Radzionków

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Radzionków
miasto i gmina
Ilustracja
Panorama miasta
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo

 Polska

Województwo

 śląskie

Powiat

tarnogórski

Konurbacja

górnośląska

Data założenia

XIV w.

Prawa miejskie

1951–1975, 1998

Burmistrz

Gabriel Tobor (od 2006 r.)

Powierzchnia

13,15[1] km²

Populacja (31.12.2021)
• liczba ludności
• gęstość


16 193[2]
1231 os./km²

Strefa numeracyjna

(+48) 32

Kod pocztowy

41-922

Tablice rejestracyjne

STA

Położenie na mapie powiatu tarnogórskiego
Mapa konturowa powiatu tarnogórskiego, na dole znajduje się punkt z opisem „Radzionków”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole znajduje się punkt z opisem „Radzionków”
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa konturowa województwa śląskiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Radzionków”
Ziemia50°23′59″N 18°54′06″E/50,399722 18,901667
TERC (TERYT)

2413031

SIMC

0938806

Hasło promocyjne: Radzionków. miasto ludzi z pasją
Urząd miejski
ul. Męczenników Oświęcimia 42
41-922 Radzionków
Strona internetowa
BIP

Radzionków (niem. Radzionkau) – miasto, będące jednocześnie gminą miejską, zlokalizowane w południowej Polsce, w województwie śląskim, w powiecie tarnogórskim. Według danych z 31 grudnia 2021 liczyło 16 193 mieszkańców.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Radzionków leży na Płaskowyżu Bytomsko-Katowickim będącym częścią Wyżyny Śląskiej, na terenie historycznego Górnego Śląska. Pod względem geologicznym miasto położone jest na garbie Tarnogórskim.

Powierzchnia miasta wynosi 13,15 km²[3], co stanowi 2% powierzchni powiatu.

Według danych z 2002 r. 52,25% powierzchni miasta obejmują użytki rolne, a 0,08% użytki leśne[4].

Geografia polityczna[edytuj | edytuj kod]

Radzionków leży w północnej części Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego (GOP). Sąsiaduje z miastami: Bytom, Piekary Śląskie, Tarnowskie Góry oraz gminą Świerklaniec.

W latach 1975–1997 część Bytomia, a od 1 stycznia 1998 ponownie samodzielne miasto i gmina. W latach 1975–1998 Radzionków administracyjnie należał do województwa katowickiego (do 31 grudnia 1997 r. jako dzielnica Bytomia). W latach 1945–1951 siedziba wiejskiej gminy Radzionków.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Dane z 31 grudnia 2008[5]:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
Jednostka osób % osób % osób %
Populacja 16 900 100 8680 51,4 8220 48,6
Gęstość zaludnienia
[mieszk./km²]
1274,5 654,6 620

Historia[edytuj | edytuj kod]

Kościół św. Wojciecha (2014)
Urząd miasta (2020)

Najstarsze wzmianki dotyczące Radzionkowa pochodzą z lat 1326–1357. Są to przechowywane w Watykanie listy opłat podatku zwanego „świętopietrze”. Płynie stąd wniosek, że Radzionków jako osada powstał co najmniej kilkadziesiąt lat wcześniej. Około 1430 r. osada została ograbiona i spalona przez Husytów. Po owym najeździe prawdopodobnie zbudowano stary kościół istniejący do końca XIX w. W okresie reformacji Radzionków przeszedł w ręce protestanckiego dziedzica Hornig de Horna (1540) i w myśl zasady „czyja władza tego religia” (cuius regio, eius religio) kościół został oddany pastorowi (do ok. połowy XVII w.), a część mieszkańców przyjęła nowe wyznanie. W czasie wojny trzydziestoletniej przez okolice osady 5 razy przeciągnęły wojska czego efektem było jej spustoszenie: z 37 istniejących gospodarstw 10 utraciło właściciela i nie odnaleziono żadnych spadkobierców. Ziemie należące do tych gospodarstw przejął tutejszy dziedzic.

W początkach XVIII w. w Radzionkowie stacjonowały wojska austriackiekirasjerzy pułków Hamilton, Badenio, Schuben. Część żołnierzy zawarła związki małżeńskie osiedlając się tutaj na stałe. W wyniku wojen śląskich Radzionków znalazł się pod panowaniem pruskim. Wielu mieszkańców osady w pruskim mundurze walczyło w wojnach napoleońskich.

Z przełomem wieku XVIII i XIX w. związany jest rozwój osady spowodowany polityką pruską zmierzającą do zaludnienia Śląska i do rozwoju przemysłu w oparciu o kopaliny tu występujące. W 1815 r. na tym terenie funkcjonowały 24 niewielkie kopalnie galmanu, oraz kilka pieców hutniczych. W 1856 roku Józef Lompa pisał: „We wsi Radzionkowie rozwija się górnictwo na galmei, w szybach pod różnymi nazwami, dochód do milionów dochodzi”[6]. W 1871 r. dziedzic radzionkowski Henckel von Donnersmarck założył kopalnię węgla kamiennego Radzionków (zaczęła wydobywać węgiel od 1874 r.). W 1884 r. Donnersmarck w pobliżu kopalni założył hutę cynku „Łazarz”, która produkowała także kwas siarkowy i solny. W tym samym mniej więcej czasie zaczęły powstawać kamieniołomy wydobywające surowiec do wapienników – największy z nich to kamieniołom „Maciej” na Księżej Górze, mający połączenie kolejką z wapiennikami w Szarleju. Z rozwojem przemysłu związane było powstanie kolei żelaznych (1870) i dwóch stacji kolejowych, poczty (1882), wodociągu (1904) oraz elektryfikacja osady (1908).

W okresie kulturkampfu mieszkańcy silnie związali się z ruchem katolickim, reprezentowanym przez partię Centrum: np. w wyborach do sejmu Rzeszy w 1877 r. zdecydowanie wygrał kandydat Centrum Radziwiłł otrzymując 364 głosy, zaś liberał Richter zaledwie 99 głosów, a w wyborach do sejmu pruskiego w 1882 r. zdecydowanie wygrał mieszkaniec Radzionkowa Paweł Letocha. W tym samym czasie powstała tutaj pierwsza czytelnia polska, wzrastała także liczba abonentów gazet, w tym polskich: „Katolika” i „Gazety Górnośląskiej”. Od 1885 r. zaczął wystawiać przedstawienia teatr amatorski, w 1899 r. powstała spółka pod nazwą „Kasa oszczędności i pożyczek”, oraz straż pożarna, towarzystwa sportowe i gimnastyczne i chór „Harfa”. Istniejący do dziś kościół wybudowany został w 1875 r. z pieniędzy parafian oraz hrabiego Hugona Henckla Donnersmarcka.

W wyniku podziału Śląska po I wojnie światowej Radzionków w 1922 r. znalazł się w granicach państwa polskiego, wielu mieszkańców brało udział w powstaniach śląskich (1919, 1920, 1921), a w plebiscycie w marcu 1921 r. większość mieszkańców głosowała za Polską – 4778 głosów (za Niemcami 862 głosy). W czasie II wojny Radzionków znalazł się w granicach III Rzeszy. Uczestnicy powstań śląskich trafiali do obozów koncentracyjnych, gdzie zginęło 43 mieszkańców, a dwóch (Kużaj, Szymała) stracono publicznie za działalność konspiracyjną. Rosjanie z kolei pięciu mieszkańców zamordowali w Katyniu i Twerze w 1940 r. (policjanci i wojskowi). W 1945 r. radzieccy żołnierze bez skrupułów zamordowali na ulicach miejscowości trzy osoby. Po wojnie władze komunistyczne przeprowadziły repatriacje mieszkańców narodowości niemieckiej na zachód za Odrę (m.in. proboszcza ks. Józefa Knosałę). W 1951 r. Radzionków uzyskał prawa miejskie – nastąpiła wówczas szybka urbanizacja: wybudowano Dom Kultury (oficjalnie oddany do użytku w 1966 r.), basen wraz z obiektami rekreacyjnymi oraz powstało liceum ogólnokształcące będące do dziś ważną placówką edukacyjną gminy.

W 1975 r. Radzionków został włączony do Bytomia, częścią którego pozostawał do 31 grudnia 1997. 1 stycznia 1998 utworzono samodzielną gminę miejską Radzionków (od 1 stycznia 1999 w powiecie tarnogórskim)[7].

Symbole miasta[edytuj | edytuj kod]

Herb[edytuj | edytuj kod]

Na herbie Miasta Radzionków widnieje Święty Wojciech (od 1999 r. patron miasta). Postać św. Wojciecha znajduje się w błękitnym polu tarczy hiszpańskiej, na srebrnym obłoku, w szacie srebrno – czerwonej, trzymający w prawej ręce złote wiosło, w lewej ręce krzyż lotaryński[8].

Hejnał[edytuj | edytuj kod]

Hejnał wykorzystuje charakterystyczne motywy pieśni „Na cześć Wojciecha”, wykonywanej tylko i wyłącznie na terenie radzionkowskiej parafii od niepamiętnych czasów. Motywy pieśni nie są cytowane dosłownie, a jedynie wykorzystane są jej ujęcia melodyczne przekomponowane rytmicznie. Melodyka wykorzystywana jest w części początkowej, która później zostaje rozwinięta przez kompozytora. Hejnał złożony jest z trzech zdań muzycznych, tworzących zamkniętą całość. Hejnał jest odtwarzany codziennie o godzinie 14:00 oraz podczas obchodów świąt państwowych i uroczystości[9].

Flaga[edytuj | edytuj kod]

Barwy Flagi odpowiadają barwom użytym w herbie wraz z ich proporcjonalnością. Bławat flagi posiada proporcje 5:8 i składa się z czterech poziomych stref. Strefy ułożone są w poziomie. Barwy srebrna, czerwona i złota są równej szerokości, a barwa błękitna jest trzykrotnie szersza. Flaga jest znakiem symbolizującymi miasto jako gminę i wywieszana jest w miejscach publicznych podczas uroczystości państwowych i lokalnych[9].

Chorągiew[edytuj | edytuj kod]

Jest uroczystą odmianą flagi i jest dwustronna. Barwy chorągwi odpowiadają proporcjom barw z flagi z umieszczonym herbem miasta[9].

[edytuj | edytuj kod]

Od 2004 r. znakiem promocyjnym miasta jest symboliczna litera „R” wpisana w sylwetkę motyla, jako symbol wolności. Autorem logo jest Tomasz Kipka. W 2010 roku do istniejącego logo został dołączony napis „Radzionków – miasto ludzi z pasją”. W ten sposób podkreślono, że Radzionków jest miejscem, w którym pasja i zainteresowania są ważnym elementem codziennego życia lokalnej społeczności[10].

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

Przedszkola[edytuj | edytuj kod]

  • Przedszkole nr 2 „Pod Topolą”
  • Przedszkole nr 3 „Skrzat”
  • Przedszkole nr 4 „Bajka”

Szkoły podstawowe[edytuj | edytuj kod]

  • Szkoła Podstawowa nr 1 im. Adama Mickiewicza
  • Szkoła Podstawowa nr 2 im. Jana Pawła II
  • Szkoła Podstawowa nr 3 specjalna w Zespole Szkół Specjalnych
  • Szkoła Podstawowa nr 4 im. Józefa Lompy w Zespole Szkół Podstawowo-Gimnazjalnych
  • Szkoła Podstawowa nr 5 im. Tadeusza Kościuszki
  • Szkoła Mistrzostwa Sportowego Radzionków

Szkoły ponadpodstawowe[edytuj | edytuj kod]

  • Zespół Szkół Specjalnych
  • Zespół Szkół Techniczno-Ekonomicznych
  • Liceum Ogólnokształcące im. Powstańców Śląskich
  • Zasadnicza Szkoła Zawodowa nr 16 w Zespole Szkół Specjalnych
  • Szkoła Przysposobiająca do Pracy nr 2 w Zespole Szkół Specjalnych
  • Zespół Szkół Techniczno-Humanistycznych
  • Szkoła Mistrzostwa Sportowego Radzionków

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Wspólnoty wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Kościół Wniebowzięcia NMP (2019)

Na terenie Radzionkowa działalność religijną prowadzą:

Sport[edytuj | edytuj kod]

W 2008 r. w Miejskim Ośrodku Sportu i Rekreacji w Radzionkowie w Parku Księża Góra przy ul. Księżogórskiej 90 oddano do użytku bulodrom z jednym pełnowymiarowym (4x15 m) torem do gry w pétanque. Po bulodromie w Katowicach (Park im. Tadeusza Kościuszki) i Piekarach Śląskich (MOSiR) jest to trzeci tego typu profesjonalny obiekt w aglomeracji górnośląskiej[13]. W 2010 r. przy ulicy Knosały 16 otwarto halę sportową[14].

Turystyka i rekreacja[edytuj | edytuj kod]

Park rekreacyjny Księża Góra

Przez miasto przebiegają szlaki turystyczne:

Przez miasto przebiega szlak pielgrzymkowy – Droga św. Jakuba

Administracja[edytuj | edytuj kod]

Burmistrzowie Radzionkowa[edytuj | edytuj kod]

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Lista miast partnerskich Radzionkowa[15]:

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Podstawowe informacje. bip.radzionkow.pl. [dostęp 2021-12-04]. (pol.).
  2. https://stat.gov.pl/download/gfx/portalinformacyjny/pl/defaultaktualnosci/5515/3/16/1/polski_rocznik_demograficzny_2022.pdf
  3. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2013 r.. „Powierzchnia i Ludność w Przekroju Terytorialnym”, 2013-07-26. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny. ISSN 1505-5507. 
  4. Portal Regionalny i Samorządowy REGIOset. regioset.pl. [dostęp 2010-09-14].
  5. BIP – Urząd Miasta Radzionków.
  6. Józef Lompa: Ustęp z podróży po Śląsku (powiat bytomski) [1856]. W: Górny Śląsk i Zagłębie w dawnych opisach. Wiek XIX. Andrzej Zieliński (wybór, wstęp i opracowanie). Katowice: Śląsk, 1984, s. 123. ISBN 83-216-0428-5.
  7. Dz.U. z 1997 r. nr 109, poz. 705.
  8. Sputnik Software Sp., BIP – Urząd Miasta Radzionków: Uchwała Nr I/N/2/1999 z dn..., www.bip.radzionkow.pl [dostęp 2018-07-24].
  9. a b c Sputnik Software Sp., BIP – Urząd Miasta Radzionków: Uchwała Nr XLIV/387/2009 z..., bip.radzionkow.pl [dostęp 2018-07-24].
  10. Beata Ceremuga, Symbole miasta, radzionkow.pl [dostęp 2018-07-24] (pol.).
  11. Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2018-10-24].
  12. UKS „LABA” Radzionków.
  13. Strona przedstawiająca obiekty do gry w petanque w Polsce. [dostęp 2011-08-10]. (pol.).
  14. Krzysztof Szendzielorz, Nowa hala sportowa w Radzionkowie [ZDJĘCIA], „tarnowskiegory.naszemiasto.pl”, 10 listopada 2010 [dostęp 2018-07-20] (pol.).
  15. Miasta partnerskie. UM Radzionków. [dostęp 2011-06-18]. [zarchiwizowane z tego adresu (2011-09-27)].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]