Krzanowice

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: Krzanowicewieś w woj. opolskim, w pow. opolskim, w gminie Dobrzeń Wielki.
Krzanowice
Rynek w Krzanowicach
Rynek w Krzanowicach
Herb
Herb Krzanowic
Państwo  Polska
Województwo  śląskie
Powiat raciborski
Gmina Krzanowice
gmina miejsko-wiejska
Prawa miejskie 1265, 2001
Burmistrz Andrzej Strzedulla
Powierzchnia 3,19 km²
Populacja (30.06.2016)
• liczba ludności
• gęstość

2 200[1]
714,3 os./km²
Strefa numeracyjna
+48 32
Kod pocztowy 47-470
Tablice rejestracyjne SRC
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa śląskiego
Krzanowice
Krzanowice
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Krzanowice
Krzanowice
Ziemia50°01′05″N 18°07′31″E/50,018056 18,125278
TERC
(TERYT)
2411034
SIMC 0215427
Strona internetowa

Krzanowice (dodatkowa nazwa w j. niem. Kranowitz, 1936–1945 Kranstädt[2]; cz. Křenovice[3]) – miasto w południowej Polsce, w województwie śląskim, w powiecie raciborskim, siedziba władz gminy miejsko-wiejskiej Krzanowice.

Według danych z 31 grudnia 2004 r. miasto miało 2206 mieszkańców.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Piramida wieku mieszkańców Krzanowic w 2014 r.[1]:
Piramida wieku Krzanowice.png

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Nazwa pochodzi prawdopodobnie od polskiej nazwy oznaczającej zakończenie, granicę czegoś – „krańca”. Według niemieckiego językoznawcy Heinricha Adamy pochodzi ona od nazwy „zbocza”[4]. W swoim dziele o nazwach miejscowych na Śląsku wydanym w 1888 r. we Wrocławiu wymienia on najstarszą nazwę miejscowości w polskiej formie Krżenowice tłumacząc jej znaczenie „Dorf am Abhange”, czyli po polsku „Miejscowość na stoku, zboczu, pochyłości”[4]. Nazwa została później zgermanizowana przez Niemców na Kranowitz w wyniku czego utraciła swoje pierwotne znaczenie[4].

W dziele Matthäusa Meriana pt. „Topographia Bohemiae, Moraviae et Silesiae” z 1650 r. miasto wymienione jest pod nazwą Kranowitz[5]. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego podaje dwie polskie nazwy miejscowości Krzanowice oraz Chrzanowice oraz niemiecką Kranowitz[6].

Historia[edytuj | edytuj kod]

W pobliżu współczesnych Krzanowic rozwijała się zapewne osada grupy śląskiej kultury łużyckiej, gdyż w 1925 r. na terenie miasta odkryto jej cmentarzysko. Badania archeologiczne prowadzono w 1925 r. oraz w latach 1976–1985. Ustalono, że pochówki odbywały się w okresie 1300-650 p.n.e. i że były one dość zróżnicowane. Wyodrębniono bowiem trzy rodzaje pochówków: popielnicowe, bezpopielnicowe oraz tzw. typu kietrzańskiego.

Miejscowość została po raz pierwszy wzmiankowana w dokumencie króla czeskiego Przemysła Ottokara II z 3 lutego 1265, w którym nadał on wsie Krzanowice i Štěpánkovice rycerzowi Herbordowi, stolnikowi biskupa ołomunieckiego, oraz tę pierwszą zezwolił lokować jako miasto na prawie głubczyckim[7].

Prawa miejskie Krzanowice posiadały do 1945 r. Po wojnach śląskich miasto znalazło się w granicach Prus. Od 1818 w nowym powiecie raciborskim. Według spisu z 1910 Krzanowice zamieszkałe były w 97% przez czeskojęzycznych (zobacz gwary laskie) Morawców[3].

Po II wojnie światowej (i włączeniu do Polski) Krzanowice zostały zarejestrowane jako gmina wiejska. Prawa miejskie zostały przywrócone w 2001 r. W okresie hitlerowskiego reżimu w latach 1936–1945 miejscowość nosiła nazwę Kranstädt[8].

Z racji wielkości i względnego zachowania lokalnych tradycji, możnaby uznać Krzanowice za stolicę polskich Moraw. Gwary laskie na terenie Polski w największym stopniu zachowały się właśnie w gminie Krzanowice[7]. W latach 2011 do 2012 Miejski Ośrodek Kultury w Krzanowicach organizował projekt Dwa narody jedna kultura morawska, z festiwalem piosenki polsko-morawskiej czy wydaniem publikacji „Jako rzadziły i o czym pyrwe śpiwały nasze Omy”. Cyklicznie odbywa się tu Międzynarodowy Konkurs Gwary Laskiej „Morawske rzadzyni selske hospodyni”[3].

Wspólnoty wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

W mieście funkcjonuje jedna parafia rzymskokatolicka św. Wacława z kościołem św. Mikołaja.

Osoby związane z Krzanowicami[edytuj | edytuj kod]

  • Albert von Crenwicz (zm. 1353 lub później) – burgrabia i starosta krajowy kłodzki oraz pan zastawny ziemi kłodzkiej w latach 1346–1350
  • Vincenz Kollar (1797-1860) – austriacki entomolog specjalizujący się w dipterologii, kustosz
  • Max Schirschin (1921-2013) – piłkarz i trener piłkarski
  • Anna Wojtaszek-Pazera-Bocson (ur. 1936) – lekkoatletka i oszczepniczka w Australii

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b http://www.polskawliczbach.pl/Krzanowice, w oparciu o dane GUS.
  2. Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1946 r. Nr 142, poz. 262).
  3. a b c Mariusz Kowalski. Morawianie (Morawcy) w Polsce. „Studia z Geografii Politycznej i Historycznej”, s. 115–131, 2016. 
  4. a b c Heinrich Adamy: Die Schlesischen Ortsnamen ihre entstechung und bedeutung. Breslau: Verlag von Priebotsch’s Buchhandlung, 1888, s. 69.
  5. Matthäusa Meriana, „Topographia Bohemiae, Moraviae et Silesiae”, Frankfurt am Main 1650.
  6. Krzanowice – Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, 1880–1902, Tom IV, s. 610.
  7. a b 750 lat Krzanowic. „Krzanowice i okolice”, lipiec/sierpień 2015. 
  8. M. Choroś, Ł. Jarczak, S. Sochacka, Słownik nazw miejscowych Górnego Śląska, Opole-Kluczbork 1997, s. 57.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]