Krzysztof II Radziwiłł

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy kasztelana wileńskiego. Zobacz też: Inne osoby o tym imieniu i nazwisku.
Krzysztof II Radziwiłł
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 22 marca 1585
Birże
Data i miejsce śmierci 19 listopada 1640
Świadość
Hetman wielki litewski
Okres od 1635
do 1640
Poprzednik vacat
Następca vacat
Marszałek Sejmu
Okres od 22 czerwca 1632
do 17 lipca 1632
Poprzednik Marcin Żegocki
Następca Jakub Sobieski
Rodzina
ilustracja
Herb
Trąby
Rodzina Radziwiłłowie herbu Trąby
Ojciec Krzysztof Mikołaj Radziwiłł Piorun
Matka Katarzyna Tęczyńska
Żona

Anna Kiszka

Dzieci

Janusz Radziwiłł
Katarzyna Radziwiłł

Krzysztof II Radziwiłł herbu Trąby (ur. 22 marca 1585, zm. 19 listopada 1640 w Świadości) – książę z birżańskiej linii Radziwiłłów, hetman polny litewski od 1615, kasztelan i wojewoda wileński od 1633, hetman wielki litewski od 1635, marszałek sejmu konwokacyjnego 1632 roku[1]. Wyznawca i protektor kalwinizmu na Litwie, wódz.

Rodzina i wykształcenie[edytuj | edytuj kod]

Syn Krzysztofa Mikołaja Radziwiłła Pioruna i jego trzeciej żony Katarzyny z Tęczyńskich (1 voto księżnej Olekowicz-Słuckiej). Miał trzech przyrodnich braci ze strony matki oraz jednego ze strony ojca, Janusza Radziwiłła. Miał jedną siostrę, Elżbietę, żonę Lwa Sapiehy. Choć matka i siostra były katoliczkami, on samy był wychowywany w kalwinizmie, religii swojego ojca.

Odebrał staranne wykształcenie na protestanckich uczelniach na zachodzie: Heidelbergu i Lipsku, obył także podróż odwiedzając inne protestanckie uczelnie w Bazylei, Niderlandach i Francji.

Działalność publiczna[edytuj | edytuj kod]

W młodości u boku ojca uczestnik wojny ze Szwecją za Gustawa Adolfa. Pierwszy raz samodzielnie dowodził broniąc Inflant w 1608 roku podczas wojny ze Szwecją w latach 1600–1611[2].

Był marszałkiem koła poselskiego sejmiku generalnego Wielkiego Księstwa Litewskiego w 1615 i 1618 roku[3]. Poseł nowogródzki na sejm 1616 roku[4]. Poseł powiatu nowogródzkiego na sejm 1624 roku i sejm nadzwyczajny 1626 roku. Poseł powiatu wiłkomierskiego na sejm 1625 roku, sejm zwyczajny 1626 roku, sejm nadzwyczajny 1629 roku. Poseł na sejm zwyczajny 1629 roku z powiatu upickiego[5]. Poseł powiatu lidzkiego na sejm 1631 roku[6]. Poseł na sejm konwokacyjny 1632 roku z powiatu wileńskiego[7].

Walczył w wojnie z Rosją 1609-1618. Podczas walk ze Szwedami w latach 1617-1618 wykazał się energią i talentem, odzyskując większość utraconych wcześniej twierdz.

Podczas wojny ze Szwecją w latach 1621-1626, mając tylko kilkuset ludzi, nie zdołał w 1621 roku obronić Rygi[2]. W 1622 roku odparł pod Mitawą atak przeważających sił szwedzkich, którymi dowodził sam Gustaw Adolf. Choć odzyskał Kurlandię, podpisał rozejm ze Szwecją i od tego momentu zaczął się jego konflikt z królem Zygmuntem III Wazą[2]. Przywódca antykrólewskiej opozycji na Litwie za panowania Zygmunta Wazy, pomijany przy rozdawaniu wakansów.

Poseł powiatu wiłkomierskiego na sejm warszawski 1626 roku[8]. Poseł województwa nowogródzkiego na sejm toruński 1626 roku (nie przybył)[9]. Był elektorem Władysława IV Wazy z województwa wileńskiego w 1632 roku[10], podpisał jego pacta conventa[11].

Wyróżnił się w wojnie smoleńskiej 1632–1634 z Rosją. Przez kilka miesięcy na czele słabej Armii Wielkiego Księstwa Litewskiego operował wokół oblężonego Smoleńska, kilkakrotnie wprowadzając do twierdzy posiłki i zaopatrzenie. Śmiałymi działaniami dał czas na nadejście głównej armii polskiej króla Władysława IV. Po nadejściu odsieczy brał udział w osaczeniu rosyjskiej armii i doprowadzeniu jej do kapitulacji. Następnie przeprowadził śmiały rajd jazdy w głąb terytorium Rosji. Nagrodzony buławą wielką litewską zbliżył się do dworu. Z zastrzeżeniami popierał wojenne plany Władysława IV.

Działalność wyznaniowa[edytuj | edytuj kod]

Był przez całe życie gorliwym ewangelikiem reformowanym i hojnym patronem Jednoty Wileńskiej, która nazywała go "panem i pierwszym po Bogu obrońcą." W przeciwieństwie do wielu magnatów uczestniczył w synodach kalwińskich - był dyrektorem synodów w 1614 i 1627.[12] O jego ochronę zabiegały także kościoły kalwińskie w Koronie.

Był dbały o uposażenie zarówno pastorów kalwińskich w swoich posiadłościach, jak i o budowę nowych kościołów kalwińskich. W 1631 roku ufundował w Kiejdanach razem z żoną, Anną z Kiszków, nowy, monumentalny murowany zbór kalwiński, plebanię, gimnazjum, mieszkanie dla nauczyciela oraz szpital (przytułek dla ubogich) oraz obdarowali je kwotą 2000 złp.[13]

Bardzo ciężko przeżył proces o zbór wileński w 1640 roku w którym wyrokiem królewskim Władysław IV nie tylko nie ukarał sprawców napadu na zbór, ale nakazał jego przeniesienie za mury miejskie i zakazał czynności duszpasterskich pastorom w obrębie miasta. Uczestniczył jako świadek ze strony swoich współwyznawców w dekrecie o wykonaniu wyroku. Zdaniem współczesnych zmarł załamany obrotem sprawy.

Jego przywiązanie do kalwinizmu było powodem, że Zygmunt III Waza, latami blokował jego nominację do senatu. Do tego ostatniego awansował go dopiero Władysław IV Waza.

Pomimo głębokiego kalwinizmu, był osobą tolerancyjną, przyjaźniąc się np. z biskupem Eustachym Wołłowiczem. Podczas sejmów w 1611 i 1632 zrezygnował z forsowania postulatów swoich wyznawców, gdy katolicy zagrozili zerwaniem sejmów.

Rodzina i potomstwo[edytuj | edytuj kod]

W 1606 roku poślubił współwyznawczynie Annę z Kiszków (zm.1642) dziedziczkę ogromnych włości m.in. Kiejdany. Z ich czworga dzieci przeżyło dwoje

  1. Janusz Radziwiłł (1612-1655)
  2. Katarzyna (1614-1674) żonę Jerzego Karola Hlebowicza.

Sprawował także opiekę majątkową i potem osobistą nad bratankiem Bogusławem Radziwiłłem. Był bardzo przywiązany ze swoją córką Katarzyną, równie co on zaangażowaną w sprawy wyznaniowe.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Władysław Konopczyński, Chronologia sejmów polskich 1493-1793, Kraków 1948, s. 149.
  2. a b c Dariusz Kupisz, Smoleńsk 1632–1634, s. 84
  3. Andrzej Rachuba, Sejmiki generalne Wielkiego Księstwa Litewskiego w Wołkowyski i Słonimiu , w: Między wschodem a zachodem. Studia z dziejów Rzeczypospolitej w epoce nowożytnej, Toruń 2002, s. 46
  4. Henryk Wisner, Przedsejmowy sejmik nowogrodzki w latach 1607-1648, w: Przegląd Historyczny, Tom 69, Numer 4 (1978), s. 690.
  5. Anna Filipczak-Kocur, Sejm zywczajny z roku 1629, Warszawa-Wrocław 1979, s. 107.
  6. Jan Seredyka, Parlamentarzyści drugiej połowy panowania Zygmunta III Wazy, Opole 1989, s. 93.
  7. Włodzimierz Kaczorowski, Sejmy konwokacyjny i elekcyjny w okresie bezkrólewia 1632 r., Opole 1986, s. 368.
  8. Jan Kwak, Sejm warszawski 1626 roku, Opole 1985, s. 132.
  9. Jan Seredyka, Sejm w Toruniu z 17626 roku, Wrocław-Warszawa-Kraków 1966, s. 167.
  10. Suffragia Woiewodztw y Ziem Koronnych, y W. X. Litewskiego, Zgodnie ná Naiásnieyssego Władisława Zygmunta ... roku 1632 ... Woiewodztwo Krákowskie., s. A2.
  11. Porządek Na Seymie Walnym Elekcyey, miedzy Warszawą a Wolą, Przez opisane Artykuły, do samego tylko Aktu Elekcyey należące, vchwalony y postanowiony. Roku Pańskiego, M. DC. XXXII. Dnia 27. Września, s. 17.
  12. Spis synodów i sesji prowincjonalnych Jednoty Litewskiej : 1611-1913 - Kujawsko-Pomorska Biblioteka Cyfrowa, kpbc.ukw.edu.pl [dostęp 2021-03-12] (pol.).
  13. Urszula Augustyniak, Testamenty Ewangelików Reformowanych w Wielkim Księstwie Litewskim w XVI-XVIII wieku, 2014.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]