Poddębice

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: Poddębicewieś w woj. kujawsko-pomorskim, w pow. włocławskim, w gminie Włocławek.
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy miasta Poddębice. Zobacz też: artykuł o osadzie Stacja Poddębice, która do 2008 roku również nosiła nazwę Poddębice.
Poddębice
Pałac, Rynek, Kościół ewangelicki,  Liceum Ogólnokształcące im. Marii Konopnickiej, Osiedle Północ, Kościół św. Katarzyny
Pałac, Rynek, Kościół ewangelicki, Liceum Ogólnokształcące im. Marii Konopnickiej, Osiedle Północ, Kościół św. Katarzyny
Herb
Herb Poddębic
Państwo  Polska
Województwo  łódzkie
Powiat poddębicki
Gmina Poddębice
gmina miejsko-wiejska
Prawa miejskie 1400, 1822 i 1934
Burmistrz Piotr Sęczkowski
Powierzchnia 5,89 km²
Populacja (2012)
• liczba ludności
• gęstość

7808 Green Arrow Up.svg
1330 os./km²
Strefa numeracyjna
+48 43
Kod pocztowy 99-200
Tablice rejestracyjne EPD
Położenie na mapie województwa łódzkiego
Mapa lokalizacyjna województwa łódzkiego
Poddębice
Poddębice
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Poddębice
Poddębice
Ziemia 51°54′N 18°58′E/51,900000 18,966667Na mapach: 51°54′N 18°58′E/51,900000 18,966667
TERC
(TERYT)
1101211034
Urząd miejski
ul. Łódzka 17/21
99-200 Poddębice
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikipodróże Informacje turystyczne w Wikipodróżach
Strona internetowa
Pałac w Poddębicach
Kościół pw. św. Katarzyny w Poddębicach
Dzwonnica kościoła ewangelickiego, w głębi zbór ewangelicki

Poddębicemiasto w woj. łódzkim, w powiecie poddębickim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Poddębice, leżące nad Nerem. W okresie II wojny światowej w Warthegau (Kraj Warty) pod nazwą Wandalenbrück. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. sieradzkiego. Były miastem szlacheckim.[1].

Według danych z 31 grudnia 2008 miasto liczyło 7840 mieszkańców[2].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwsza wzmianka pisana o Poddębicach pochodzi z 1388 r. i zawarta jest w łęczyckich księgach sądowych, wymieniających właścicieli: Wita i Urbana de Podambe. Około 1400 Poddębice otrzymują po raz pierwszy prawa miejskie. W XIV w. należały do wielkopolskiego rodu Chebdów z pobliskiego Niewiesza. W XV w. część Poddębic należała do Poddębskich herbu Pomian, wywodzących się z Chebdów, a część do Oporowskich herbu Sulima. W 1518 dobra te przejęli w drodze ożenku Grudzińscy herbu Grzymała. Na początku XVIII w. od Grudzińskich, poprzez Duninów Poddębice trafiają w ręce Barbary Sanguszkowej. Ostatnimi posiadaczami tych dóbr byli (od 1787) Wyssogota-Zakrzewscy – aż do II wojny światowej.wiki

W listopadzie 1939 Niemcy wcielili Poddębice do Rzeszy Niemieckiej pod nazwą Wandalenbrück . Wojska radzieckie zajęły miasto 18 stycznia 1945.

Historia Żydów poddębickich[edytuj | edytuj kod]

Dzieje osadnictwa żydowskiego w Podddębicach sięgają XVIII stulecia. Tutejsi Żydzi podlegali pod kahał łęczycki. W 1789 roku w mieście żyło 65 Żydów, stanowiąc 23 procent ogółu mieszkańców. W 2. połowie XIX wieku powstała samodzielna gmina żydowska. W okresie międzywojennym, w 1921 roku w Poddębicach mieszkało już 1333 Żydów (42 procent ogółu mieszkańców). W 1934 roku Poddębice odzyskały prawa miejskie. W 1939 roku miasteczko zamieszkiwało około 1600 Żydów.

W 1940 roku Niemcy utworzyli w Poddębicach, obrębie ulic Sienkiewicza - Ogrodowa - Pułaskiego) getto, w którym uwięziono około 1,5 tysiąca Żydów. W kwietniu 1942 roku zostało ono zlikwidowane, a wszystkich jego więźniów wymordowano w obozie zagłady w Chełmnie nad Nerem.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

  • Pałac – z epoki renesansu, wzniesiony przed 1617 z fundacji Zygmunta Grudzińskiego, wojewody rawskiego, jednego z przywódców rokoszu Zebrzydowskiego, na fundamentach XV-wiecznego dworu[3]. Budowę kontynuowała jego żona Barbara z Karśnickich herbu Jastrzębiec (zm. po 1625), a następnie syn Stefan (zm. w 1640), starosta ujski, pilski i bolimowski. Wg informacji z 1928 r., jego właścicielem w tym czasie był prezes miejscowego "Sokoła" - Wł. Wyssogota-Zakrzewski[4]. Jest to budynek piętrowy o dachu dwuspadowym, zamkniętym z dwóch stron dekoracyjnymi szczytami. Od wschodu do głównego budynku przylega wieża o wysokości 17 m. Od zachodu przed 1690 dobudowano ośmioboczną kaplicę z piękną dekoracją wnętrza. Najciekawszym elementem arch. są arkadowe krużganki filarowe, wbudowane w pd. elewację pałacu. Loggia, zbudowana około 1750 została ponownie odkryta w 1952. Na uwagę zasługuje sklepienie loggi – krzyżowe z pseudożebrami i dekoracją w postaci wytłaczanych pereł i jajowników z maszkaronami w zwornikach. Na ścianie południowej odkryto pod tynkiem bardzo interesujące fragmenty dekoracji sgraffitowej o motywach figuralnych. Pałac rozbudowano w XIX w. W pałacowej kaplicy, pokrytej fragmentami XVII-wiecznych fresków, znalazła pomieszczenie izba regionalna. Bogate zdobieniami późnorenesansowych stiuków sklepienie kaplicy przedstawia herby dawnych właścicieli: Pomian, Grzymała, Rola i Jastrzębiec. W izbie mieści się stała wystawa obrazująca dzieje Poddębic i okolicy.
  • 100 rocznicę przybycia Marii Konopnickiej do Bronowa upamiętniono w 1962 ustawieniem w pobliżu bramy głazu, pod którym umieszczono garść ziemi z Cmentarza Łyczakowskiego we Lwowie, gdzie poetka została pochowana, zaś na głazie umieszczono tablicę z wierszem poetki:
W kamieniu polnym...
Niech mi kamieniarz lireczkę wyryje,
A niechaj na nim napisu nie kładzie,
Tylko w zakątku, gdzie brzoza szum niesie...
.
  • W centrum miasta stoi kościół św. Katarzyny z ok. 1610 r. fundowany przez Barbarę z Karśnickich Grudzińską "białogłowę cnót wysokich i jałmużnicę wielką" (K. Niesiecki), wzniesiony na miejscu poprzedniego, który już istniał w 1400 r. Budowę ukończył syn Barbary i Zygmunta wojewody rawskiego, Stefan. Kościół pierwotnie jednonawowy, z nawami dobudowanymi w 1895 r. posiada cechy renesansowej architektury sakralnej. Na uwagę zasługuje stiukowa dekoracja wnętrza, złożona z cienkich wałków i rozet. W kartuszach narożnych monogramy Jezusa i Marii oraz herby fundatorów: Grzymała, Lubicz, Pomian i Poraj. Ołtarz główny z 1 poł. XVII w. z rzeźbami świętych, wysokiej wartości artystycznej. Ambona intarsjowana z postaciami 4 ewangelistów oraz motywami roślinnymi. Szereg rzeźb i obrazów z XVII w. do początku XIX w. Dzwonnica murowana z XVII w.
  • Na obrzeżach parku miejskiego, przy ulicy Adam Mickiewicza, stoi kościół ewangelicki, zbudowany w 1871 r. Jest kościołem parafialnym.
  • Przy szosie do Łodzi parafialny cmentarz katolicki założony w połowie XIX w. Jest tu mogiła, w której spoczywa 56 powstańców z 1863 (35 n.n.) poległych w bitwach pod Niewieszem, Poddębicami i Dalikowem. W 1917 na mogile tej ustawiono pomnik.
  • Przy ulicy Łódzkiej znajdują się też cmentarze: ewangelicki i żydowski. Ten ostatni, zniszczony przez Niemców, jest otoczony opieką Żydów z Izraela i Ameryki. Zachowała się też synagoga

Przyroda[edytuj | edytuj kod]

Rzeka Ner, w której do 1958 istniało bogate życie biologiczne, stanowiła problem dla miasta, ponieważ była ściekiem przemysłowym i asenizacyjnym Łodzi i Pabianic. Rzeka powoli oczyszcza się, co roku na początku wiosny można zaobserwować łabędzie nieme (cyngus olor). Miasto leży w niecce kredowej, która w tym miejscu jest wybrzuszona. Zalegający w okolicy płytko kamień kredowy używany był jeszcze w latach powojennych jako materiał budowlany.

Wokół pałacu Zygmunta Grudzińskiego znajduje się park przylegający do Neru, o powierzchni 3,6 ha, z pomnikowymi okazami drzew tworzącymi efektowne skupiska. W pn.-zach. części parku wznosi się wyraźny stok porośnięty sosną zwyczajną z domieszką rzadkiego gatunku sosny czarnej. Do niedawna była tu też lipa o obwodzie pnia prawie 6 m, kępa modrzewia europejskiego, płaczące odmiany wierzby białej, jesionu wyniosłego i brzozy brodawkowatej. Ciekawym fragmentem parku jest wysoka kamienna grota z okazałym jesionem na zapleczu.

Park wraz z Bulwarem nad Nerem stanowią od 2007 roku Poddębicki Zespół Przyrodniczo-Krajobrazowy.

Na przełomie 2009 i 2010 roku w Poddębicach wykonano odwiert o głębokości 2039 m z którego zostaje czerpana woda termalna, która służy do ogrzewania budynków komunalnych i innych gmachów użyteczności publicznej. Woda ta jest również wykorzystywana w Poddębickich Basenach Termalnych.

Transport[edytuj | edytuj kod]

Kilometr od miasta przebiega linia kolejowa nr 131 tzw. magistrala węglowa, łącząca Gdynię ze Śląskiem, na której znajduje się stacja kolejowa Poddębice.

W Poddębicach krzyżują się drogi:

10 kilometrów na północ od miasta, przy drodze na Łęczycę, znajduje się węzeł drogowy Wartkowice ze zjazdem na autostradę A2, łączącą Poznań z Łodzią i Warszawą.

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

W Poddębicach zaczyna się znakowany na niebiesko szlak turystyczny niebieski szlak turystyczny im. Marii Konopnickiej długości 14 km, prowadzący do Bronowa.

  • szlak rowerowy zielony Po Ziemi Poddębickiej. Długość szlaku wynosić będzie 131,7 km (powiat), w tym na terenie Gminy Poddębice – 37,6 km. Szlak będzie się rozpoczynał w Poddębicach i przebiegał przez Pragę, Bałdrzychów i Businę. Drugi odcinek przecinał będzie wsie Góra Bałdrzychowska i Kałów.
  • szlak rowerowy niebieski Gorących Źródeł. Długość szlaku wynosić będzie 136,5 km. Przebiega przez Poddębice, Dalików, Pęczniew, Uniejów, Wartkowice, Zadzim.

Kultura[edytuj | edytuj kod]

  • Poddębicki Dom Kultury i Sportu
  • Miejska i Gminna Biblioteka Publiczna
  • Młodzieżowe Centrum Edukacji Europejskiej

Wspólnoty wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Na terenie miasta działalność religijną prowadzą następujące kościoły i związki wyznaniowe:

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

  • Szkoła Podstawowa nr 1 im. Lotników Polskich
  • Gimnazjum
  • Liceum Ogólnokształcące im. Marii Konopnickiej
  • Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych im. Jana Pawła II

Osoby związane z Poddębicami[edytuj | edytuj kod]

  • Ziemowit Skibiński - dr historii, literat, animator życia kulturalnego, Honorowy Obywatel Łowicza i Poddębic, urodzony w Poddębicach, absolwent miejscowego liceum, pracownik akademicki Uniwersytetu Łódzkiego, zmarły w 2006 r., pochowany na cmentarzu w Poddębicach.

Przypisy

  1. Przeszłość administracyjna ziem województwa łódzkiego, w: Rocznik Oddziału Łódzkiego Polskiego Towarzystwa Historycznego, Łódź 1929, s. 15.
  2. Lucyna Nowak, Joanna Stańczyk, Agnieszka Znajewska. Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2008 r.). , 2009. GUS, Departament Badań Statystycznych. Główny Urząd Statystyczny. ISSN 1734-6118 (pol.). 
  3. Ustalono to na podstawie prac archeologiczno-konserwatorskich w latach 2011–2012. Przy okazji zostały odkryte polichromie na jego wschodniej ścianie, które zostaną odrestaurowane ((JAZ), Pałac starszy o 200 lat. [w:] "Express Ilustrowany" [Łódź], 24 IX 2012, nr 223, s. 7).
  4. "Łódź w Ilustracji", nr 36, 2 IX 1928, s. 3.
  5. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 3 lutego 2013.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Pietrzak J., Potyczka pod Poddębicami, [w:] "Na sieradzkich szlakach", nr 4/II/ 1986, s. 8-9.
  • Pietrzak J., Kościół św. Katarzyny w Poddębicach, [w:] "Na sieradzkich szlakach", nr 1/1988, s.8-9,
  • Ruszkowski A., "Sieradz i okolice", Sieradz 2000,
  • Urbański M., Wykopaliska archeologiczne w Poddębicach, [w:] "Na sieradzkich szlakach" nr 1/1998, s. 19

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]