Armia „Warszawa”

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Armia Warszawa)
Skocz do: nawigacja, szukaj

Armia „Warszawa”związek operacyjny Wojska Polskiego II RP improwizowany w czasie kampanii wrześniowej 1939.

Geneza i zadanie[edytuj | edytuj kod]

3 września 1939 r. Minister Spraw Wojskowych generał Tadeusz Kasprzycki mianował komendanta Straży Granicznej generała Waleriana Czumę dowódcą obrony Warszawy przed spodziewanym atakiem niemieckim. Już od wczesnego rana 1 września miasto było ciągle pod atakiem samolotów Luftwaffe. Prezydent miasta Stefan Starzyński został jednocześnie mianowany komisarzem cywilnym obrony.

8 września generał Juliusz Rómmel, dowódca Armii „Łódź”, który po zbombardowaniu jego kwater stracił kontakt ze swoimi siłami, dojechał do miasta ze swoim sztabem. Szef Sztabu Sił Zbrojnych, generał Wacław Stachiewicz (wtedy już w Brześciu), mianował go komendantem Grupy Armii Warszawa, przekształconej później w Armię „Warszawa”, włączając do niej załogę obrony miasta oraz oddziały broniące się nad Narwią od Modlina po Zegrze, a także na Wiśle po Pilicę, wraz z Twierdzą Modlinem. Tego samego dnia Naczelny Wódz, marszałek Edward Śmigły-Rydz, w piśmie kazał "(...) bronić się na skraju miasta naokoło, od zachodu i od wschodu, jak długo starczy amunicji i żywności, aby jak najwięcej sił nieprzyjaciela ściągać na Warszawę"[1].

Działania[edytuj | edytuj kod]

Pozycje wojsk polskich 16/17.09.1939
Polozenie 17 09 1939.png

Jedynymi jednostkami, które gen. Czuma miał do dyspozycji w pierwszych dniach, były 4 bataliony artylerii przeciwlotniczej pod dowództwem płk. Kazimierza Barana i rozmaite oddziały ochotników, głównie strażacy i studenci uniwersyteckie, pod dyrekcją płk. Tadeusza Bogdanowicza i zastępcy prezydenta miasta Juliana Kulskiego. Artyleria składała się z 86 armat przeciwlotniczych typu Bofors 40 mm zbudowanych w Polsce, oraz karabinów maszynowych p-lot. W dodatku lotnicza Brygada Pościgowa (54 samoloty myśliwskich P-7 i P-11), pod dowództwem płk pilota S. Pawlikowskiego, dała trochę osłony przeciwko atakom lotnictwa niemieckiego. Brygada pościgowa zestrzeliła 43 samoloty niemieckie i uszkodziła 20 samolotów; sama straciła 38 samolotów[2].

5 i 6 września brygadę pościgową i 11 baterii artylerii przeciwlotniczej wycofano do Lublina, natomiast inne oddziały wojskowe cofające się przed naporem nieprzyjaciela weszły do Warszawy, głównie z Armii „Łódź”. 7 września 40 Pułk Piechoty „Dzieci Lwowa”, który był w transporcie do Armii „Pomorze”, został oddany pod komendę gen. Czumy.

8 września oddziały niemieckiej 4 Dywizji Pancernej zaatakowały pozycje polskie na Ochocie, ale poniosły duże straty i przerwała natarcie. XVI Korpus Pancerny pojawił się w miejscowościach na południu miasta. 9 września polskie pozycje na Woli odepchnęły natarcie. Przez następne dni siły niemieckie naciskały na obronne pozycje ze wszystkich stron. Do Modlina cofały się z bitwy koło Mławy elementy 8 Dywizji Piechoty pod dowództwem płk. Teodora Furgalskiego, głównie 32 Pułk Piechoty i artyleria.

10 września Armia „Poznań”, pod komendą gen. Tadeusza Kutrzeby, wsparta przez Armię „Pomorze”, uderzyła na północne skrzydło niemieckiej 8 Armii i zahamowała jej posuwanie się na Warszawę i środkową Wisłę. Kontratak niemiecki i mordercze bombardowanie odrzuciły siły polskie i wkrótce obie polskie armie zostały otoczone nad rzeką Bzurą. Przez osiem dni toczyła się zażarta bitwa nad Bzurą. W końcu gen. Kutrzeba i około 30 tysięcy polskich żołnierzy wywalczyło przejście przez Puszczę Kampinoską do Warszawy i Modlina. Gen. Kutrzeba został mianowany zastępcą komendanta Armii „Warszawa”.

13 września udało się oddziałom Grupy Operacyjnej „Piotrków” z Armii Łódzkiej, pod dowództwem gen. bryg. Thommée przedrzeć się do Modlina. Gen. Thommée został mianowany przez gen. Rommla dowódcą Twierdzy Modlin. Tego samego dnia elementy 5 Dywizji Piechoty cofnęły się z rzeki Narwi do Pragi; dowódca dywizji gen. Juliusz Zulauf został mianowany dowódcą odcinka wschodniej obrony Warszawy. Inne elementy dywizji przedostały się do Modlina. Następnego dnia 20 Dywizja Piechoty została rozbita pod Dębem nad Narwią i elementy cofnęły się do Pragi. Siły niemieckie wtedy odcięły Warszawę od wschodu.

22 września siły niemieckie dotarły do Wisły odcinając obrońców Modlina od Warszawy. Bombardowanie z powietrza i przez artylerię wzmogła się powodując wielkie straty wśród ludności cywilnej. Stacja filtrów została zniszczona i nie było wody do picia i gaszenia pożarów. Armie sowieckie już zajęły wschodnią Polskę i dalszy opór stał się bezsensowny, pomimo tego że Armia „Warszawa” posiadała teraz około 120 tysięcy żołnierzy i jeszcze duże zapasy amunicji. Gen. Kutrzeba zaczął pertraktacje z dowództwem niemieckim 26 września, a 27 września, o godzinie 14 weszło w życie zawieszenie broni. 29 września wojska niemieckie wkroczyły do miasta. Twierdza Modlin poddała się 29 września[3].

Organizacja i obsada personalna Armii „Warszawa”[edytuj | edytuj kod]

Organizacja Armii „Warszawa”

Obsada personalna Dowództwa Armii „Warszawa”

Dowództwo

Sztab

„Warszawa-Zachód”[edytuj | edytuj kod]

Elementy Armii „Poznań”

Elementy Armii „Pomorze”

„Warszawa-Wschód”[edytuj | edytuj kod]

Elementy Armii „Modlin”

Twierdza Modlin[edytuj | edytuj kod]

Dowódca: 5 do 14 września gen. Juliusz Zulauf; po 13 września gen. Wiktor Thommée

Elementy Armii „Modlin”

  • 5 Dywizja Piechoty – niektóre jednostki cofnęły się z bitwy koło Dębe nad rzeką Narwią – 14 września
  • 8 Dywizja Piechoty (płk Teodor Wiktor Furgalski) – resztki dywizji, głównie 32 pułk piechoty i kilka baterii artylerii – po 8 września

Elementy Armii „Poznań” i Armii „Pomorze” resztki z Bitwy nad Bzurą, głównie

Elementy Armii „Łódź” – przybyły 13 i 14 września rozbite elementy następujących jednostek:

Przypisy

  1. Bartoszewski, 1859 Dni Warszawy
  2. Obrona Warszawy 1939
  3. str.109-113 abstrakty z dokumentów niemieckich (po angielsku)
  4. Historia 14 Pułku Ułanów
  5. Obrona Pragi we wrześniu 1939 roku. bialoleka.waw.pl. [dostęp 2015-05-26]. [zarchiwizowane z tego adresu (2007-08-26)].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Kazimierz Sobczak [red.]: Encyklopedia II wojny światowej. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1975, s. 34.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]