnicze i prawne dla dworu oraz kler dla Kościoła Anglii. W roku 1549 dziekanem wydziału teologicznego został mający międzynarodową renomę wykładowcy protestant Martin Bucer.

Emblemat Cambridge University Press. Kobieta z odsłoniętymi piersiami symbolizuje Alma Mater – matkę karmiącą czyli uniwersytet. Trzyma słońce jako źródło światła i kielich, do którego skapują z nieba krople pokarmu duchowego. Wokół motto, które objaśnia rysunek.

Lata panowania królowej Marii wiązały się z krótkotrwałą (1553–58) restytucją katolicyzmu na Uniwersytecie. Wielu wykładowców, w tym większość rektorów kolegiów, została zmuszona do opuszczenia Uniwersytetu. Jednocześnie okres ten zaznaczył się wzrostem liczby studentów oraz rozbudową kolegium Gonville and Caius. Po śmierci Marii i objęciu rządów przez Elżbietę I katolicy zostali stopniowo ostatecznie usunięci z Uniwersytetu, jednak na sile zaczęły przybierać spory między protestantami, w tym zwłaszcza między anglikanami, a purytanami. Spory te nierzadko kończyły się usuwaniem oponentów z zajmowanych stanowisk, a nawet ich więzieniem. Mimo tych problemów liczba kolegiów i studentów nadal się powiększała – pod koniec XVII wieku nauki na Uniwersytecie pobierało około 2 000 osób. Wzrostowi liczby kolegiów towarzyszył ostateczny zanik instytucji hosteli. Nowe statuty nadane Uniwersytetowi w roku 1570 przez Elżbietę utrwaliły oligarchiczną władzę Wicekanclerza i rektorów kolegiów, pozbawiając niemal całkowicie znaczenia kongregacje regentów. W okresie rządów Tudorów zmianie uległa też organizacja studiów i proweniencja studentów. Podczas gdy celem uniwersytetu średniowiecznego było w pierwszym rzędzie kształcenie kleru, ideałem renesansowym było zapewnianie jak najlepszego wykształcenia warstwom panującym. W Cambridge znacznie wzrosła więc liczba studentów pochodzących z zamożnych, szlacheckich i arystokratycznych rodzin. Z kolei wraz ze zmniejszeniem się znaczenia publicznych wykładów, większość działalności edukacyjnej przejęły kolegia[12].

W roku 1573 uniwersytetowi nadano herb[22]. Zwyczajowo umieszczana bywa pod nim łacińska dewiza, nie będąca jego częścią: Hinc lucem et pocula sacra (pol. Stąd światło i święte kielichy). Jest ona metaforą uniwersytetu jako źródła oświecenia i strawy duchowej[k][23].

W okresie panowania Elżbiety ukształtował się w pełni charakterystyczny dla Cambridge system indywidualnego nadzoru nad edukacją studentów sprawowany przez tutorów. Każdy z tutorów miał pod swoją opieką małą grupę studentów, z którymi często mieszkał w jednym pomieszczeniu bądź budynku. Sprzyjało to ścisłemu nadzorowi i nawiązywaniu bliższych relacji, co było korzystne zważywszy na bardzo młody wiek ówczesnych studentów. Rolą tutora była pomoc w nauce i doradzanie studentom oraz kontrola ich zachowania i finansów. Tutor dysponował dużą swobodą w planowaniu programu studiów swoich podopiecznych[12].

Panowanie Stuartów i wojna domowa[edytuj]

Okres panowania Jakuba I oznaczał dla Uniwersytetu stałe utrwalanie dominacji anglikanizmu. Stopniowo, na przestrzeni lat 1604–16, obowiązek podpisania deklaracji przestrzegania trzech spośród kanononów Kościoła Anglii[l] obejmował kolejne grupy wykładowców i studentów.

Wśród członków Uniwersytetu dominowały w tym czasie przekonania rojalistyczne i, co za tym szło, postawy lojalistyczne. Powodowało to narastające napięcie między Uniwersytetem, a Izbą Gmin, gdzie zasiadało wielu antyrojalistycznie nastawionych purytan. Dochodziło nawet do nakazywanego przez Parlament palenia niektórych teologicznych publikacji członków Uniwersytetu[12].

Wydarzenia angielskiej wojny domowej wpłynęły negatywnie na działalność Uniwersytetu. Ponieważ większość studentów i wykładowców była stronnikami króla, podczas gdy władze miasta i jego mieszkańcy opowiedzieli się za Parlamentem, tlący się od wieków konflikt między obydwiema stronami przybrał znacznie na sile. O przewadze miasta decydowała obecność żołnierzy Cromwella (skądinąd byłego studenta Uniwersytetu). Nie wykluczano starcia zbrojnego – spodziewający się tego Uniwersytet zamówił w Londynie pewną ilość broni, której większość przechwyciły władze Cambridge. Ostatecznie jednak zaniechano planów oporu i Cambridge, w odróżnieniu od Oxfordu, uniknęło walk, choć skoszarowano w nim część wojsk Cromwella. Straty materialne Uniwersytetu były stosunkowo niewielkie: incydentalne sekwestry majątku, dewastacja kaplic kolegiów i kościołów, zburzenie jednego z mostów nad rzeką Cam. Znacznie dotkliwsze były straty osobowe: wielu wykładowców, w tym rektorów kolegiów uwięziono. Dla "szczególnie złośliwych" członków władz Uniwersytetu urządzono nawet więzienie na jednym z dziedzińców kolegium St John’s.

Lata 1660–1800[edytuj]

Late te oceniane są jako okres stagnacji w dziejach Uniwersytetu[12]. W okresie tym nie powstało żadne nowe kolegium.

Krużganki Dziedzińca Nevile'a kolegium Trinity, w których Newton eksperymentował mierząc prędkość rozchodzenia się dźwięku[24]

W okresie Restauracji swoje stanowiska odzyskali rektorzy kolegium usunięci podczas Rewolucji, ale wydalono część wykładowców, którzy poparli Cromwella. Problemem stało się nadawanie przez Karola II fikcyjnych stopni doktorskich i magisterskich na podstawie własnych rozporządzeń – obniżało to poziom nauczania[25]. Konflikt z monarchią zaostrzył się jeszcze za rządów Jakuba II, który na najważniejsze stanowiska mianował katolików zwalniając ich z obowiązku przysięgania na wierność kanonom Kościoła Anglii. Sytuacja unormowała się stopniowo po objęciu władzy przez Wilhelma III. W mediacjach między Uniwersytetem a nowym królem czynny udział brał Isaac Newton – absolwent i wykładowca kolegium Trinity.

Od końca XVII wieku stopniowo wzrastało znaczenia matematyki w programie studiów kosztem nauczania filozofii. Nacisk na umiejętności matematyczne stał się począwszy od wieku XVIII charakterystyczną cechą Cambridge[12] – do XIX wieku każdy student chcący uzyskać licencjat zobowiązany był do zdania egzaminu z matematyki (Tripos). W roku 1663 Henry Lucas ufundował profesurę w dziedzinie matematyki (Lucasian Professor of Mathematics) – jako pierwszy objął ją Isaac Barrow, a następnie Newton. W roku 1769 rektor kolegium Trinity Robert Smith ustanowił nagrodę swojego imienia w dziedzinie matematyki i filozofii naturalnej, wręczaną co roku dwóm studentom studiów licencjackich.

W ostatnich dekadach XVIII wieku pojawiły się próby reformy studiów: najpierw w kolegium St John's[12], a następnie w Trinity wprowadzono egzaminy dla kandydatów na wykładowców, a następnie dla studentów, których egzaminowano z wielu przedmiotów w trakcie drugiego roku niezależnie od ich statusu[12]. Zasad tych jednak nie udało się wprowadzić w całym Uniwersytecie.

W ciągu XVIII wieku znacznie spadła liczba studiujących osiągając minimum około roku 1760. Średnio przyjmowano w tym stuleciu 190 studentów rocznie, podczas gdy w latach 1600–1699 – około 300.

Wiek XIX[edytuj]

XIX stulecie było dla Uniwersytetu Cambridge okresem reform i rozwoju, a także rozbudowy: wzniesiono między innymi gmach Muzeum Fitzwilliam (1837–41) oraz nowe Obserwatorium (1822–23)[m]. Nowe budynki otrzymało też wydawnictwo Cambridge University Press (1831–33).

Pomimo zmian zapoczątkowanych w ostatnich dekadach poprzedniego stulecia, stan nauczania w pierwszej połowie XIX wieku nie był zadowalający. Problemem były niski poziom wykładów w kolegiach, brak egzaminów w trakcie studiów, sprzyjający korupcji nieoficjalny system prywatnego tutoringu. Pomimo nacisku, jaki kładziono na matematykę, aż do lat 20. poziom jej nauczania odstawał w stosunku do pozostałych uniwersytetów europejskich z powodu zaniedbania w programie studiów analizy matematycznej[12]. Brakowało też sal wykładowych i laboratoriów. Dla oceny i naprawy sytuacji w roku 1850 powołana została komisja królewska, która dokonała audytu. Swoje wnioski wraz z propozycjami naprawy sytuacji przedstawiła ona w roku 1852. W kolejnych latach wprowadzano drobne poprawki do systemu egzaminów i zarządzania, brak było jednak głębszych zmian. Zniecierpliwiony rząd powołał w roku 1856 kolejną komisję, która w roku 1858 wprowadziła zmiany w statucie: zmieniono dotychczasową Caput Senatus, będącą oligarchią rektorów kolegiów i wicekanclerza, w ciało wybieralne – Radę Senatu (Council of the Senate), a także zrezygnowano z konieczności składania przysięgi na wierność Kościołowi Anglii przez studentów i większość wykładowców (choć nadal jedynie anglikanie mogli być wybierani do Senatu i zajmować urzędy). Ponadto zlikwidowano niektóre urzędy i wprowadzono zmiany w statutach kolegiów ułatwiające zatrudnianie wykładowców nie będących duchownymi i nie utrzymujących celibatu.

Uniwersytecka drużyna krykieta, 1899

Już w pierwszych dziesięcioleciach XIX wieku daje się zauważyć szybki wzrost znaczenia sportu w życiu społecznym Uniwersytetu. W roku 1829 odbył się pierwszy wyścig ósemek Oksford-Cambridge. Popularnymi grami były krykiet i piłka nożna. W latach 80. reprezentowanie swojego kolegium w rywalizacji sportowej było już powszechną ambicją, a reputacja i liczba nowych studentów kolegiów zaczęły zależeć od wyników sportowych osiąganych przez ich członków[12]. Wśród klubów za najważniejsze uchodziły wioślarskie. Oprócz wyścigów ósemek sportowa rywalizacja z Uniwersytetem Oksfordzkim odbywała się także podczas zawodów sportów zimowych (od 1864) oraz meczów rugby (od 1872), piłki nożnej (od 1874) i hokeja (od 1890). Popularnym sportem była także wspinaczka – w Cambridge narodziła się brytyjska tradycja nocnych wspinaczek po dachach uczelni[26]. Kult sportu, osiągający rozmiary budzące obawy o jego negatywny wpływ na jakość edukacji, swoje apogeum osiągnął w dwudziestoleciu poprzedzającym wybuch I wojny światowej.

Opublikowanie przez Karola Darwina (swego czasu studenta kolegium Christ’s) w roku 1859 dzieła On the Origin of Species stanowiło wstrząs dla dotychczas spokojnego życia religijnego na Uniwersytecie[12]. Praca została odebrana jako podważenie metafizycznych fundamentów chrześcijaństwa. Wielu wykładowców – wśród nich Leslie Stephen i Henry Sidgwick – oraz studentów nie potrafiło już pogodzić swojego agnostycznego światopoglądu z obowiązującą na Uniwersytecie chrześcijańską ortodoksją. Narastająca fala sprzeciwu wobec niej doprowadziła do ostatecznego zniesienia w roku 1871 obowiązku potwierdzania przez wykładowców wierności zasadom anglikanizmu, co otworzyło drogę do karier akademickich między innymi katolikom i żydom. Nowy klimat sprzyjał też wprowadzaniu zmian w kształceniu: utworzono nowe kierunki studiów, w tym archeologię, zoologię, mechanikę stosowaną i ekonomię polityczną. W roku 1869 po raz pierwszy możliwość studiowania w Cambridge uzyskały kobiety: utworzono dla nich żeńskie kolegium Girton (dwa lata później powstało kolejne – Newnham). Od roku 1881 kobiety uzyskały też możliwość przystępowania do egzaminów[27]. Od końca lat 60. zaczęła się upowszechniać instytucja wspólnych wykładów – jako pierwsze możliwość uczęszczania na swoje wykłady dało członkom innych kolegiów Trinity. Następnym krokiem była wymiana wykładowców – tu znów pionierem było Trinity, które w roku 1867 wymieniło się wykładowcami z Gonville and Caius. Był to początek przenoszenia ciężaru nauczania i prowadzenia kosztownych badań naukowych z kolegiów na cały uniwersytet. Wyrazem zwiększonego zainteresowania naukami przyrodniczymi było wybudowanie w latach 1872–73 pierwszego laboratorium umożliwiającego przeprowadzanie eksperymentów fizycznych – Laboratorium Cavendisha na terenie zlokalizowanego w centrum miasta nowego kompleksu budynków New Museums Site. Na przestrzeni lat 1870–1909 New Museums Site zabudowano nowymi laboratoriami i salami wykładowymi.

Cechą charakterystyczną Uniwersytetu od końca XIX wieku stało się jego wyjście poza mury uczelni i miasta. W roku 1873 po raz pierwszy przeprowadzono oficjalny kurs wykładów poza Cambridge – w Nottingham i Sheffield. Stało się to zaczątkiem działalności edukacyjnej, która z biegiem czasu doprowadziła do powstania tam nowych uniwersytetów. Wcześniej zorganizowano egzaminy dla uczniów szkół (grammar schools) w Cambridge i okolicach. W latach 1873–92 działało w Cambridge kolegium Cavendish, którego zadaniem było zapewnienie edukacji chłopcom z biednych rodzin. Upadło ono jednak z przyczyn finansowych (a jego budynki przejęło nowopowstające kolegium Homerton). Uniwersytet zaangażował się też w szkolenie nauczycieli organizując dla nich kursy. Pod koniec lat 80. zaczęto zabiegać o studentów wyższych lat oraz podyplomowych z innych uniwersytetów, zwłaszcza amerykańskich, tworząc dla nich zachęty do studiowania w Cambridge. Uniwersytet otworzył też dwa pozamiejscowe kolegia (extension colleges), w Exeter (1893) i Colchester (1895), w celu zorganizowania studiów wyższych w tych miejscowościach. Z biegiem czasu rozwinęły się one w pełne uniwersytety.

W roku 1877 powołane zostały przez parlament dwie komisje mające opracować nowe statuty dla Uniwersytetów Cambridge i Oksfordzkiego. Efektem ich prac były statuty z roku 1882. Utrwaliły one wcześniejszy trend przenoszenia zadań edukacyjnych i naukowych z kolegiów na cały uniwersytet, ustaliły nowe zasady finansowania kolegiów i uniwersytetu, uporządkowały zasady przyznawania etatów wykładowcom. Jednak najbardziej zapamiętane zostało[12] ostateczne zniesienie powiązania stanowisk naukowych z koniecznością zachowania celibatu i przyjęcia święceń duchownych.

Koniec XIX i początek XX wieku był dla Uniwersytetu trudny, ze względu na panujący w tym czasie w Anglii kryzys rolnictwa – ponieważ własność ziemi stanowiła dużą część majątku kolegiów, kryzys ten spowodował istotny spadek dochodów. Spowodowało to coraz częstsze zwracanie się do rządu przez Uniwersytet i poszczególne kolegia z prośbami o dotacje. Pomimo tych trudności w okresie tym nastąpił istotny rozwój: przybyło budynków i laboratoriów, otwierano wiele nowych kierunków studiów, w tym inżynierskich i agrotechnicznych.

Wiek XX[edytuj]

Szybki rozwój Uniwersytetu przerwał wybuch I Wojny Światowej. Duża część studentów została powołana do wojska, zmniejszyła się także niemal sześciokrotnie (z 3 263 w roku 1913 do 575 w 1916) liczba nowo przyjmowanych. Ubyło też pracowników, co ograniczyło możliwości prowadzenia badań naukowych. Na terenach należących do Uniwersytetu oraz w budynkach kolegiów skoszarowano wojsko oraz urządzono szpitale i szkoły wojskowe. Cambridge gościło też grupę uchodźców wojennych – studentów i profesorów uniwersytetów belgijskich – którym umożliwiono kontynuowanie studiów i prowadzenie wykładów. Na fali patriotycznych uczuć Rada kolegium Trinity pozbawiła prawa do prowadzenia wykładów głoszącego pacyfistyczne poglądy Bertranda Russella. W trakcie wojny służyło w armii 13 878 członków Uniwersytetu, z których 2 470 poległo[28].

Apel armii brytyjskiej na Wielkim Dziedzińcu kolegium Trinity, lata 1914-18. Nota bene: Żołnierze nie stoją na trawniku.

W roku 1926 Uniwersytetowi nadano nowy statut, w którym odebrano uprawnienia legislacyjne Senatowi i przeniesiono je na nowo utworzoną Izbę Regentów. Statut ten zdjął też ciężar kształcenia i prowadzenia badań z kolegiów – zadania te przejęły fakultety. W tym samym roku powstała lotnicza jednostka wojskowa dla studentów Cambridge – University Air Squadron. W roku 1934 oddano do użytku nową siedzibę Biblioteki Uniwersytetu.

W latach 20. nowe prawa zyskały kobiety. Najpierw, w roku 1923, przyzwolono na nadawanie im stopni naukowych. Następnie, w roku 1926, otrzymały prawo zajmowania stanowisk akademickich. Jednak na zostawanie członkami Uniwersytetu pozwolono im dopiero w roku 1948[27].

II wojna światowa wywarła na życie Uniwersytetu mniejszy wpływ od poprzedniej – prace badawcze i edukacja przebiegały bez większych zakłóceń. Liczba studentów obniżyła się do około 60% stanu sprzed wojny, co wynikało z powoływania starszych roczników do służby, podczas gdy nie zmalała liczba nowo przyjętych. Luftwaffe unikała bombardowania Cambridge z obawy przed odwetowym uderzeniem Brytyjczyków na Heidelberg. Od początku wojny na terenie Uniwersytetu działała komunistyczna siatka szpiegowska pracująca na rzecz Związku Sowieckiego, tzw. Piątka z Cambridge.

Od roku 1950 przedstawicie Uniwersytetu przestali zasiadać w Izbie Gmin.

W roku 1972 trzy kolegia kształcące dotąd wyłącznie mężczyzn – Clare, Churchill i King’s – jako pierwsze zaczęły przyjmować kobiety na studia licencjackie. Ostatnim kolegium, które się na to zdecydowało było Magdalene w roku 1982.

Słynni absolwenci i naukowcy[edytuj]

Absolwenci Uniwersytetu nazywani są Cantabrigians, bądź bardziej potocznie Cantabs.

Do roku 2017 absolwenci Uniwersytetu Cambridge i pracujący na nim naukowcy zdobyli 97 Nagród Nobla – więcej niż w przypadku jakiejkolwiek innej instytucji na świecie[6]:

  • 32 w dziedzinie fizyki
  • 26 w dziedzinie medycyny i fizjologii
  • 23 w dziedzinie chemii
  • 11 w dziedzinie ekonomii
  • 3 nagrody literackie
  • 2 nagrody pokojowe

8 absolwentów Uniwersytetu Cambridge zostało nagrodzonych Medalem Fieldsa.

Niektórzy wybitni absolwenci i osoby związane z Uniwersytetem:

Nauka[edytuj]

Matematyka i Fizyka[edytuj]

Chemia[edytuj]

Biologia[edytuj]

Medycyna[edytuj]

Ekonomia[edytuj]

Filozofia[edytuj]

Literatura[edytuj]

Religia[edytuj]

  • Tomasz Cranmer – jeden z przywódców reformy anglikańskiej, arcybiskup Canterbury
  • Jan Fisher – kardynał, humanista, męczennik i święty Kościoła katolickiego
  • Ryszard Reynolds – zakonnik, męczennik i święty Kościoła katolickiego

Polityka[edytuj]

Artyści, dziennikarze, celebryci[edytuj]

 Zobacz też kategorię: Absolwenci Uniwersytetu Cambridge.

Zobacz też[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]

Uwagi

  1. Liczba studiujących w pełnym wymiarze godzin w roku akademickim 2015-16.
  2. Liczby orientacyjne ze względu na brak jednoznacznych kryteriów: 1) Związek Noblistów z kolegiami jest różny: absolwenci, członkowie kolegium, prowadzący przez jakiś czas badania. 2) Niektórzy Nobliści mieli związki z kilkoma kolegiami, stąd ich Nagrody mogą być przypisywane kilkukrotnie. 3) Frederick Sanger z St John’s College otrzymał Nagrodę Nobla w dziedzinie chemii dwukrotnie. Ostatecznie podano takie liczby, jakie przypisują sobie poszczególne kolegia na swoich oficjalnych stronach internetowych (z wyjątkami: np. Churchill College podające, że związanych z nim jest 32 Noblistów).
  3. W pierwszych wiekach istnienia Uniwersytetu rolę skarbca rzeczywiście pełniła skrzynia. Do dziś w biurze Registrariusza przechowywana jest ponad 600-letnia skrzynia zamykana na 17 zamków. Jej poprzedniczka spłonęła podczas buntu chłopskiego, jaki ogarnął Cambridge w roku 1381. Inną pamiątką po Skrzyni jest używane na Uniwersytecie określenie tworzenia budżetu: allocations from the Chest, czyli "przydziały ze Skrzyni".
  4. Stubbings, 1995: Księga ta, to Statuty Uniwersytetu w wydaniu z roku 1735.
  5. Leedham-Green, 1996: Od roku 1401 kanclerz był wybierany, zwykle na rok lub dwa.
  6. Leedham-Green, 1996: Uniwersytet Oksfordzki nie doczekał się uznania przez papiestwo takiego statusu nigdy, pomimo iż wielokrotnie o nie występował.
  7. Roach et al., 1959: Pieczęci, jakimi były opatrzone dokumenty nadań przywilejów połamano, a same pisma pocięto na kawałki i spalono na rynku miasta. Konflikt między odnoszącymi korzyści z przywilejów uniwersytetami oraz niespokojnymi, mającymi zwykle po kilkanaście lat, studentami a mieszczanami, zawyżającymi ceny żywności i zakwaterowania, był w tych czasach na tyle silny, że doczekał się w brytyjskiej kulturze własnego określenia: town and gown (dosł. pol. miasto i toga). Dodatkowo w Cambridge istniał też trwały antagonizm między studentami z północnej i z południowej Anglii. W roku 1261 przerodził się on w zamieszki, do których dołączyli mieszkańcy, w wyniku czego splądrowano kilka budynków i spalono rejestry Uniwersytetu. Jeszcze inny konflikt, dotyczący także uniwersytetów w Oksfordzie i Paryżu, wynikał z tego, że część studentów była braćmi zakonnymi, którzy odgrywając ważną rolę w życiu uczelni jednocześnie nie podlegali w pełni jej prawom i dyscyplinie.
  8. Leedham-Green, 1996: Do utraty znaczenia przez regentów przyczynił się też wynalazek druku. Teksty stały się dostępne dla studentów i znikła potrzeba ich publicznego odczytywania, co było wcześniej główną formą nauczania.
  9. Roach et al., 1959: Grupa zwolenników Lutra zbierała się na dyskusje w gospodzie White Horse nazywanej przez to "Germany".
  10. Leedham-Green, 1996: Henryk VIII nałożył na każde kolegium obowiązek dawania dwóch publicznych wykładów dziennie: po łacinie i w grece.
  11. Stubbings, 1995: Motto to pojawia się na początku XVII wieku jak element emblematu umieszczanego przez Cambridge University Press (na swoich wydawnictwach. Choć ma ono formę drugiej połowy heksametru łacińskiego, nie udało się odszukać utworu literackiego, z którego miałoby pochodzić.
  12. Roach et al., 1959: Kanony te potwierdzały królewską supremację, autorytet należny oficjalnemu modlitewnikowi Kościoła (The Book of Common Prayer) oraz jego artykuły wiary.
  13. Trevelyan 2001, s. 58; Leedham-Green 1996, s. 114: Przez niemal cały XVIII wiek jedynym obserwatorium astronomicznym w Cambridge było to znajdujące się na Wielkiej Bramie kolegium Trinity. Przez większość tego czasu nie było ono używane i zostało ostatecznie rozebrane w roku 1797.

Przypisy

Bibliografia[edytuj]