Radzionków

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Radzionków
Herb Flaga
Herb Radzionkowa Flaga Radzionkowa
Państwo  Polska
Województwo  śląskie
Powiat POL powiat tarnogórski flag.svg tarnogórski
Gmina gmina miejska
Aglomeracja górnośląska
Prawa miejskie 1951
Burmistrz Gabriel Tobor
Powierzchnia 13,1465 km²
Populacja (31.12.2013)
• liczba ludności
• gęstość

16 586
1256,(51) os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 32
Kod pocztowy 41-922
Tablice rejestracyjne STA
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa śląskiego
Radzionków
Radzionków
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Radzionków
Radzionków
Ziemia 50°23′59″N 18°54′06″E/50,399722 18,901667
TERC
(TERYT)
2243313031
Urząd miejski
ul. Męczenników Oświęcimia 42
41-922 Radzionków
Strona internetowa
BIP

Radzionków (niem. Radzionkau) – miasto w południowej Polsce, w województwie śląskim, w powiecie tarnogórskim, w północnej części Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego (GOP), historycznie na Górnym Śląsku.

Według danych z 31 grudnia 2013 r. miasto miało 16 586 mieszkańców[1].

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Centralna Oczyszczalnia Ścieków z lotu ptaka w Radzionkowie-Rojcy
Kościół Wniebowzięcia NMP w Rojcy
Radzionków na tle powiatu tarnogórskiego

Radzionków leży na Płaskowyżu Bytomsko-Katowickim będącym częścią Wyżyny Śląskiej, na terenie Górnego Śląska. Pod względem geologicznym miasto położone jest na garbie Tarnogórskim.

Według danych z 1 stycznia 2009 powierzchnia miasta wynosi 13,20 km²[2], co stanowi 2,05% powierzchni powiatu.

Według danych z roku 2002 Radzionków 52,25% powierzchni miasta obejmują użytki rolne, a użytki leśne 0,08063%[3].

Sąsiaduje z gminami: Bytom, Piekary Śląskie, Świerklaniec, Tarnowskie Góry.

W latach 1975-1997 część Bytomia, od 1998 ponownie samodzielne miasto, a w latach 1975–1998 Radzionków administracyjnie należał do województwa katowickiego (do 1997 jako dzielnica Bytomia). W latach 1945-1951 siedziba wiejskiej gminy Radzionków.

Warunki naturalne[edytuj | edytuj kod]

Średnia roczna temperatura wynosi 7,9ºC, a średnia suma opadów w skali roku wynosi wynosi 723 mm. Charakterystyczne dla Radzionkowa są wiatry słabe, o prędkości nie przekraczającej 2m/s wiejące z kierunku zachodniego[potrzebne źródło].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Najstarsze wzmianki dotyczące Radzionkowa pochodzą z lat 1326-1357. Są to przechowywane w Watykanie listy opłat podatku zwanego „świętopietrze”. Płynie stąd wniosek, że Radzionków jako osada powstał co najmniej kilkadziesiąt lat wcześniej. Około 1430 roku osada została ograbiona i spalona przez Husytów. Po owym najeździe prawdopodobnie zbudowano stary kościół istniejący do końca XIX wieku. W okresie reformacji Radzionków przeszedł w ręce protestanckiego dziedzica Hornig de Horna (1540) i w myśl zasady „czyja władza tego religia” (cuius regio, eius religio) kościół został oddany pastorowi (do ok. połowy XVII wieku), a część mieszkańców przyjęła nowe wyznanie. W czasie wojny trzydziestoletniej przez okolice osady 5 razy przeciągnęły wojska czego efektem było jej spustoszenie: z 37 istniejących gospodarstw 10 utraciło właściciela i nie odnaleziono żadnych spadkobierców. Ziemie należące do tych gospodarstw przejął tutejszy dziedzic.

W początkach XVIII wieku w Radzionkowie stacjonowały wojska austriackiekirasjerzy pułków Hamilton, Badenio, Schuben. Część żołnierzy zawarła związki małżeńskie osiedlając się tutaj na stałe. W wyniku wojen śląskich Radzionków znalazł się pod panowaniem pruskim. Wielu mieszkańców osady w pruskim mundurze walczyło w wojnach napoleońskich.

Z przełomem wieku XVIII i XIX związany jest rozwój osady spowodowany polityką pruską zmierzającą do zaludnienia Śląska i do rozwoju przemysłu w oparciu o kopaliny tu występujące. W 1815 roku na tym terenie funkcjonowały 24 niewielkie kopalnie galmanu, oraz kilka pieców hutniczych. W 1871 dziedzic radzionkowski Henckel von Donnersmarck założył, istniejącą do niedawna, kopalnię węgla kamiennego (zaczęła wydobywać węgiel od 1874). W 1884 Donnersmarck w pobliżu kopalni założył hutę cynku „Łazarz”, która produkowała także kwas siarkowy i solny. W tym samym mniej więcej czasie zaczęły powstawać kamieniołomy wydobywające surowiec do wapienników – największy z nich to kamieniołom „Maciej” na Księżej Górze, mający połączenie kolejką z wapiennikami w Szarleju. Z rozwojem przemysłu związane było powstanie kolei żelaznych (1870) i dwóch stacji kolejowych, poczty (1882), wodociągu (1904) oraz elektryfikacja osady (1908).

W okresie „Kulturkampfu” mieszkańcy silnie związali się z ruchem katolickim, reprezentowanym przez partię Centrum: np. w wyborach do sejmu Rzeszy w 1877 roku zdecydowanie wygrał kandydat Centrum Radziwiłł otrzymując 364 głosy, zaś liberał Richter zaledwie 99 głosów, a w wyborach do sejmu pruskiego w 1882 zdecydowanie wygrał mieszkaniec Radzionkowa Paweł Letocha. W tym samym czasie powstała tutaj pierwsza czytelnia polska, wzrastała także liczba abonentów gazet, w tym polskich: „Katolika” i „Gazety Górnośląskiej”. Od 1885 zaczął wystawiać przedstawienia teatr amatorski, w 1899 powstała spółka pod nazwą „Kasa oszczędności i pożyczek”, oraz straż pożarna, towarzystwa sportowe i gimnastyczne i chór „Harfa”. Istniejący do dziś kościół wybudowany został w 1875 roku z pieniędzy parafian oraz hrabiego Hugona Henckla Donnersmarcka.

W wyniku podziału Śląska po I wojnie światowej Radzionków w 1922 znalazł się w granicach państwa polskiego, wielu mieszkańców brało udział w powstaniach śląskich (1919, 1920, 1921), a w plebiscycie w marcu 1920 roku większość mieszkańców głosowała za Polską – 4778 głosów (za Niemcami 862 głosy). W czasie II wojny Radzionków znalazł się w granicach III Rzeszy. Uczestnicy powstań śląskich trafiali do obozów koncentracyjnych, gdzie zginęło 43 mieszkańców, a dwóch (Kużaj, Szymała) stracono publicznie za działalność konspiracyjną. Rosjanie z kolei pięciu mieszkańców zamordowali w Katyniu i Twerze w 1940 (policjanci i wojskowi). W 1945 radzieccy żołnierze bez skrupułów zamordowali na ulicach miejscowości trzy osoby. Po wojnie władze komunistyczne przeprowadziły repatriacje mieszkańców narodowości niemieckiej na zachód za Odrę (m.in. proboszcza ks. Józefa Knosałę). W 1951 roku Radzionków uzyskał prawa miejskie – nastąpiła wówczas szybka urbanizacja: wybudowano Dom Kultury (oficjalnie oddany do użytku w 1966 roku), basen wraz z obiektami rekreacyjnymi oraz powstało liceum ogólnokształcące będące do dziś najpoważniejszą placówką edukacyjną gminy.

W 1975 roku Radzionków został włączony do Bytomia. Z dniem 1 stycznia 1998 powstała samodzielna gmina miejska Radzionków w powiecie tarnogórskim[4].

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Dane z 31 grudnia 2008[5]:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
jednostka osób  % osób  % osób  %
populacja 16 900 100 8680 51,4 8220 48,6
gęstość zaludnienia
(mieszk./km²)
1274,5 654,6 619,9
  • Piramida wieku mieszkańców Radzionkowa w 2014 roku [6].


Piramida wieku Radzionkow.png

Szkolnictwo[edytuj | edytuj kod]

  • Zespół Szkół Specjalnych- Radzionków-Rojca
  • Zespół Szkół Techniczno-Ekonomicznych – Radzionków-Rojca
  • Liceum Ogólnokształcące im. Powstańców Śląskich
  • Młodzieżowy Ośrodek Wychowawczy – Publiczne Gimnazjum nr 1
  • Gimnazjum im. Ojca Ludwika Wrodarczyka
  • Gimnazjum Nr 2 w Zespole Szkół Podstawowo-Gimnazjalnych
  • Gimnazjum nr 3 specjalne w Zespole Szkół Specjalnych
  • Szkoła podstawowa nr 1 im. Adama Mickiewicza
  • Szkoła podstawowa nr 2 im. Jana Pawła II
  • Szkoła podstawowa nr 3 specjalna w Zespole Szkół Specjalnych
  • Szkoła podstawowa nr 4 im. Józefa Lompy w Zespole Szkół Podstawowo-Gimnazjalnych
  • Szkoła podstawowa nr 5 im. Tadeusza Kościuszki
  • Zasadnicza Szkoła Zawodowa nr 16 w Zespole Szkół Specjalnych
  • Szkoła Przysposobiająca do Pracy nr 2 w Zespole Szkół Specjalnych
  • Zespół Szkół Techniczno-Humanistycznych (technikum, liceum i zasadnicza szkoła zawodowa)
  • Górnośląska Wyższa Szkoła Handlowa w Katowicach- wydział zamiejscowy w Radzionkowie

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Sport[edytuj | edytuj kod]

W roku 2008 w Miejskim Ośrodku Sportu i Rekreacji w Radzionkowie przy ul. Kużaja 17 oddano do użytku bulodrom z jednym pełnowymiarowym (4x15 m) torem do gry w pétanque. Po bulodromie w Katowicach (Park im. Tadeusza Kościuszki) i Piekarach Śląskich (MOSiR) jest to trzeci tego typu profesjonalny obiekt w aglomeracji górnośląskiej[7].

Wspólnoty religijne[edytuj | edytuj kod]

Na terenie Radzionkowa działalność religijną prowadzą następujące kościoły i wspólnoty religijne:

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Przez miasto przebiegają szlaki turystyczne:

Administracja[edytuj | edytuj kod]

Burmistrzowie Radzionkowa:

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Lista miast partnerskich Radzionkowa[9]:

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

  • Rojca – część Radzionkowa

Przypisy

  1. [http://www.stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/gus/LUD_bilans_ludnosci_31-12-2011.xls Ludność w gminach według stanu w dniu 31.12.2011 r. bilans opracowany w oparciu o wyniki NSP’2011)]. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2012-08-13.
  2. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2013 r.. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2013-07-26. ISSN 1505-5507.
  3. Portal Regionalny i Samorządowy REGIOset. regioset.pl. [dostęp 2010-09-14].
  4. Dz. U. z 1997 r. Nr 109, poz. 705
  5. BIP – Urząd Miasta Radzionków.
  6. http://www.polskawliczbach.pl/Radzionkow, w oparciu o dane GUS.
  7. Strona przedstawiająca obiekty do gry w petanque w Polsce. [dostęp 10 sierpnia 2011].
  8. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 22 maja 2014.
  9. Miasta partnerskie. UM Radzionków. [dostęp 2011-06-18].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]