Poręba

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: inne miejscowości noszące tę nazwę.
Poręba
miasto i gmina
ilustracja
Herb
Herb
Państwo  Polska
Województwo  śląskie
Powiat zawierciański
Prawa miejskie 1973-1975, 1982
Burmistrz Ryszard Spyra
Powierzchnia 40,04 km²
Populacja (30.06.2016)
• liczba ludności
• gęstość

8654[1]
216,4 os./km²
Strefa numeracyjna (+48) 32
Kod pocztowy 42-480
Tablice rejestracyjne SZA
Położenie na mapie powiatu zawierciańskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu zawierciańskiego
Poręba
Poręba
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa śląskiego
Poręba
Poręba
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Poręba
Poręba
Ziemia50°29′34″N 19°20′01″E/50,492778 19,333611
TERC (TERYT) 2416011
SIMC 0942216
Urząd miejski
ul. Dworcowa 1
42-480 Poręba
Strona internetowa

Poręba – miasto w Polsce, w województwie śląskim, w powiecie zawierciańskim, nad Czarną Przemszą.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Dane z 30 czerwca 2004:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
jednostka osób % osób % osób %
populacja 8808 100 4598 52,2 4210 47,8
gęstość zaludnienia
(mieszk./km²)
220 114,8 105,1

Piramida wieku mieszkańców Poręby w 2014 r.[1]:
Piramida wieku Poreba.png

Historia[edytuj | edytuj kod]

Osada założona została w XIV w. Pierwsza wzmianka o Porębie pochodzi z 1373 r. Do 1954 r. siedziba gminy Poręba. W 1957 r. uzyskała status osiedla. W latach 1973–1975 i od 1982 r. była samodzielnym miastem. W latach 1975–1982 położona w granicach Zawiercia. Na terenie dzisiejszej Poręby istniało dawniej wielkie rozlewisko wodne zwane Czarnym Jeziorem. Od tego jeziora Poręba wzięła część swej pierwotnej nazwy. W 1375 osada nosiła nazwę Czarnej Poręby i należała do morawczyka Krzywosąda, zwanego pospolicie Krzywakiem. W XV w. nazwa została zmieniona na Porębę Mrzygłodzką i przeszła w ręce szlachcica Pileckiego. W XVI w. osadnictwo tych terenów na prawie magdeburskim spowodowało znaczny rozkwit Poręby. Bujne tereny leśne, złoża węgla brunatnego i rudy sprzyjały rozwojowi przemysłu. W miejscowych lasach wypalano węgiel drzewny. Rozwijał się wytop żelaza oraz stali.

Po III rozbiorze Polski, w 1795 r., wybudowano w zakładzie pierwszy piec do przetapiania rudy. Uruchomienie pieca odlewniczego stworzyło z Poręby ośrodek przemysłowy. Odlewano rury żelazne, elementy do młynów, cegielni oraz innych fabryk, a także na potrzeby rolnictwa. Odlewnia odlewała naczynia emaliowane i urządzenia sanitarne. Poręba rozwijała się wraz z fabryką. Powstawały nowe osiedla. W latach 1930–1935 wybudowano trzy szkoły podstawowe. W czasie II wojny światowej Niemcy zmienili nazwę Poręby na „Haudorf”. Jeszcze przed I wojną światową w fabryce rozpoczęto produkcję obrabiarek, a po II wojnie obrabiarek ciężkich.

Miejscowość dwukrotnie odwiedził polski malarz Artur Grottger. Latem 1858 r. spędzał wakacje u pp. Bobrowskich[2], a w 1866 r. pracował w miejscowości nad jednym z cykli swoich rysunków pt. „Wojna[3]. Miejscowość jest miejscem narodzin rektora Akademii Górniczo-Hutniczej - Zygmunta Kowalczyka oraz malarki Stefanii Zarembskiej.

W latach 1975–1982 w Poręba była dzielnicą Zawiercia.

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Poręba słynie także z lokalnej potrawy zwanej prażonkami (ziemniaki pokrojone w grube plastry pieczone razem z kiełbasą, boczkiem, cebulą i innymi składnikami). Unikatem jest też naczynie do ich przyrządzania jest to kociołek produkowany w Porębie od ponad 200 lat. Współcześnie ten odlew żeliwny posiada trzy nóżki i pokrywę, która jest do garnka dociskana śrubą. Jednak dawniej potrawę w garnku przykrywano odwróconą darnią trawy.

Co roku w Porębie urządzany jest Światowy Festiwal Prażonek, gdzie mieszkańcy wspólnie pieką w prażonki. Główną atrakcją festiwalu jest prażenie wielkiego żeliwnego kotła wypełnionego 160 kg ziemniaków.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Wieża wyciągowa do transportu wsadu wielkopiecowego z 1798 roku
  • wieża wyciągowa w Porębie z 1798 r. – jeden z najstarszych zabytków techniki w województwie śląskim;
  • dwie kapliczki z przełomu XVIII i XIX w. znajdujące się w Porębie i na Górce;
  • pałacyk z przełomu XVIII i XIX w. obecnie poczta;
  • pałacyk z XIX w. obecnie urząd miasta;
  • kościół neogotycki z lat 1901–1908;
  • stary piec odlewniczy (wspomniana wyżej wieża wyciągowa to fragment pieca odlewniczego);
  • dąb „Bartek” liczący ponad 700 lat, obwód 600 cm najstarszy pomnik przyrody w województwie śląskim;
  • dwie lipy liczące około 300 lat znajdujące się na Krzemiendzie przy trasie Zawiercie – Siewierz;
  • starodrzew 92 dębów przy ul. Przemysłowej;
  • hala starego zakładu z 1898 r. (spłonęła 2 czerwca 2008 r. – pozostały jednak mury zewnętrzne);
  • karczma z II połowy XIX w. w Niwkach.

Transport[edytuj | edytuj kod]

Przez miasto przebiega droga krajowa nr 78 ChmielnikChałupki i linia kolejowa Miasteczko ŚląskieZawiercie.

Obiekty sportowe[edytuj | edytuj kod]

  • Stadion Miejski w Porębie
  • Boisko sportowe do siatkówki plażowej koło FUM PORĘBA
  • Boisko sportowe do tenisa koło FUM PORĘBA
  • Basen koło FUM PORĘBA
  • Dwa zalewy Poręba I i Poręba II
  • Boisko do gry w piłkę nożną, piłkę siatkową i koszykówki przy ZS w Porębie
  • Halę widowiskowo-sportową należącą do MZS w Porębie
  • Orlik 2012

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

Przedszkola[edytuj | edytuj kod]

  • Przedszkole Miejskie nr 1
  • Przedszkole nr 2 w Szkole Podstawowej nr 2 im. Jana Pawła II

Szkoły podstawowe[edytuj | edytuj kod]

  • Szkoła Podstawowa nr 1 im. Wojska Polskiego w Miejskim Zespole Szkół
  • Szkoła Podstawowa nr 2 im. Jana Pawła II

Gimnazja[edytuj | edytuj kod]

  • Gimnazjum im. Stanisława Staszica w Miejskim Zespole Szkół

Szkoły średnie[edytuj | edytuj kod]

  • Liceum Ogólnokształcące w Zespole Szkół
  • Technikum w Zespole Szkół

Wspólnoty wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Kościół Świętego Józefa Oblubieńca NMP

Sąsiednie gminy[edytuj | edytuj kod]

Łazy, Myszków, Siewierz, Zawiercie

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Poręba polskawliczbach.pl, w oparciu o dane GUS.
  2. „Grottger. Wystawa w 150. rocznicę urodzin i 120. rocznicę śmierci artysty”, Muzeum Narodowe w Krakowie, Kraków 1988, str. 12.
  3. Wiesław Juszczak, Artur Grottger, Pięć cyklów, Warszawa: Arkady, 1959, s. 19.
  4. Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2018-10-14].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]