Karol Modzelewski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Karol Modzelewski
Karol Modzelewski.jpg
Data i miejsce urodzenia 23 listopada 1937
Moskwa
Senator I kadencji
Przynależność polityczna Obywatelski Klub Parlamentarny
Okres urzędowania od 18 czerwca 1989
do 25 listopada 1991
Odznaczenia
Order Orła Białego

Karol Cyryl Modzelewski (ur. 23 listopada 1937 w Moskwie) – polski historyk, mediewista, profesor nauk humanistycznych, działacz opozycji w okresie PRL, senator I kadencji, kawaler Orderu Orła Białego.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Dzieciństwo[edytuj | edytuj kod]

Urodził się jako Cyryl Budniewicz w 1937 w Moskwie, w okresie apogeum wielkiej czystki[1]. Jego ojciec, podchorąży wyższej szkoły oficerskiej, wkrótce po narodzinach syna został aresztowany i skazany na 8 lat łagru[2]. Wcześniej aresztowano dziadka Cyryla Budniewicza, który był inżynierem i mienszewikiem. Matka Cyryla, Natalia Wilder, tłumaczka i literaturoznawczyni, absolwentka Instytutu Literackiego im. Maksyma Gorkiego w Moskwie, związała się w 1939 z polskim działaczem komunistycznym Zygmuntem Modzelewskim, który do 1937 przebywał na emigracji we Francji, a w latach 1937–1939 poddawany był represjom i więziony w Związku Radzieckim[2]. Po zwolnieniu Zygmunt Modzelewski działał w Związku Patriotów Polskich, od 1944 był ambasadorem PKWN w Moskwie, a od 1947 ministrem spraw zagranicznych PRL[3]. Cyryl Budniewicz otrzymał nazwisko przybranego ojca i na skutek tego zaczął figurować jako Karol Modzelewski[4]. Od 1941 uczęszczał do rosyjskojęzycznej szkoły dla emigrantów politycznych w Gorki pod Moskwą. W 1945 wyjechał do Polski, dopiero wtedy zaczął się uczyć języka polskiego[3]. W 1954 zmarł jego przybrany ojciec, który od 1951 był odsuwany od realnego wpływu na władzę.

Polska Rzeczpospolita Ludowa[edytuj | edytuj kod]

W 1954 złożył egzamin maturalny w XIV Liceum Ogólnokształcącym im. Klementa Gottwalda w Warszawie i w tym samym roku rozpoczął studia historyczne na Uniwersytecie Warszawskim[5], w czasie których poznał m.in. Jacka Kuronia, Andrzeja Garlickiego, Andrzeja Krzysztofa Wróblewskiego, Krzysztofa Pomiana i Teresę Monasterską, z którymi zaangażował się w 1956 w studencki ruch rewizjonistyczny. W jego ramach odpowiadał m.in. za kontakty z młodymi robotnikami[6]. W 1959 ukończył studia na Uniwersytecie Warszawskim, będąc uczniem Aleksandra Gieysztora. W latach 1962–1964 był asystentem i doktorantem w Instytucie Historycznym Uniwersytetu Warszawskiego[7].

W marcu 1957 wstąpił do PZPR[8]. W 1964 został wydalony razem z Jackiem Kuroniem z szeregów partii[9]. Wykreślono go wówczas również z listy członków ZMS. W reakcji na wydalenie wystosowali List otwarty do Partii, krytykujący linię polityczną PZPR[10]. Usunięto go wówczas także ze studiów doktoranckich i z pracy, a w 1965 skazano na karę 3,5 roku pozbawienia wolności. Warunkowe zwolnienie uzyskał 3 sierpnia 1967, po dwóch latach i pięciu miesiącach pobytu w zakładzie karnym[11]. Brał następnie udział w wydarzeniach marca 1968, za co w 1969 ponownie został skazany na karę 3,5 roku pozbawienia wolności; został zwolniony we wrześniu 1971.

W latach 1972–1983 był zatrudniony w Instytucie Historii Kultury Materialnej PAN we Wrocławiu. W 1974 uzyskał stopień naukowy doktora na podstawie pracy pt. Organizacja gospodarcza państwa piastowskiego, a cztery lata później uzyskał stopień doktora habilitowanego na podstawie rozprawy poświęconej Italii wczesnośredniowiecznej[12].

W 1980 wstąpił do NSZZ „Solidarność”, był autorem pomysłu przyjęcia przez związek terminu „Solidarność”, wykorzystywanego już w tytule biuletynu strajkowego[13]. Wchodził w skład prezydium dolnośląskiego MKZ, prezydium zarządu regionu, Krajowej Komisji Porozumiewawczej, brał także udział w I KZD w Gdańsku. Po wprowadzeniu stanu wojennego został zatrzymany 13 grudnia 1981 w sopockim Grand Hotelu celem internowania[14]. We wrześniu 1982 aresztowano go, zarzucając mu próbę obalenia ustroju PRL. 6 sierpnia 1984 został zwolniony na mocy amnestii[15]. W 1989 został zaproszony na dwumiesięczny cykl wykładów w Collège de France, ale uniemożliwiono mu ten wyjazd z przyczyn politycznych[16]. W tym samym roku powrócił do pracy naukowej.

III Rzeczpospolita[edytuj | edytuj kod]

Działalność naukowa[edytuj | edytuj kod]

Do 1992 pracował w Instytucie Historii PAN, w 1990 uzyskując tytuł naukowy profesora.

W latach 1992–1994 był zatrudniony w Instytucie Historycznym Uniwersytetu Wrocławskiego. Od 1994 zawodowo związany z Instytutem Historycznym Uniwersytetu Warszawskiego na stanowisku profesora. Jest członkiem rzeczywistym Polskiej Akademii Nauk, w grudniu 2006 objął stanowisko wiceprezesa PAN. Działa w Towarzystwie Naukowym Warszawskim.

Działalność polityczna[edytuj | edytuj kod]

W okresie 1989–1991 sprawował mandat senatora I kadencji, wybranego w województwie wrocławskim z ramienia Komitetu Obywatelskiego[16]. Na początku lat 90. współtworzył Solidarność Pracy, następnie Unię Pracy. Był jej honorowym przewodniczącym, rezygnując z tej funkcji oraz z działalności partyjnej w 1995[17]. W 2005 wszedł w skład komitetu wyborczego Włodzimierza Cimoszewicza w wyborach prezydenckich.

Odznaczenia i wyróżnienia[edytuj | edytuj kod]

W 1998 wraz z Jackiem Kuroniem został odznaczony Orderem Orła Białego[18].

W 2007 otrzymał Nagrodę Fundacji na rzecz Nauki Polskiej w dziedzinie nauk humanistycznych i społecznych za badania nad historią powstawania tożsamości europejskiej odkrywające znaczenie tradycji przedchrześcijańskiej i wielokulturowej dla współczesnego pojęcia Europy przedstawione w dziele Barbarzyńska Europa.

20 marca 2009 został uhonorowany tytułem doktora honoris causa Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy[19].

W 2012 rada miejska w Sobótce nadała mu tytuł honorowego obywatela tej miejscowości[20].

W 2014 za autobiografię Zajeździmy kobyłę historii. Wyznania poobijanego jeźdźca otrzymał Nagrodę Literacką „Nike”[21] oraz Nagrodę Historyczną im. Kazimierza Moczarskiego[22]. W tym samym roku przyznano mu Nagrodę im. księdza Józefa Tischnera.

Wybrane publikacje[edytuj | edytuj kod]

  • Barbarzyńska Europa, Warszawa 2004
  • Chłopi w społeczeństwie polskim, Wrocław 1987
  • Czy opole istniało, „Przegląd Historyczny”, t. 92, z. 2, 2001, ss. 161–185
  • Dokąd od komunizmu?, Warszawa 1993
  • La stirpe e la legge, [w:] Studi sulle societa e le culture del Medioevo per Girolamo Arnaldi, Rzym 2002
  • Liber homo sub tutela nobilis, [w:] Kościół, kultura, społeczeństwo. Studia z dziejów średniowiecza i czasów nowożytnych, Warszawa 2000, ss. 301–312
  • List otwarty do partii (z Jackiem Kuroniem), Paryż 1966
  • Między umową a wojną, Warszawa 1989
  • Opole, centena, pagus. Versuch einer komparativen Auffassung der Langemeinde und Territorialverwaltung, [w:] Das Reich und Polen, Konstancja 2003, ss. 423–438
  • Organizacja gospodarcza państwa piastowskiego X-XIII wiek, Wrocław 1975, Poznań 2000
  • Revolutionary marxist students in Poland speak out (1964–1968), Nowy Jork 1969
  • Scènes de grèves en Pologne, Lozanna 2006
  • Zajeździmy kobyłę historii. Wyznania poobijanego jeźdźca, Warszawa 2013 ISBN 978-83-244-0335-6
  • Zemsta, okup i podmiot moralny w prawach barbarzyńskich, [w:] Aetas media, aetas moderna. Studia ofiarowane profesorowi Henrykowi Samsonowiczowi w siedemdziesiątą rocznicę urodzin, Warszawa 2000, ss. 273–285
  • Życiodajny impuls chuligaństwa. Notatki z lat 1993–2002, Kraków 2003

Przypisy

  1. Kalina Błażejowska. Uczeń czarnoksiężnika. „Tygodnik Powszechny”, s. 4–5, 27 października 2013. 
  2. 2,0 2,1 Andrzej Friszke: Anatomia buntu. Kuroń, Modzelewski i komandosi. Kraków: Znak, 2010, s. 21. ISBN 978-83-240-1305-0.
  3. 3,0 3,1 Andrzej Friszke: Anatomia buntu. Kuroń, Modzelewski i komandosi. Kraków: Znak, 2010, s. 22. ISBN 978-83-240-1305-0.
  4. Karol Modzelewski: Zajeździmy kobyłę historii. Wyznania poobijanego jeźdźca. Warszawa: Iskry, 2013, s. 29. ISBN 9788324403356.
  5. Karol Modzelewski: Zajeździmy kobyłę historii. Wyznania poobijanego jeźdźca. Warszawa: Iskry, 2013, s. 81. ISBN 9788324403356.
  6. Andrzej Friszke: Anatomia buntu. Kuroń, Modzelewski i komandosi. Kraków: Znak, 2010, s. 31. ISBN 978-83-240-1305-0.
  7. Karol Modzelewski: Zajeździmy kobyłę historii. Wyznania poobijanego jeźdźca. Warszawa: Iskry, 2013, s. 100. ISBN 9788324403356.
  8. Karol Modzelewski: Zajeździmy kobyłę historii. Wyznania poobijanego jeźdźca. Warszawa: Iskry, 2013, s. 93. ISBN 9788324403356.
  9. Karol Modzelewski: Zajeździmy kobyłę historii. Wyznania poobijanego jeźdźca. Warszawa: Iskry, 2013, s. 94. ISBN 9788324403356.
  10. Karol Modzelewski: Zajeździmy kobyłę historii. Wyznania poobijanego jeźdźca. Warszawa: Iskry, 2013, s. 120. ISBN 9788324403356.
  11. Karol Modzelewski: Zajeździmy kobyłę historii. Wyznania poobijanego jeźdźca. Warszawa: Iskry, 2013, s. 127. ISBN 9788324403356.
  12. Karol Modzelewski: Zajeździmy kobyłę historii. Wyznania poobijanego jeźdźca. Warszawa: Iskry, 2013, s. 237. ISBN 9788324403356.
  13. Palec Boży i czarna robota. „Tygodnik Powszechny” nr 36/2005. [dostęp 2014-10-06].
  14. Karol Modzelewski: Zajeździmy kobyłę historii. Wyznania poobijanego jeźdźca. Warszawa: Iskry, 2013, s. 328. ISBN 9788324403356.
  15. Karol Modzelewski: Zajeździmy kobyłę historii. Wyznania poobijanego jeźdźca. Warszawa: Iskry, 2013, s. 344. ISBN 9788324403356.
  16. 16,0 16,1 Karol Modzelewski: Zajeździmy kobyłę historii. Wyznania poobijanego jeźdźca. Warszawa: Iskry, 2013, s. 382. ISBN 9788324403356.
  17. Karol Modzelewski: Zajeździmy kobyłę historii. Wyznania poobijanego jeźdźca. Warszawa: Iskry, 2013, s. 404. ISBN 9788324403356.
  18. Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 marca 1998 r. o nadaniu orderów (M.P. z 1998 r. Nr 16, poz. 250).
  19. Karol Modzelewski. ukw.edu.pl, 17 marca 2010. [dostęp 2015-07-01].
  20. Profesor Karol Modzelewski nowym honorowym obywatelem Sobótki. twojasobotka.eu, 17 lipca 2012. [dostęp 2014-03-14].
  21. Seweryn Blumsztajn, Marcin Sendecki: Nike 2014 dla Karola Modzelewskiego. wyborcza.pl, 5 października 2014. [dostęp 2014-10-05].
  22. Karol Modzelewski laureatem nagrody im. Moczarskiego. wyborcza.pl, 21 listopada 2014. [dostęp 2014-12-01].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]