Krzanowice

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: inne obiekty o nazwie Krzanowice.
Krzanowice
miasto w gminie miejsko-wiejskiej
Ilustracja
Rynek w Krzanowicach
Herb
Herb
Państwo  Polska
Województwo  śląskie
Powiat raciborski
Gmina Krzanowice
Prawa miejskie 1265
1 stycznia 2001[1]
Burmistrz Andrzej Strzedulla
Powierzchnia 3,19 km²
Populacja (30.06.2016)
• liczba ludności
• gęstość

2200[2]
714,3 os./km²
Strefa numeracyjna +48 32
Kod pocztowy 47-470
Tablice rejestracyjne SRC
Położenie na mapie gminy Krzanowice
Mapa lokalizacyjna gminy Krzanowice
Krzanowice
Krzanowice
Położenie na mapie powiatu raciborskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu raciborskiego
Krzanowice
Krzanowice
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa śląskiego
Krzanowice
Krzanowice
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Krzanowice
Krzanowice
Ziemia50°01′05″N 18°07′31″E/50,018056 18,125278
TERC (TERYT) 2411034
SIMC 0215427
Strona internetowa

Krzanowice (dodatkowa nazwa w j. niem. Kranowitz, 1936–1945 Kranstädt[3]; cz. Křenovice[4]) – miasto w południowej Polsce, w województwie śląskim, w powiecie raciborskim, siedziba władz gminy miejsko-wiejskiej Krzanowice.

Według danych z 31 grudnia 2004 r. miasto miało 2206 mieszkańców.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Piramida wieku mieszkańców Krzanowic w 2014 r.[2]:
Piramida wieku Krzanowice.png

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Nazwa pochodzi prawdopodobnie od polskiej nazwy oznaczającej zakończenie, granicę czegoś – „krańca”. Według niemieckiego językoznawcy Heinricha Adamy pochodzi ona od nazwy „zbocza”[5]. W swoim dziele o nazwach miejscowych na Śląsku wydanym w 1888 r. we Wrocławiu wymienia on najstarszą nazwę miejscowości w polskiej formie Krżenowice tłumacząc jej znaczenie „Dorf am Abhange”, czyli po polsku „Miejscowość na stoku, zboczu, pochyłości”[5]. Nazwa została później zgermanizowana przez Niemców na Kranowitz w wyniku czego utraciła swoje pierwotne znaczenie[5].

W dziele Matthäusa Meriana pt. „Topographia Bohemiae, Moraviae et Silesiae” z 1650 r. miasto wymienione jest pod nazwą Kranowitz[6]. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego podaje dwie polskie nazwy miejscowości Krzanowice oraz Chrzanowice oraz niemiecką Kranowitz[7].

Historia[edytuj | edytuj kod]

W pobliżu współczesnych Krzanowic rozwijała się zapewne osada grupy śląskiej kultury łużyckiej, gdyż w 1925 r. na terenie miasta odkryto jej cmentarzysko. Badania archeologiczne prowadzono w 1925 r. oraz w latach 1976–1985. Ustalono, że pochówki odbywały się w okresie 1300-650 p.n.e. i że były one dość zróżnicowane. Wyodrębniono bowiem trzy rodzaje pochówków: popielnicowe, bezpopielnicowe oraz tzw. typu kietrzańskiego.

Miejscowość została po raz pierwszy wzmiankowana w dokumencie króla czeskiego Przemysła Ottokara II z 3 lutego 1265, w którym nadał on wsie Krzanowice i Štěpánkovice rycerzowi Herbordowi, stolnikowi biskupa ołomunieckiego, oraz tę pierwszą zezwolił lokować jako miasto na prawie głubczyckim[8].

Prawa miejskie Krzanowice posiadały do 1945 r. Po wojnach śląskich miasto znalazło się w granicach Prus. Od 1818 w nowym powiecie raciborskim. Według spisu z 1910 Krzanowice zamieszkałe były w 97% przez czeskojęzycznych (zobacz gwary laskie) Morawców[4].

Po II wojnie światowej (i włączeniu do Polski) Krzanowice zostały zarejestrowane jako gmina wiejska. Prawa miejskie zostały przywrócone w 2001 r. W okresie hitlerowskiego reżimu w latach 1936–1945 miejscowość nosiła nazwę Kranstädt[9].

Z racji wielkości i względnego zachowania lokalnych tradycji, możnaby uznać Krzanowice za stolicę polskich Moraw. Gwary laskie na terenie Polski w największym stopniu zachowały się właśnie w gminie Krzanowice[8]. W latach 2011 do 2012 Miejski Ośrodek Kultury w Krzanowicach organizował projekt Dwa narody jedna kultura morawska, z festiwalem piosenki polsko-morawskiej czy wydaniem publikacji „Jako rzadziły i o czym pyrwe śpiwały nasze Omy”. Cyklicznie odbywa się tu Międzynarodowy Konkurs Gwary Laskiej „Morawske rzadzyni selske hospodyni”[4].

Wspólnoty wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

W mieście funkcjonuje jedna parafia rzymskokatolicka św. Wacława z kościołem św. Mikołaja.

Osoby związane z Krzanowicami[edytuj | edytuj kod]

  • Albert von Crenwicz (zm. 1353 lub później) – burgrabia i starosta krajowy kłodzki oraz pan zastawny ziemi kłodzkiej w latach 1346–1350
  • Vincenz Kollar (1797-1860) – austriacki entomolog specjalizujący się w dipterologii, kustosz
  • Max Schirschin (1921-2013) – piłkarz i trener piłkarski
  • Anna Wojtaszek-Pazera-Bocson (ur. 1936) – lekkoatletka i oszczepniczka w Australii

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 20 grudnia 2000 r. w sprawie nadania statusu miasta miejscowościom i określenia ich granic oraz zmiany granic niektórych miast (Dz.U. z 2000 r. Nr 117, poz. 1231).
  2. a b http://www.polskawliczbach.pl/Krzanowice, w oparciu o dane GUS.
  3. Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1946 r. Nr 142, poz. 262).
  4. a b c Mariusz Kowalski. Morawianie (Morawcy) w Polsce. „Studia z Geografii Politycznej i Historycznej”, s. 115–131, 2016. 
  5. a b c Heinrich Adamy: Die Schlesischen Ortsnamen ihre entstechung und bedeutung. Breslau: Verlag von Priebotsch’s Buchhandlung, 1888, s. 69.
  6. Matthäusa Meriana, „Topographia Bohemiae, Moraviae et Silesiae”, Frankfurt am Main 1650.
  7. Krzanowice – Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, 1880–1902, Tom IV, s. 610.
  8. a b 750 lat Krzanowic. „Krzanowice i okolice”, lipiec/sierpień 2015. 
  9. M. Choroś, Ł. Jarczak, S. Sochacka, Słownik nazw miejscowych Górnego Śląska, Opole-Kluczbork 1997, s. 57.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]