Pabianice

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy miasta w województwie łódzkim. Zobacz też: Pabianice – województwo śląskie.
Pabianice
Centrum Pabianic, ulica Zamkowa
Centrum Pabianic, ulica Zamkowa
Herb Flaga
Herb Pabianic Flaga Pabianic
Państwo  Polska
Województwo  łódzkie
Powiat pabianicki
Gmina gmina miejska
Aglomeracja łódzka
Data założenia X / XI w.
Prawa miejskie 1297
Prezydent Zbigniew Dychto
Powierzchnia 32,99 km²
Wysokość 174–203 m n.p.m.
Populacja (2013)
• liczba ludności
• gęstość

66 314
2035 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 42
Kod pocztowy 95-200
Tablice rejestracyjne EPA
Położenie na mapie województwa łódzkiego
Mapa lokalizacyjna województwa łódzkiego
Pabianice
Pabianice
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Pabianice
Pabianice
Ziemia 51°39′52″N 19°21′20″E/51,664444 19,355556Na mapach: 51°39′52″N 19°21′20″E/51,664444 19,355556
TERC
(TERYT)
1008021
SIMC 0959079
Urząd miejski
ul. Zamkowa 16
95-200 Pabianice
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa

Pabianicemiasto i gmina w województwie łódzkim, w powiecie pabianickim. Drugie co do liczby mieszkańców miasto aglomeracji łódzkiej. Pabianice należą do Związku Miast Polskich. Pod względem liczby ludności są trzecim (po Łodzi i Piotrkowie Trybunalskim) miastem w województwie łódzkim a 59. w Polsce. Pod względem powierzchni miasto znajduje się na 9. pozycji w województwie łódzkim a 150. w Polsce. Były miastem duchownym[1].

Według danych z 1 października 2014 miasto liczyło 66 314 mieszkańców[2].

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Rzeka Dobrzynka płynąca pomiędzy dawnymi obiektami fabrycznymi
Las Pabianic

Pabianice leżą w zespole miejskim Łodzi. Obszar miasta wynosi 32,99 km² i charakteryzuje się wydłużeniem w kierunku równoleżnikowym. Pabianice rozciągają się na równinie. Najniższy punkt miasta jest położony nad rzeką Dobrzynką, przy północnej granicy Pabianic i wynosi 174 m n.p.m. Najwyższy punkt jest zlokalizowany na południe od lasu miejskiego i wynosi 203 m n.p.m. Pabianice graniczą z Łodzią oraz gminami Dobroń, Ksawerów, Pabianice i Rzgów.

Patronem miasta jest św. Maksymilian Maria Kolbe[3].

Według danych z roku 2009[4] Pabianice ma obszar 32,99 km², w tym:

  • użytki rolne: 53%
  • użytki leśne: 9%

Miasto stanowi 6,70% powierzchni powiatu pabianickiego.

Na terenie Pabianic i okolic występują gleby bielicowe (klasa V i VI) oraz gleby aluwialne i mułowo-bagienne klasy IV. W granicach miasta i gminy jest kilka żwirowisk oraz odkrywek gliny zwałowej[potrzebne źródło].

Pabianice są położone w kredowej niecce łódzkiej, wypełnionej osadami lodowcowymi i aluwialnymi.

Sąsiednie gminy: gmina Dobroń, gmina Ksawerów, miasto Łódź, gmina Pabianice, gmina Rzgów

Historia[edytuj | edytuj kod]

Początki osady[edytuj | edytuj kod]

Pabianice powstały zapewne na przełomie X i XI w. jako niewielka śródleśna osada nad rzeczką Dobrzynką, dopływem Neru. Z tego też okresu pochodzi nazwa miejscowości, której założycielem był prawdopodobnie człowiek noszący imię Fabian (Pabian), dość popularne w sąsiednich Czechach. Z czasem zapomniano jednak o prawdziwym znaczeniu nazwy i piszący pod koniec XIX w. miejscowy dziejopisarz Maksymilian Baruch na podstawie miejscowych legend wywnioskował, że pierwotna nazwa brzmiała Pobawianice lub Pobijanice od zabawy w tutejszych lasach książąt i polowaniach (bijania) na dziką zwierzynę. Zupełnie inną wersją było wzięcie miana od skądinąd nieznanej księżnej o imieniu Pabianka, która miała być tak szpetnej urody, że musiano ją ukrywać przed ludźmi. Wedle miejscowej legendy aby ukryć swą brzydotę przed postronnymi miała ona udawać się na modlitwy do kościoła św. Mateusza z odległego o kilkadziesiąt metrów zamku podziemnym przejściem, prowadzącym pod obecną ul. Zamkową.

Pabianice wsią kościelną[edytuj | edytuj kod]

Początkowo wieś była własnością księcia. Dopiero w II poł. XII w. stała się posiadłością kościoła krakowskiego. Źródła wiążą to wydarzenie z księżniczką czeską Judytą – pierwszą żoną Władysława Hermana. Powodem darowizny osady Pabianice wraz z okolicą zwaną Chropy (nazwa ta oznacza tereny podmokłe, bagienne), miała być według tradycji chęć złożenia wotum w celu wybłagania narodzin potomka (modły zostały wysłuchane i para książęca mogła się cieszyć 25 sierpnia 1085 lub 1086 r. z narodzin Bolesława III Krzywoustego. Położone w dużej odległości od Krakowa Pabianice przez następne stulecia przeżywały stagnację. Jak napisał w swojej kronice kanonik krakowski Jan Długosz: „częściej (okolice – przyp.) zwierz dziki za legowisko obierał, aniżeli dotykał pług rolnika”.

Powstanie miasta[edytuj | edytuj kod]

Sytuacja zmieniła się diametralnie na przełomie XIII i XIV w., kiedy siedziba zarządu dóbr kompleksu kapituły w ziemi sieradzkiej została umiejscowiona właśnie w Pabianicach. Wkrótce rozpoczęto też starania o możliwość lokowania tutaj miasta. Kiedy to się dokładnie stało – nie wiadomo, gdyż dokumenty lokacyjne spłonęły jeszcze w XVI w. Wprawdzie zgodę na założenie miasta wydał na ręce biskupa krakowskiego Jana Muskaty jeszcze Władysław Łokietek w 1297 r., jednak cel ten udało się zrealizować prawdopodobnie dopiero w połowie XIV w. Badacze najczęściej przyjmują lata 1342–1354, czyli równolegle z powstaniem tutejszej parafii. Pierwsze wzmianki źródeł o Pabianicach jako mieście pochodzą z końca XIV w. Wiadomo jednak, że Kazimierz Wielki nadał już miastu Pabianice dwa dni targowe – wtorek i piątek, co korzystnie wpłynęło na gospodarkę ówczesnych mieszczan.

Własność kościelna[edytuj | edytuj kod]

Dwór obronny w Pabianicach. Dawne centrum administracyjne włości pabianickich

Pabianice pozostały własnością kościelną kapituły krakowskiej. Do końca XVI w. kompleks ten obejmował dwa miasteczka (także Rzgów) oraz 51 wsi. W celu pomnożenia dochodów kapituła często decydowała się oddawać w zamian za opłaty swoje posiadłości w dzierżawę. Tenutariuszami (dzierżawcami) byli najczęściej duchowni, wywodzący się zresztą na ogół z kapituły krakowskiej, choć ze względu na ich liczne obowiązki zatrzymujące ich w stolicy, ich rolę przejmowali czasami świeccy starostowie. Własność kościelna utrzymała się na ziemi pabianickiej aż do końca istnienia I Rzeczypospolitej. Po 1793 r. zostały sekularyzowane przez Prusaków, stając się ekonomią rządową.

Miasto w okresie I Rzeczypospolitej[edytuj | edytuj kod]

Zabytkowy, unikatowy Dom Tkaczy w Pabianicach przy ulicy Św. Jana

Pabianice nie były dużą miejscowością. W okresie najlepszej prosperity polskich miast, na przełomie XVI i XVII w., miasteczko osiągnęło liczbę tylko 1100 mieszkańców. Był to jednak znacznie lepszy rezultat niż mogła się pochwalić pobliska Łódź. Miasteczko ówczesne posiadało wyłącznie zabudowę drewnianą, zlokalizowaną wzdłuż starego traktu, biegnącego z Krakowa do Łęczycy (jest to obecna ulica Warszawska, dawniej zwana Piotrkowską). Jak to miało miejsce w większości niedużych ośrodków miejskich, ludność zajmowała się głównie uprawą ziemi. Także tutaj dało się jednak zauważyć wiele instytucji typowych dla miasta, jak drewniany ratusz poświadczony źródłowo w 1533 r. Właśnie w II poł. XVI w. zbudowano najcenniejsze pabianickie zabytki w stylu renesansowym – dwór obronny tenutariuszy dóbr pabianickich (wzniesiony w latach 1565–1571) oraz kościół parafialny św. Mateusza (1583–1588). Architektem obu obiektów był najprawdopodobniej Ambroży Włoch natomiast wykonawcą Wawrzyniec Lorek, któremu kapituła krakowska w zamian za budowę przyznała dom na Nowym Mieście w Pabianicach. W mur kościoła od strony północnej wmurowano fragment portalu rozebranej wieży mostowej z pierwotnym herbem Pabianic.

Stary Rynek w Pabianicach – centrum średniowiecznego miasta. Stracił na znaczeniu w XIX wieku, kiedy na zachód od niego powstało Nowe Miasto

W mieście istniały cechy rzemieślników m.in. kołodziejów, kowali, piekarzy, rzeźników, sukienników, szewców, kuśnierzy i białoskórników (wytwórców zamszu). Przywilej cechowy ww. cechów nadany został 31.08.1553, a potwierdził go dwa lata później Zygmunt August.

Upadek miasta w XVII i XVIII w.[edytuj | edytuj kod]

Od końca XVI w. miasto zaczęło powoli tracić na znaczeniu, nawet w skali regionalnej. Przyczyniły się to tego klęski żywiołowe (częste pożary i epidemie) oraz wojny jakie się przez Pabianice przewinęły. We znaki dał się wtedy zwłaszcza fakt braku murów miejskich, przez co Pabianice stanowiły łatwy łup dla przeciągających oddziałów wojskowych, często niestety również nieopłacanych polskich. W I poł. XVIII w. Pabianice zamieszkiwało już tylko 300 mieszkańców. Były więc miastem tylko z nazwy.

Apogeum rozwoju przemysłowego Pabianic[edytuj | edytuj kod]

„Prządki” – rzeźba umieszczona na dawnym biurze zakładów Krusche & Ender, stała się symbolem Pabianic

Okres stagnacji, jaką przeżywały Pabianice, minął bezpowrotnie wraz z przyłączeniem miasta do Królestwa Polskiego, stanowiącego część Imperium Rosyjskiego. Nowe władze przeznaczyły okolicę pod rozbudowę przemysłu włókienniczego i sukienniczego w kalisko-mazowieckim okręgu przemysłowym. Sprzyjała temu obfitość lasów, wód i gruntów rządowych. Powstający przemysł ściągnął do Pabianic osadników. Początkowo przybywali głównie mieszkańcy okolicznych miejscowości, po 1825 r. zaczęli się pojawiać osadnicy spoza Królestwa Polskiego. Wykwalifikowanych tkaczy i sukienników zachęcano do przyjazdu darmowymi działkami budowlanymi oraz ulgami podatkowymi. Dzięki temu liczba ludności szybko rosła. W latach 1823–1824 zdecydowano przeprowadzić regulację urbanistyczną Pabianic, tworząc tzw. Nowe Miasto, z osobnym Rynkiem (obecnie stoi tu dom towarowy „Trzy Korony”). Główną arterią komunikacyjną stała się ulica Szosowa (obecnie Zamkowa).

Okazją do błyskawicznego rozwoju Pabianic był kryzys w sukiennictwie, spowodowany wprowadzeniem w 1832 r. granicy celnej między Królestwem Polskim a Rosją. Umożliwiło to dynamiczny rozwój produkcji tkanin bawełnianych. Kolejne ważne daty w rozwoju tutejszego przemysłu to rok 1851, gdy zniesiono bariery celne między Królestwem z Rosją (otwarcie rynków zbytu dla wyrobów bawełnianych) oraz rok 1864, gdy uwłaszczono chłopów (dopływ taniej siły roboczej). Największym zakładem przemysłowym Pabianic była wówczas firma włókiennicza Krusche-Ender. W 1913 r. była ona czwartym co do wielkości zakładem włókienniczym w kraju. Liczba ludności Pabianic rosła nieustannie. Tylko w drugiej połowie XIX w. – ośmiokrotnie. U progu I wojny światowej w 1914 r. miasto zamieszkiwało już 48 000 mieszkańców. Pabianice stały się jednym z większych przemysłowych miast w Królestwie (szóste miejsce pod względem liczby zatrudnionych robotników).

Miasto trzech nacji[edytuj | edytuj kod]

Pabianice, podobnie jak Łódź, stały się w XIX w. miastem wielokulturowym. Oprócz Polaków istotną rolę odgrywali w nim Niemcy i Żydzi.

Największy w mieście, kościół pw. Najświętszej Marii Panny w Pabianicach

Niemcy[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Niemcy w Pabianicach.

W Pabianicach oprócz żywiołu polskiego od końca XVIII w. zaczęli się pojawiać również osadnicy niemieccy i żydowscy. Przybysze z Niemiec osiedlali się głównie na Nowym Mieście i byli to z reguły specjaliści branży włókienniczej (tkacze, prządkowie, farbiarze). Dała się jednak zauważyć pewna specyfika – w przeciwieństwie do inny ośrodków zagłębia włókienniczego do Pabianic tłumnie przyjeżdżali oprócz luteran z Prus i zaboru pruskiego, czy Saksonii również niemieccy katolicy z Bawarii, Austrii, czy ze Śląska. W 1848 r. odsetek protestantów (głównie Niemców) w mieście osiągnął największy pułap 34%, następnie w związku z napływem ze wsi do przemysłu ludności polskiej stan ten sukcesywnie malał (spadł do 10% w 1914 r.). Zmiany w proporcjach ludnościowych dokonywały się też na skutek szybkiej polonizacji części przybyszów (np. rodzina św. Maksymiliana Kolbego). Spory procent mieszkańców miasteczka stanowili również wyznawcy innych kościołów reformowanych zwłaszcza kalwini (ich główny zbór znajdował się w pobliskim Zelowie) i bracia morawscy (członkami tego kościoła byli założyciele zakładów przemysłowych – Rudolf Kindler oraz Beniamin Krusche). Nabożeństwa dla miejscowych luteran początkowo odprawiane były w pabianickim zamku.

Dopiero później (w latach 1827–1831) na rogu ulicy Zamkowej i Kilińskiego wybudowano kościół ewangelicko-augsburski (rozbudowany w latach 1875–1876).

Żydzi[edytuj | edytuj kod]

Pabianice, jako miasteczko należące do kapituły krakowskiej, miało przywilej zakazujący starozakonnym osiedlania się w granicach grodu. Poszedł on w zapomnienie w XIX w. podczas gwałtownego uprzemysławiania miasta, choć formalnie dopiero w 1862 r. zezwolono Żydom zamieszkać w Pabianicach. Osadnictwo żydowskie w latach trzydziestych XIX w. było już tak liczne, że w 1836 r. zdecydowano się na założenie gminy wyznaniowej żydowskiej. Od 1847 r. Żydzi mieli już własną bożnicę na Starym Mieście. Została ona zburzona po drugiej wojnie światowej przez władze miasta pod pretekstem utworzenia niezbędnego targowiska. Żydzi stanowili w 1849 r. 15% procent mieszkańców Pabianic, a w 1939 r. – 18%. Zajmowali się głównie handlem, rzemiosłami i finansami. Kilka rodzin żydowskich dołączyło do grona zamożnych przemysłowców.

II wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze niemieckie bomby spadły na Pabianice 3 września 1939 roku, niszcząc domy na Starym Mieście i Bugaju. Zginęło kilkudziesięciu mieszkańców. Miasta broniły: 72. Pułk Piechoty i 15. Pułk Piechoty „Wilków”. Poniosły one ciężkie straty, głównie za sprawą dywersantów i ludności niemieckiej. To oni wskazywali hitlerowcom miejsca zgrupowań polskich żołnierzy, transporty wojskowe i magazyny z zaopatrzeniem dla armii. Miejsca te bombardowały hitlerowskie samoloty. Dywersanci urządzali też zasadzki na mniejsze oddziały polskich żołnierzy. 8 września do Pabianic wkroczyły wojska niemieckie.

Cmentarz żydowski w Pabianicach

Okupacja przyniosła tragedię mieszkającej w Pabianicach ludności żydowskiej. Hitlerowcy pozbawili Żydów wszelkich praw i ograbili. Na początku 1940 r. na Starym Mieście okupant utworzył getto, gdzie w nieludzkich warunkach stłoczył starozakonnych z miasta i okolic. Większość mieszkańców getta, jeśli nie zmarła z głodu i epidemii, została zamordowana w obozie zagłady w Chełmnie nad Nerem. Pozostałych przetransportowano do morderczego obozu pracy przy ulicy Warszawskiej 127 oraz getta łódzkiego. Jedynym dziś śladem bytności ludności żydowskiej w Pabianicach są macewy na cmentarzu na zachodnich rubieżach miasta.

Pabianice zostały wcielone do III Rzeszy (znalazły się w tzw. Kraju Warty) i przeznaczone do całkowitej germanizacji. Miasto otrzymało nazwę Burgstadt, ulice i place – niemieckich patronów. Zamknięto polskie szkoły i instytucje, w dalszej kolejności planując wysiedlenie całej polskiej ludności na wschód. Wielu Polaków w tym również dzieci deportowano do Rzeszy na przymusowe roboty[5]. Władze okupacyjne usunęły Polaków z lepszych domów w centrum miasta. Ludność zmuszano do pracy w zakładach włókienniczych produkujących głównie tkaniny na mundury i bieliznę dla niemieckich żołnierzy. Planowano również gruntowną przebudowę miasta, by odpowiadało ono niemieckim standardom. W 1941 r. w zachodniej części Pabianic Niemcy rozpoczęli budowę dzielnicy mieszkaniowej dla niemieckich kolonistów. Nadano jej nazwę Neue Heimat („Nowa Ojczyzna”). Projekt ten do końca wojny zrealizowano jedynie częściowo.

Nocą z 19 na 20 stycznia 1945 r. do Pabianic wkroczyły wojska I Frontu Białoruskiego pod dowództwem generała Gieorgija Żukowa. Uciekających Niemców bombardowały radzieckie samoloty, a radzieckich żołnierzy i polską ludność cywilną – niemieckie, zabijając kilkaset osób i obracając w ruiny budynki w centrum miasta. Niemcy zdążyli zniszczyć największe tkalnie i zakłady mechaniczne.

Czasy obecne[edytuj | edytuj kod]

Pabianiccy Żydzi zostali wymordowani w okresie Holocaustu, nieliczni ocaleni po wojnie wyemigrowali do Izraela. Niemcy, którzy nie uciekli w 1945 r. przed Armią Czerwoną, musieli kilka lat później przymusowo opuścić swe domy i wyjechać. Przejęte przez państwo wielkie fabryki po wojnie znacznie rozbudowywano, powstawały też nowe. W zachodniej oraz południowej części miasta zbudowane osiedla bloków – Piaski i Bugaj. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do ówczesnego województwa łódzkiego. Obecne Pabianice to prawie 70-tysięczne miasto, w którym nadal dominuje przemysł lekki.

„Manhattan” na pabianickim osiedlu Bugaj

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Struktura demograficzna mieszkańców Pabianic według danych z 30 czerwca 2008 r.[6]:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
Jednostka osób  % osób  % osób  %
Populacja 69 470 100 37 556 54,06 31 914 45,94
Wiek przedprodukcyjny (0–17 lat) 11 078 15,95 5382 7,75 5696 8,2
Wiek produkcyjny (18–65 lat) 44 501 64,06 22 139 31,87 22 362 32,19
Wiek poprodukcyjny (powyżej 65 lat) 13 891 20 10 035 14,45 3856 5,55

Architektura i urbanistyka[edytuj | edytuj kod]

Dawna, monumentalna, neogotycka tkalnia zakładów Krusche & Ender.
Information icon.svg Osobny artykuł: Zabytki Pabianic.

Zabytki opisane w odrębnym artykule:

  1. Renesansowy kościół św. Mateusza, Stary Rynek 22;
  2. Renesansowy dwór obronny kapituły krakowskiej;
  3. Domy tkaczy;
  4. Zabudowania fabryczne zakładów bawełnianych „Krusche-Ender”;
  5. Dawne biuro zakładów „Krusche-Ender” z rzeźbą „prządki”;
  6. Dawny pałac rodziny Enderów;
  7. Kościół ewangelicki św. Piotra i św. Pawła;
  8. Neogotycki kościół Najświętszej Marii Panny;
  9. Zespół cmentarzy chrześcijańskich;
  10. Dworzec kolejowy PKP;
  11. Cmentarz żydowski w Pabianicach;
  12. Synagoga (zniszczona);
  13. Neorenesansowa kaplica przy ul. Waryńskiego (w ruinie).

Dzielnice i osiedla[edytuj | edytuj kod]

Centrum, Bugaj, Piaski, Stare Miasto, Karniszewice, Klimkowizna, Jutrzkowice, Wola Zaradzyńska Nowa, J. Salwy, Marii Konopnickiej, Jana Pawła II, Mikołaja Kopernika, Dąbrowa, Rypułtowice, Czyryczyn (daw.Sereczyn), Karolew, Nowa Wieś.

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Przemysł[edytuj | edytuj kod]

Budynek dawnych Zakładów Odzieżowych Pabia

W okresie powojennym Pabianice, tuż po Gliwicach, posiadały największą liczbę różnorodnych gałęzi przemysłu w Polsce. Okres nowego rozwoju gospodarczego po 1989 roku w znacznym stopniu zmienił strukturę własnościową zakładów przemysłowych. Tereny produkcyjne po nacjonalizacji przemysłu w Polsce po II wojnie światowej stały się własnością Skarbu Państwa lub spółdzielni. Obecnie zdecydowana większość przedsiębiorstw w Pabianicach należy do prywatnych inwestorów.

W 2003 roku niemal cała działalność produkcyjna nadal odbywała się na obszarach powstałych, zorganizowanych i zagospodarowanych w poprzednich okresach kształtowania przemysłu w mieście. Kumulują się one w trzech strefach[potrzebne źródło]:

  • stara dzielnica przemysłowa
  • nowa dzielnica przemysłowa
  • obszary przy linii kolejowej

Przejście z gospodarki centralnie planowanej do gospodarki wolnorynkowej spowodowało, że wiele zakładów przemysłowych w Pabianicach podupadło, a liczne przedsiębiorstwa zlikwidowano (zakłady przemysłu bawełnianego Pamotex, fabryka maszyn drogowych Madro, zakłady przemysłu wełnianego Pawelana).

Kryzys wielkich zakładów przemysłowych, a zwłaszcza kombinatów włókienniczych, skutkował kurczeniem się powierzchni terenów przemysłowych, które pod koniec lat 80. XX w. obejmowały 158 ha. W 2003 roku powierzchnia tych terenów zmalała do 136 ha. Znaczny wpływ na to miało przeznaczenie wielohektarowych działek dawnych terenów fabrycznych pod budowę centrów handlowo-usługowych.

Mimo upadku wielu zakładów przemysłowych, nadal dominuje przemysł lekki. Jednak ważne miejsce w strukturze gałęziowej zajmują: przemysł chemiczny (zakłady farmaceutyczne Polfa, fabryka leków Aflofarm), spożywczy (Zakłady Mięsne Pamso SA) oraz elektromaszynowy (fabryka żarówek Philips). Różnorodność gałęziowa sprawiła, że przemysł pabianicki nie popadł w stan głębokiego kryzysu.

Radykalne zmiany zaszły w strukturze wielkości zakładów. W 1989 roku w mieście było ok. 180 państwowych i spółdzielczych zakładów przemysłowych, w których pracowało około 30 tys. osób[potrzebne źródło].

W 2003 roku działało ok. 2200 przedsiębiorstw, zatrudniających 12 tys. pracowników[potrzebne źródło], a w 2006 było zarejestrowanych 8554 podmiotów gospodarki narodowej, czyli o 77 podmiotów więcej niż w 2003 r.[7]

Struktura działalności gospodarczej Pabianic w 2003 r.[potrzebne źródło].

Po 2003 roku upadały kolejne zakłady lub były prywatyzowane ewentualnie przekształcane w spółki. 31 grudnia 2010 według GUS-u Pabianice były na 2 miejscu w Polsce pod względem najbiedniejszych miast. Dochód budżetu na mieszkańca wyniósł 2062,52 zł[8].

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

  • Wyższa Szkoła Humanistyczno-Ekonomiczna w Pabianicach
  • Państwowa Szkoła Muzyczna I i II stopnia
  • Gimnazjum nr 1 w Pabianicach im. Jana Pawła II
  • Gimnazjum nr 2 w Pabianicach im. Armii Krajowej
  • Gimnazjum nr 3 w Pabianicach im. Tadeusza Kościuszki
  • Prywatne Gimnazjum im. św. Wincentego à Paulo
  • Szkoła Podstawowa nr 1 im. Kazimierza Promyka
  • Szkoła Podstawowa nr 2 im. Komisji Edukacji Narodowej -> obecnie gimnazjum nr 1
  • Szkoła Podstawowa nr 3 im. Mikołaja Kopernika
  • Zespół Szkół Specjalnych nr 5
  • Szkoła Podstawowa nr 5 im. Grzegorza Piramowicza
  • Szkoła Podstawowa nr 8
  • Szkoła Podstawowa nr 9
  • Szkoła Podstawowa nr 13 im. Stefanii Sempołowskiej
  • Szkoła Podstawowa nr 14 im. Stanisława Staszica
  • Szkoła Podstawowa nr 17
  • Zespół Szkół nr 1 im. Jana Kilińskiego
  • Zespół Szkół nr 2 im. prof. Janusza Groszkowskiego
  • Zespół Szkół nr 3 im. Legionistów miasta Pabianic
  • I Liceum Ogólnokształcące im. Jędrzeja Śniadeckiego
  • II Liceum Ogólnokształcące im. Królowej Jadwigi
  • Prywatne Liceum Ogólnokształcące im. św. Wincentego à Paulo
  • „Heureka” Zespół Szkół Prywatnych
  • „Cosinus” Zaoczne Liceum Ogólnokształcące i Zaoczne Liceum Ogólnokształcące Uzupełniające

Media lokalne[edytuj | edytuj kod]

  • Prasa:
    • Życie Pabianic – tygodnik, ukazuje się we wtorki
    • Nowe Życie Pabianic – pismo, ukazuje się we wtorki
    • Pabianicki Tygodnik Reklamowy – pismo bezpłatne ogłoszeniowe
    • Bliżej Ciebie – tygodnik, ukazuje się w soboty jako dodatek do Expressu Ilustrowanego
  • Dawniej:
    • Puls Pabianic – bezpłatny tygodnik, ukazujący się w latach 2005-2007
    • Gazeta Pabianicka. Niezależny tygodnik miejski, wydawany w latach 1990-1996
    • Moje Miasto Pabianice – tygodnik wydawany od września 2008 do grudnia 2013 roku
  • Telewizja:
    • Pro-MOK – lokalna, Miejskiego Ośrodka Kultury, nadaje w latach 2003 – nadal
  • Dawniej:
    • TVK TOP (Telewizja Osiedlowa Pabianice) – lokalna („piracka” do czasu otrzymania koncesji przez GOSAT-MEDIA) – w latach 1993-1995 w sieci UPC Pabianice (wówczas GOSAT-SERVICE Wrocław o. Pabianice)
    • TV GOSAT-MEDIA – lokalna z siedzibą we Wrocławiu – w latach 1995-2003 w sieci GOSAT-SERVICE (w tym czasie zmiana właściciela kablówki) następnie POLSKA TV KABLOWA potem UPC o/Pabianice
    • TV TOP (Telewizja o Pabianicach) – prywatna – w latach 2007-2008 w sieci UPC Pabianice

Sport[edytuj | edytuj kod]

Koszykówka:

  • PTK Pabianice (poprzednio Language School, Solpark Kleszczów, PA-CO-BANK, Hartmann, Polfa, MTK, Włókniarz) – mistrzostwo Polski w koszykówce kobiet (1989, 1990, 1991, 1992), obecnie gra w ekstraklasie.
Information icon.svg Z tym tematem związana jest kategoria: Koszykarki Włókniarza Pabianice.

Futbol amerykański:

Piłka ręczna:

Piłka nożna:

Bieg na orientację:

Strzelectwo sportowe:

  • PKSOW LOK „WALTER”.

Rugby 7:

  • Fabrykanci Pabianice RC.

Piłka siatkowa:

  • Energia Pabianice

Brazylijskie Jiu-Jitsu

  • Gracie Barra Team Draculino Pabianice

Wspólnoty wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Kościół rzymskokatolicki św. Maksymiliana Kolbego w Pabianicach
Kościół mariawicki Przenajświętszego Sakramentu w Pabianicach

Na terenie miasta działalność duszpasterską prowadzą następujące wspólnoty wyznaniowe:

Transport zbiorowy[edytuj | edytuj kod]

Komunikacja miejska[edytuj | edytuj kod]

Początki komunikacji miejskiej w Pabianicach sięgają 1901 roku, kiedy otwarto linię tramwajową Pabianice-Łódź. Tramwaj dojeżdżał jedynie do przedmieścia. Linia była przedłużana w latach 1905, 1924 i 1940 aż w końcu biegła całą główną ulicą miasta – do stacji kolejowej. W 1968 roku przedłużono linię tramwajową do pętli Wiejska i wybudowano skrętnię Duży Skręt.

Do 1972 roku ponad 20-kilometrowa linia tramwajowa była jedynym środkiem komunikacji miejskiej. 1 maja 1972 roku MPK Łódź postawił pierwsze przystanki i wprowadził kursy autobusów miejskich linii 1 i 2, obejmujące nowe dzielnice. Od 1983 roku w szybkim tempie powstawały kolejne linie autobusowe, na których kursowały Ikarusy 260 i Jelcze.

W 1992 roku pabianickie linie autobusowe obsługiwane przez MPK Łódź przejęła nowa firma MZK Pabianice, która wprowadziła swoje bilety, wymieniła autobusy na nowocześniejsze Jelcze. We flocie jest, 12 Manów NL 202, 14 Solarisów Urbino 12 i 3 Jelcze M081MB. Autobusy zmieniły barwy z czerwono-białych na niebiesko-żółte (kolor flagi Pabianic). W 2004 roku linię tramwajową 41 (Pabianice-Łódź: plac Niepodległości) zastąpiono linią 11 – z Pabianic przez Łódź do Zgierza. Linia 11 jest komercyjna. Po eksperymencie polegającym na zatrudnieniu konduktorów, w tramwajach zamontowano automaty sprzedające bilety. W 2007 roku rozpoczęto przebudowę torowiska linii 11 w ramach projektu „Tramwaj Regionalny”, współfinansowanego z funduszy Unii Europejskiej. W III etapie remont ma objąć obszar Pabianic. Obecnie linia 11 kursuje tylko w Łodzi. Do Pabianic kursowała linia P, a od 1 sierpnia 2010 ponownie kursuje linia 41 należąca do Lokalnego Transportu Zbiorowego miasta Łodzi. Jeździ on od przystanku „Wiejska/Łaska” w Pabianicach do Placu Niepodległości w Łodzi. Nowością są bilety czasowe, które wprowadzono na tej linii.

Przez Pabianice przebiegają drogi krajowe oraz droga wojewódzka:

Dworzec kolejowy w Pabianicach

Kolej[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Pabianice (stacja kolejowa).

Ochrona przyrody[edytuj | edytuj kod]

Pomniki przyrody[edytuj | edytuj kod]

Nazwa Obwód na wys. 1,3 m (cm) Wysokość (m) Lokalizacja Data wpisu Forma własności Podstawa prawna
Klon zwyczajny 258 15 m (korona 10 m) cmentarz ewangelicko-augsburski ul. Ewangelicka 10.01.1990 Skarb Państwa Zarządzenie Nr 8/90 Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 10 stycznia 1990 r. Dz. Urz. Woj. Łódzkiego Nr 3, poz. 24
Dąb szypułkowy 280 18 m (korona 12 m) cmentarz ewangelicko-augsburski ul. Ewangelicka 10.01.1990 Skarb Państwa Zarządzenie Nr 8/90 Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 10 stycznia 1990 r. Dz. Urz. Woj. Łódzkiego Nr 3, poz. 24
Lipa drobnolistna 354 30 m (korona 15 m) cmentarz ewangelicko-augsburski ul. Ewangelicka 10.01.1990 Skarb Państwa Zarządzenie Nr 8/90 Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 10 stycznia 1990 r. Dz. Urz. Woj. Łódzkiego Nr 3, poz. 24
Modrzew 228 15 m (korona 8 m) cmentarz ewangelicko-augsburski ul. Ewangelicka 10.01.1990 Skarb Państwa Zarządzenie Nr 8/90 Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 10 stycznia 1990 r. Dz. Urz. Woj. Łódzkiego Nr 3, poz. 24
Lipa drobnolistna 280 20 Parafia rzymskokatolicka Św. Floriana, ul. Warszawska 34 12.11.1993 Parafia rzymsko – katolicka Św. Floriana Rozporządzenie Nr 10/93 Wojewody Łódzkiego z dnia 12 listopada 1993 r. w sprawie uznania niektórych tworów przyrody na terenie województwa łódzkiego za pomniki przyrody i ochrony tych pomników
Lipa drobnolistna 250 20 Parafia rzymskokatolicka Św. Floriana, ul. Warszawska 34 12.11.1993 Parafia rzymsko – katolicka Św. Floriana Rozporządzenie Nr 10/93 Wojewody Łódzkiego z dnia 12 listopada 1993 r. w sprawie uznania niektórych tworów przyrody na terenie województwa łódzkiego za pomniki przyrody i ochrony tych pomników
Modrzew europejski 230 15 Parafia rzymskokatolicka Św. Floriana, ul. Warszawska 34 12.11.1993 Parafia rzymsko – katolicka Św. Floriana Rozporządzenie Nr 10/93 Wojewody Łódzkiego z dnia 12 listopada 1993 r. w sprawie uznania niektórych tworów przyrody na terenie województwa łódzkiego za pomniki przyrody i ochrony tych pomników
Wierzba biała 330 16 Bulwary nad rzeką Dobrzynką 12.11.1993 Skarb Państwa Rozporządzenie Nr 10/93 Wojewody Łódzkiego z dnia 12 listopada 1993 r. w sprawie uznania niektórych tworów przyrody na terenie województwa łódzkiego za pomniki przyrody i ochrony tych pomników
Wierzba biała 445 cm 16 cm Bulwary nad rzeką Dobrzynką 12.11.1993 Skarb Państwa Rozporządzenie Nr 10/93 Wojewody Łódzkiego z dnia 12 listopada 1993 r. w sprawie uznania niektórych tworów przyrody na terenie województwa łódzkiego za pomniki przyrody i ochrony tych pomników
Wierzba biała 440 18 Bulwary nad rzeką Dobrzynką 12.11.1993 Skarb Państwa Rozporządzenie Nr 10/93 Wojewody Łódzkiego z dnia 12 listopada 1993 r. w sprawie uznania niektórych tworów przyrody na terenie województwa łódzkiego za pomniki przyrody i ochrony tych pomników
Wierzba biała 325 16 Bulwary nad rzeką Dobrzynką 12.11.1993 Skarb Państwa Rozporządzenie Nr 10/93 Wojewody Łódzkiego z dnia 12 listopada 1993 r. w sprawie uznania niektórych tworów przyrody na terenie województwa łódzkiego za pomniki przyrody i ochrony tych pomników
Jesion wyniosły 320 16 park im. J. Słowackiego dz. Nr 193/4 (P-9) 12.11.1993 Gmina Miejska Pabianice- Miasto Pabianice Rozporządzenie Nr 10/93 Wojewody Łódzkiego z dnia 12 listopada 1993 r. w sprawie uznania niektórych tworów przyrody na terenie województwa łódzkiego za pomniki przyrody i ochrony tych pomników
Olcha czarna 290 20 park im. J. Słowackiego dz. Nr 216 (P-9) 12.11.1993 Gmina Miejska Pabianice- Miasto Pabianice Rozporządzenie Nr 10/93 Wojewody Łódzkiego z dnia 12 listopada 1993 r. w sprawie uznania niektórych tworów przyrody na terenie województwa łódzkiego za pomniki przyrody i ochrony tych pomników
Kasztanowiec zwyczajny 335 20 park im. J. Słowackiego dz. Nr 216 (P-9) 12.11.1993 Gmina Miejska Pabianice- Miasto Pabianice Rozporządzenie Nr 10/93 Wojewody Łódzkiego z dnia 12 listopada 1993 r. w sprawie uznania niektórych tworów przyrody na terenie województwa łódzkiego za pomniki przyrody i ochrony tych pomników
Platan 240 21 park im. J. Słowackiego dz. Nr 216 (P-9) 12.11.1993 Gmina Miejska Pabianice- Miasto Pabianice Rozporządzenie Nr 10/93 Wojewody Łódzkiego z dnia 12 listopada 1993 r. w sprawie uznania niektórych tworów przyrody na terenie województwa łódzkiego za pomniki przyrody i ochrony tych pomników
Szpaler 47 dębów szypułkowych 166- 304 18-25 m ul. Zagajnikowa 28.09.2005 Gmina Miejska Pabianice- Miasto Pabianice Uchwała Nr LI/458/05 Rady Miejskiej w Pabianicach z dnia 28 września 2005 r.
Aleja dębowa – 64 drzew, z czego 52 szt. – dąb szypułkowy, 12 szt. – dąb błotny 145- 270 „Pabianickie Centrum Medyczne” Sp.z.o.o. w Pabianicach ul. Jana Pawła II 68 27.12.2006 UM Pabianice Uchwała Nr IV/36/06 Rady Miejskiej w Pabianicach z dnia 27 grudnia 2006 r. w sprawie uznania za pomnik przyrody

Źródło: Rejestr form ochrony przyrody na stronie internetowej Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska w Łodzi (dostęp 9 maja 2011)

Honorowi obywatele miasta Pabianic[edytuj | edytuj kod]

Ludzie związani z Pabianicami[edytuj | edytuj kod]

Pomnik obok kościoła św. Mateusza

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Miasto partnerskie Państwo Data zawarcia porozumienia
Rakiszki Litwa 19 czerwca 1998
Gusiew Rosja 14 marca 2002
Plauen Niemcy 25 kwietnia 2005
Kerepes Węgry 30 maja 2009

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Przeszłość administracyjna ziem województwa łódzkiego, w: Rocznik Oddziału Łódzkiego Polskiego Towarzystwa Historycznego, Łódź 1929, s. 15.
  2. Nowe Zycie Pabianic - Ilu nas jest?.
  3. Patron miasta.
  4. Ireneusz Budzyński: Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2010 r. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2010-08-20. ISSN 1505-5507. (pol.)
  5. Jeremiasz Krzesiński „Deportacje dzieci pabianickich na roboty przymusowe do Niemiec w latach 1941-1945”, ISBN 83-87749-96-6.
  6. Bank Danych Regionalnych – Strona główna (pol.). GUS. [dostęp 2010-09-14].
  7. Raport o stanie miasta 2006.
  8. Najbiedniejsze polskie miasta.
  9. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 3 lutego 2013.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]