Karol Modzelewski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Karol Modzelewski
Karol Cyryl Modzelewski
Karol Modzelewski3.jpg
Data i miejsce urodzenia 23 listopada 1937
Moskwa
Senator I kadencji
Okres od 18 czerwca 1989
do 25 listopada 1991
Przynależność polityczna Obywatelski Klub Parlamentarny
Odznaczenia
Order Orła Białego Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Kawaler Orderu Narodowego Legii Honorowej (Francja)
Karol Modzelewski
Jerzy Sosnowski i Karol Modzelewski podczas Festiwalu Góry Literatury, 2016

Karol Cyryl Modzelewski (ur. 23 listopada 1937 w Moskwie) – polski historyk mediewista, profesor nauk humanistycznych, działacz opozycji w okresie PRL, senator I kadencji, kawaler Orderu Orła Białego.

Życiorys[edytuj]

Dzieciństwo[edytuj]

Urodził się jako Cyryl Budniewicz w 1937 w Moskwie, w okresie apogeum wielkiej czystki[1]. Jego ojciec wkrótce po narodzinach syna został aresztowany i skazany na 8 lat łagru[2]. Wcześniej aresztowano dziadka Cyryla Budniewicza, który był inżynierem i mienszewikiem. Matka Cyryla, Natalia Wilder, tłumaczka i literaturoznawczyni, absolwentka Instytutu Literackiego im. Maksyma Gorkiego w Moskwie, związała się w 1939 z polskim działaczem komunistycznym Zygmuntem Modzelewskim, który do 1937 przebywał na emigracji we Francji, a w latach 1937–1939 poddawany był represjom i więziony w Związku Radzieckim[2]. Po zwolnieniu Zygmunt Modzelewski działał w Związku Patriotów Polskich, od 1944 był ambasadorem PKWN w Moskwie, a od 1947 ministrem spraw zagranicznych PRL[3]. Cyryl Budniewicz otrzymał nazwisko przybranego ojca i na skutek tego zaczął figurować jako Karol Modzelewski[4]. Od 1941 uczęszczał do rosyjskojęzycznej szkoły dla emigrantów politycznych w Gorki pod Moskwą. W 1945 wyjechał do Polski, dopiero wtedy zaczął się uczyć języka polskiego[3]. W 1954 zmarł jego przybrany ojciec, który od 1951 był odsuwany od realnego wpływu na władzę.

Polska Rzeczpospolita Ludowa[edytuj]

W 1954 złożył egzamin maturalny w XIV Liceum Ogólnokształcącym im. Klementa Gottwalda w Warszawie i w tym samym roku rozpoczął studia historyczne na Uniwersytecie Warszawskim[5], w czasie których poznał m.in. Jacka Kuronia, Andrzeja Garlickiego, Andrzeja Krzysztofa Wróblewskiego, Krzysztofa Pomiana i Teresę Monasterską, z którymi zaangażował się w 1956 w studencki ruch rewizjonistyczny. W jego ramach odpowiadał m.in. za kontakty z młodymi robotnikami[6]. W 1959 ukończył studia na Uniwersytecie Warszawskim, będąc uczniem Aleksandra Gieysztora. W latach 1962–1964 był asystentem i doktorantem w Instytucie Historycznym Uniwersytetu Warszawskiego[7].

W marcu 1957 wstąpił do PZPR[8]. W 1964 został wydalony razem z Jackiem Kuroniem z szeregów partii[9]. Wykreślono go wówczas również z listy członków ZMS. W reakcji na wydalenie wystosowali List otwarty do partii, krytykujący linię polityczną PZPR[10]. Usunięto go wówczas także ze studiów doktoranckich i z pracy, a w 1965 skazano na karę 3,5 roku pozbawienia wolności. Warunkowe zwolnienie uzyskał 3 sierpnia 1967, po dwóch latach i pięciu miesiącach pobytu w zakładzie karnym[11]. Brał następnie udział w wydarzeniach marca 1968, za co w 1969 ponownie został skazany na karę 3,5 roku pozbawienia wolności; został zwolniony we wrześniu 1971.

W latach 1972–1983 był zatrudniony w Instytucie Historii Kultury Materialnej Polskiej Akademii Nauk we Wrocławiu. W 1974 uzyskał stopień naukowy doktora na podstawie pracy pt. Organizacja gospodarcza państwa piastowskiego, a cztery lata później uzyskał stopień doktora habilitowanego na podstawie rozprawy poświęconej Italii wczesnośredniowiecznej[12].

W 1980 wstąpił do NSZZ „Solidarność”, był autorem pomysłu przyjęcia przez związek terminu „Solidarność”, wykorzystywanego już w tytule biuletynu strajkowego[13]. Wchodził w skład prezydium dolnośląskiego MKZ, prezydium zarządu regionu, Krajowej Komisji Porozumiewawczej, brał także udział w I KZD w Gdańsku. Był pierwszym rzecznikiem prasowym związku (jako rzecznik prasowy KKP od listopada 1980 do kwietnia 1981). Po wprowadzeniu stanu wojennego został zatrzymany 13 grudnia 1981 w sopockim Grand Hotelu celem internowania[14]. We wrześniu 1982 aresztowano go, zarzucając mu próbę obalenia ustroju PRL. 6 sierpnia 1984 został zwolniony na mocy amnestii[15]. W 1989 został zaproszony na dwumiesięczny cykl wykładów w Collège de France, ale uniemożliwiono mu ten wyjazd z przyczyn politycznych[16]. W tym samym roku powrócił do pracy naukowej.

III Rzeczpospolita[edytuj]

Działalność naukowa[edytuj]

Do 1992 pracował w Instytucie Historii PAN. W 1990 otrzymał tytuł naukowy profesora.

W latach 1992–1994 był zatrudniony w Instytucie Historycznym Uniwersytetu Wrocławskiego. Od 1994 zawodowo związany z Instytutem Historycznym Uniwersytetu Warszawskiego na stanowisku profesora. Jest członkiem rzeczywistym Polskiej Akademii Nauk, w grudniu 2006 objął stanowisko wiceprezesa PAN. W 2012 został członkiem Komitetu Nauk Historycznych Polskiej Akademii Nauk[17]. Działa także w Towarzystwie Naukowym Warszawskim.

Działalność polityczna[edytuj]

W okresie 1989–1991 sprawował mandat senatora I kadencji, wybranego w województwie wrocławskim z ramienia Komitetu Obywatelskiego[16][18]. Na początku lat 90. współtworzył Solidarność Pracy, następnie Unię Pracy. Był jej honorowym przewodniczącym, rezygnując z tej funkcji oraz z członkostwa w partii w 1995[19]. W 2005 wszedł w skład komitetu wyborczego Włodzimierza Cimoszewicza w wyborach prezydenckich.

Odznaczenia i wyróżnienia[edytuj]

Zarządzeniem prezydenta RP na uchodźstwie Ryszarda Kaczorowskiego z 11 listopada 1990 został odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski[20]. 2 marca 1998 wraz z Jackiem Kuroniem został odznaczony Orderem Orła Białego[21]. W 2016 został uhonorowany francuską Legia Honorową[22].

W 2007 otrzymał Nagrodę Fundacji na rzecz Nauki Polskiej w dziedzinie nauk humanistycznych i społecznych za badania nad historią powstawania tożsamości europejskiej odkrywające znaczenie tradycji przedchrześcijańskiej i wielokulturowej dla współczesnego pojęcia Europy przedstawione w dziele Barbarzyńska Europa. W 2009 został uhonorowany tytułem doktora honoris causa Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy[23].

W 2014 za autobiografię Zajeździmy kobyłę historii otrzymał Nagrodę Literacką „Nike”[24], Nagrodę Historyczną im. Kazimierza Moczarskiego[25] oraz wyróżnienie jury Nagrody im. Jerzego Giedroycia. W tym samym roku otrzymał Nagrodę im. księdza Józefa Tischnera.

Jest honorowym obywatelem Sobótki (2012)[26] oraz Wrocławia (2016)[27].

Wybrane publikacje[edytuj]

  • Barbarzyńska Europa, Warszawa 2004
  • Chłopi w społeczeństwie polskim, Wrocław 1987
  • Czy opole istniało, „Przegląd Historyczny”, t. 92, z. 2, 2001, ss. 161–185
  • Dokąd od komunizmu?, Warszawa 1993
  • La stirpe e la legge, [w:] Studi sulle societa e le culture del Medioevo per Girolamo Arnaldi, Rzym 2002
  • Liber homo sub tutela nobilis, [w:] Kościół, kultura, społeczeństwo. Studia z dziejów średniowiecza i czasów nowożytnych, Warszawa 2000, ss. 301–312
  • List otwarty do partii (z Jackiem Kuroniem), Paryż 1966
  • Między umową a wojną, Warszawa 1989
  • Opole, centena, pagus. Versuch einer komparativen Auffassung der Langemeinde und Territorialverwaltung, [w:] Das Reich und Polen, Konstancja 2003, ss. 423–438
  • Organizacja gospodarcza państwa piastowskiego X-XIII wiek, Wrocław 1975, Poznań 2000
  • Revolutionary marxist students in Poland speak out (1964–1968), Nowy Jork 1969
  • Scènes de grèves en Pologne, Lozanna 2006
  • Zajeździmy kobyłę historii. Wyznania poobijanego jeźdźca, Warszawa 2013 ​ISBN 978-83-244-0335-6
  • Zemsta, okup i podmiot moralny w prawach barbarzyńskich, [w:] Aetas media, aetas moderna. Studia ofiarowane profesorowi Henrykowi Samsonowiczowi w siedemdziesiątą rocznicę urodzin, Warszawa 2000, ss. 273–285
  • Życiodajny impuls chuligaństwa. Notatki z lat 1993–2002, Kraków 2003

Przypisy

  1. Kalina Błażejowska. Uczeń czarnoksiężnika. „Tygodnik Powszechny”, s. 4–5, 27 października 2013. 
  2. a b Andrzej Friszke: Anatomia buntu. Kuroń, Modzelewski i komandosi. Kraków: Znak, 2010, s. 21. ISBN 978-83-240-1305-0.
  3. a b Andrzej Friszke: Anatomia buntu. Kuroń, Modzelewski i komandosi. Kraków: Znak, 2010, s. 22. ISBN 978-83-240-1305-0.
  4. Karol Modzelewski: Zajeździmy kobyłę historii. Wyznania poobijanego jeźdźca. Warszawa: Iskry, 2013, s. 29. ISBN 9788324403356.
  5. Karol Modzelewski: Zajeździmy kobyłę historii. Wyznania poobijanego jeźdźca. Warszawa: Iskry, 2013, s. 81. ISBN 9788324403356.
  6. Andrzej Friszke: Anatomia buntu. Kuroń, Modzelewski i komandosi. Kraków: Znak, 2010, s. 31. ISBN 978-83-240-1305-0.
  7. Karol Modzelewski: Zajeździmy kobyłę historii. Wyznania poobijanego jeźdźca. Warszawa: Iskry, 2013, s. 100. ISBN 9788324403356.
  8. Karol Modzelewski: Zajeździmy kobyłę historii. Wyznania poobijanego jeźdźca. Warszawa: Iskry, 2013, s. 93. ISBN 9788324403356.
  9. Karol Modzelewski: Zajeździmy kobyłę historii. Wyznania poobijanego jeźdźca. Warszawa: Iskry, 2013, s. 94. ISBN 9788324403356.
  10. Karol Modzelewski: Zajeździmy kobyłę historii. Wyznania poobijanego jeźdźca. Warszawa: Iskry, 2013, s. 120. ISBN 9788324403356.
  11. Karol Modzelewski: Zajeździmy kobyłę historii. Wyznania poobijanego jeźdźca. Warszawa: Iskry, 2013, s. 127. ISBN 9788324403356.
  12. Karol Modzelewski: Zajeździmy kobyłę historii. Wyznania poobijanego jeźdźca. Warszawa: Iskry, 2013, s. 237. ISBN 9788324403356.
  13. Palec Boży i czarna robota. tygodnik.onet.pl, 4 września 2005. [dostęp 2014-10-06].
  14. Karol Modzelewski: Zajeździmy kobyłę historii. Wyznania poobijanego jeźdźca. Warszawa: Iskry, 2013, s. 328. ISBN 9788324403356.
  15. Karol Modzelewski: Zajeździmy kobyłę historii. Wyznania poobijanego jeźdźca. Warszawa: Iskry, 2013, s. 344. ISBN 9788324403356.
  16. a b Karol Modzelewski: Zajeździmy kobyłę historii. Wyznania poobijanego jeźdźca. Warszawa: Iskry, 2013, s. 382. ISBN 9788324403356.
  17. Skład. knh.pan.pl. [dostęp 2015-10-23].
  18. Karol Modzelewski. senat.pl. [dostęp 2017-03-29].
  19. Karol Modzelewski: Zajeździmy kobyłę historii. Wyznania poobijanego jeźdźca. Warszawa: Iskry, 2013, s. 404. ISBN 9788324403356.
  20. Komunikat o nadaniu Orderu Odrodzenia Polski z dnia 11 listopada 1990 roku. „Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej”. nr 4, s. 60, 20 grudnia 1990. [dostęp 2017-10-11]. 
  21. Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 marca 1998 r. o nadaniu orderów (M.P. z 1998 r. Nr 16, poz. 250).
  22. Róża Thun i Karol Modzelewski odznaczeni Orderem Legii Honorowej. interia.pl, 21 czerwca 2016. [dostęp 2016-06-21].
  23. Karol Modzelewski. ukw.edu.pl, 17 marca 2010. [dostęp 2015-07-01].
  24. Seweryn Blumsztajn, Marcin Sendecki: Nike 2014 dla Karola Modzelewskiego. wyborcza.pl, 5 października 2014. [dostęp 2014-10-05].
  25. Karol Modzelewski laureatem nagrody im. Moczarskiego. wyborcza.pl, 21 listopada 2014. [dostęp 2014-12-01].
  26. Profesor Karol Modzelewski nowym honorowym obywatelem Sobótki. twojasobotka.eu, 17 lipca 2012. [dostęp 2014-03-14].
  27. Malwina Gadawa: Święto Wrocławia 2016. Honorowi Obywatele odebrali tytuły. gazetawroclawska.pl, 24 czerwca 2016. [dostęp 2016-07-12].

Bibliografia[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]