Koluszki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy miasta w województwie łódzkim. Zobacz też: inne znaczenia nazwy Koluszki.
Koluszki
Herb
Herb Koluszek
Państwo  Polska
Województwo  łódzkie
Powiat łódzki wschodni
Gmina Koluszki
gmina miejsko-wiejska
Prawa miejskie 1949 (de facto 1940[1])
Burmistrz Waldemar Chałat
Powierzchnia 9,90 km²
Wysokość 211 m n.p.m.
Populacja (2010)
• liczba ludności
• gęstość

13 399[2]
1427 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 44
Kod pocztowy 95-040
Tablice rejestracyjne ELW
Położenie na mapie województwa łódzkiego
Mapa lokalizacyjna województwa łódzkiego
Koluszki
Koluszki
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Koluszki
Koluszki
Ziemia 51°45′N 19°48′E/51,750000 19,800000Na mapach: 51°45′N 19°48′E/51,750000 19,800000
TERC
(TERYT)
1101206034
Urząd miejski
ul. 11 Listopada 65
95-040 Koluszki
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikisłownik Hasło Koluszki w Wikisłowniku
Strona internetowa

Koluszkimiasto w woj. łódzkim, w powiecie łódzkim wschodnim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Koluszki. Miasto położone na Równinie Koluszkowskiej, pomiędzy Wysoczyzną Rawską a wyniesieniami Garbu Łódzkiego – pozostałością dawnych lodowców, na skraju źródłowego odcinka doliny rzeki Mrogi. Ośrodek przemysłowy (odlewnia). Lokalny ośrodek usługowy. Baza paliw płynnych, połączona rurociągiem z rafinerią w Płocku.

Według danych z 31 grudnia 2010 r. miasto miało 13 399 mieszkańców, zaś obszar wiejski gminy Koluszki – 9873 mieszkańców, dając ogółem liczbę ludności gminy miejsko-wiejskiej Koluszki 23 272 osoby[2].

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Pomnik pamięci poległych i pomordowanych w II wojnie światowej
Dworzec kolejowy w Koluszkach - przejście podziemne
Dworzec kolejowy w Koluszkach - przejście nadziemne

Miasto położone jest na skraju Mazowsza, łączy łagodne równiny Niżu Środkowo-Polskiego z falistymi wyniesieniami Garbu Łódzkiego - pozostałością dawnych lodowców. Dolina rzeki Mrogi rozcina tereny na północny zachód od miasta[3].

Miasto (wg Google Maps) położone jest w odległości:

Według danych z 1 stycznia 2011 r. powierzchnia miasta wynosiła 9,90 km²[4].

W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. piotrkowskiego.

Koluszki dzielą się na część wschodnią i zachodnią. Oś podziału stanowią linie kolejowe. Głównym sposobem przedostawania się przez nie jest najdłuższe w Polsce przejście podziemne PKP, znajdujące się pod peronami. Oprócz przejścia podziemnego istnieją tylko dwa sposoby przedostania się na drugą część Koluszek: wiadukt kolejowy (ul. Przejazd) i przejazd kolejowy strzeżony (ul. Wyspiańskiego).

Historia[edytuj | edytuj kod]

  • 1399 – pierwsza wzmianka o Koluszkach, kiedy to wieś Coluszcovice została zarejestrowana w księgach sądowych. Koluszki wchodziły w skład ówczesnego powiatu brzezińskiego należącego do województwa łęczyckiego .
  • XIV/XV wiek – poprzez Koluszki przechodził ważny szlak handlowy, zwany bałtycko-ruskim. Wiódł on od Łęczycy, przez Brzeziny, Koluszki, Inowłódz, Opoczno do Sandomierza
  • 1775 – w Koluszkach mieszka 41 osób w 13 domach
  • 1790 – Koluszki posiadają 19 domów, młyn, browar, karczmę i tartak
  • 1797 – w pobliżu osady powstały cztery kolonie czynszowe, w których zamieszkiwało 20 rodzin kolonistów niemieckich. Osady te to Katarzynów, Felicjanów, Stefanów i Słotwiny
  • 1831 – powstaje część obecnych Koluszek – Kowalszczyzna, w której istnieje folwark i kolonia Wypalenisko
  • koniec XIX wieku – wszystkie wyżej wymienione miejscowości weszły w skład osady Koluszki
  • 2 września 1846 – po raz pierwszy z Koluszek do Piotrkowa Trybunalskiego wyrusza pociąg na linii Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej
  • 19 listopada 1865 – połączenie kolejowe Koluszek z Łodzią Fabryczną (Droga Żelazna Fabryczno-Łódzka). W 1863 roku pojawił się projekt budowy linii RokicinyŁódźKalisz, który został odrzucony. Powodem odmowy stała się doktryna wojenna Rosji, która zakładała, że dzięki rzadkiej sieci kolejowej na terenie Królestwa Polskiego ewentualny atak na Rosję będzie mocno spowolniony. Dopiero w 1864 roku wykonano projekt połączenia Łodzi z koleją Warszawsko–Wiedeńską, który zawierał również wariant jej ewentualnego przedłużenia do Kalisza. Projekt przyjęto, lecz jedynie w wariancie do Łodzi, bez pozwolenia na przedłużenie trasy. Według koncesji stacja węzłowa miała się znajdować między Rogowem, a Rokicinami, a na ostateczną pozycję wybrano Koluszki. Koncesja obejmowała eksploatację linii przez kolejne 75 lat. Prace budowlane trwały trzy miesiące i zostały przeprowadzone w roku 1865, jednak pociągi pasażerskie ruszyły dopiero rok później. Przy budowie linii pracowało 2400 osób.
  • od 1867 w Guberni Piotrkowskiej
  • 1885 - budowa odnogi Drogi Żelaznej Iwangorodzko-Dąbrowskiej z Koluszek do Skarżyska Kamiennej przez Tomaszów Mazowiecki oraz wybudowanie linii kolejowej do Łodzi (Stacja Łódź Kaliska) i połączenie jej z Pabianicami, Zduńską Wolą, Kaliszem i Poznaniem
  • koniec XIX wieku – po obu stronach linii kolejowej zaczęło rozwijać się budownictwo mieszkalne, w początkowym okresie bezplanowe i chaotyczne. Wytyczane ulice nie miały twardej nawierzchni i kanalizacji. Jednak istniejące połączenie z ośrodkami miejskimi miało wpływ na dalszą rozbudowę Koluszek. Ulice: Brzezińska i 3 Maja stają się najważniejszymi ulicami osady. Wybudowano tu budynek stacyjny, wieżę ciśnień oraz budynki murowane z czerwonej cegły dla kolejarzy
  • 1883 – w osadzie mieszkało 399 mieszkańców
  • początek XX wieku - rodziny kolejarskie stanowią ok. 50% mieszkańców. Pozostałą grupę stanowią rolnicy, kupcy, rzemieślnicy oraz dojeżdżający do pracy w Łodzi
  • 1904 – powstanie parafii rzymskokatolickiej pod wezwaniem Niepokalanego Poczęcia NMP. Pierwszym proboszczem zostaje ksiądz Ignacy Dąbrowski. Powstaje targowisko (wtorek staje się dniem targowym dla Koluszek)
  • 1911 – w czerwcu powstaje Ochotnicza Straż Pożarna[5]
  • 1914 – wybuch I wojny światowej zahamował rozwój osady
  • 1917 – Koło Polskiej Macierzy tworzy Koedukacyjne Gimnazjum i Liceum Humanistyczne
  • 1921 – Koluszki liczą niespełna 1400 mieszkańców, z czego 29% stanowią Żydzi[6]
  • 1930 – w osadzie Koluszki zamieszkiwało 3557 osób
  • 1936 – na posiedzeniu Sejmiku Powiatowego w Brzezinach podjęto decyzję wystąpienia do władz wojewódzkich o powołanie miasta Koluszki
  • wiosna 1941 – utworzenie w Koluszkach przez Niemców getta dla ok. 2000 Żydów[6]
  • październik 1942 – wywiezienie Żydów do obozu zagłady w Treblince, gdzie zostali wymordowani[6]
  • 18 stycznia 1945 – wyzwolenie Koluszek spod okupacji niemieckiej
  • 28 kwietnia 1949 – nadanie gromadzie Koluszki-Kolonia praw miejskich, zmiana nazwy na Koluszki (najstarsza część Koluszek nie weszła w skład nowo powstałego miasta ani gminy)[7]
  • 1968 – rozpoczęcie eksploatacji rurociągów produktów naftowych Płock – Koluszki
  • 1975 – wybudowanie wiaduktu nad torami kolejowymi
  • 1975 – na podstawie zmienionego podziału administracyjnego, Koluszki włączono do nowo powstałego województwa piotrkowskiego
  • 1976 - amerykańska firma Swindell-Dressler wybudowała odlewnię żeliwa, zakładowi nadano nazwę "Koluszki"
  • 14 grudnia 1981 – w odpowiedzi na wprowadzenie w kraju stanu wojennego, wybucha w Odlewni Żeliwa "Koluszki" 12 godzinny strajk okupacyjny
  • 1999 – Koluszki w województwie łódzkim i powiecie łódzkim wschodnim

Hipotezy dotyczące nazwy[edytuj | edytuj kod]

  1. Pierwszym właścicielem miejscowości był Koluch a następnie jego syn Koluszek.[potrzebne źródło]
  2. Nazwa Koluszki pochodzi od ryby zwanej "Koluszka", która stanowiła bogactwo pobliskich stawów i rozlewisk.[potrzebne źródło]

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Lista szkół w Koluszkach.

W mieście działają 3 przedszkola, 2 szkoły podstawowe, 2 gimnazja, 1 Liceum ogólnokształcące oraz 2 Zespoły Szkół Ponadgimnazjalnych, a także Specjalny Ośrodek Szkolno - Wychowawczy.

Osiedla w Koluszkach[edytuj | edytuj kod]

Osiedle Głowackiego
Wjazd do Koluszek (DW 716)
Dworzec w Koluszkach

Transport[edytuj | edytuj kod]

Transport drogowy[edytuj | edytuj kod]

Przez miasto przebiegają dwie drogi wojewódzkie

Kolej[edytuj | edytuj kod]

Miasto stanowi stację węzłową:

Inne instytucje w mieście[edytuj | edytuj kod]

  • Miejski Ośrodek Kultury w Koluszkach
  • Zakład Usług Komunalnych
  • Ośrodek Sportu i Rekreacji
  • Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej
  • Miejska Biblioteka Publiczna im. Władysława Strzemińskiego
  • Biuro Powiatowe Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
  • Komenda Powiatowa Państwowej Straży Pożarnej powiatu łódzkiego wschodniego z/s w Koluszkach z Jednostką Ratowniczo-Gaśniczą
  • Ochotnicza Straż Pożarna w Koluszkach

Sport[edytuj | edytuj kod]

W mieście działa klub sportowy KKS Koluszki (piłka nożna liga okręgowa) oraz Klub Żeglarski Horyzont.

Wspólnoty religijne[edytuj | edytuj kod]

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

Poczta Polska widziana z peronu koluszkowskiego dworca

W Koluszkach znajduje się, jedyny w Polsce, Wydział Niedoręczalnych Przesyłek Poczty Polskiej. Gromadzone są tu przesyłki, których z różnych powodów nie można doręczyć adresatowi, ani też zwrócić nadawcy. Przesyłki przechowywane są przez okres ok. 13 miesięcy, a następnie wystawiane na ogólnodostępny przetarg publiczny (aukcję)[9]. W czasie takiej aukcji (organizowanej raz na kwartał) sprzedawanych jest kilka tysięcy różnych artykułów.

Znane osoby związane z Koluszkami[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Park w Koluszkach

Przypisy

  1. Podział administracyjny Rzeczypospolitej Polskiej: Praca zespołowa pod redakcją prof. Stanisława Srokowskiego. Warszawa: Biblioteka Samorządowca Nr 77, 1948, s. 95
  2. 2,0 2,1 Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2010 r.). Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2011-06-10. ISSN 1734-6118.
  3. Charakterystyka gminy (pol.). Urząd Miasta Koluszki. [dostęp 2009-12-06].
  4. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2011 r.. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2011-08-10. ISSN 1505-5507.
  5. OSP Koluszki – Historia
  6. 6,0 6,1 6,2 Gmina żydowska w Koluszkach przed 1939 (pol.). Żydowski Instytut Historyczny. [dostęp 25.05.2010].
  7. Dz. U. z 1949 r. Nr 24, poz. 165
  8. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 3 lutego 2013.
  9. Kup pan dzidę w Koluszkach!
  10. Karnicka Z., "Kalendarium życia i twórczości", [w:] "Władysław Strzemiński 1893-1952. W setną rocznicę urodzin.", Łódź 1994, s 68-75.
  11. Kalendarz Historyczny – 7 stycznia
  12. Teen Vogue, September 2012, str. 70.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Wikiquote-logo.svg
Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
o Koluszkach