Zduńska Wola

Z Wikipedii

Skocz do: nawigacji, szukaj

Współrzędne: 51°36'N 18°58'E / 51.6, 18.967

Zduńska Wola
Herb Flaga
Herb Zduńskiej Woli Flaga Zduńskiej Woli
Województwo łódzkie
Powiat zduńskowolski
Gmina
• rodzaj		 Zduńska Wola
miejska
Założono ok. 1394
Prawa miejskie 1825
Prezydent miasta Piotr Niedźwiecki
Powierzchnia 24,58 km²
Położenie (punkt) 51° 36' N
18° 58' E
Ludność (2004)
• liczba
• gęstość
44 890
1787 os./km²
Strefa numeracyjna
 0-43
Kod pocztowy 98-220
Tablice rejestracyjne EZD
Położenie na mapie Polski
"Tło mapy lokalizacyjnej, z zaznaczonymi granicami"
"Zduńska Wola"
Zduńska Wola
TERC10
(TERYT)		 101901
Miasta partnerskie Zarasai Litwa Litwa, Valmiera Łotwa Łotwa, Pietrasanta Włochy Włochy,
Urząd miejski 3
ul. Stefana Złotnickiego 12 98-220 Zduńska Wola
tel. (43)823 41 62 do 67; faks (43)823 33 32
Strona internetowa miasta
Położenie miasta (gminy miejskiej) Zduńska Wola na mapie powiatu zduńskowolskiego
Bazylika Wniebowzięcia NMP nocą
Dworek Złotnickich obecnie Urząd Miasta

Zduńska Wola — miasto i gmina miejska w województwie łódzkim, siedziba powiatu zduńskowolskiego. Położone jest na Wysoczyźnie Łaskiej, na obszarze prawie równinnym, nad rzeką Pichną, prawym dopływem Warty.

Według danych statystycznych z 31 grudnia 2004, miasto liczy 44 890 mieszkańców.

Spis treści

[edytuj] Położenie i komunikacja

W Zduńskiej Woli krzyżują się dwa ważne szlaki kolejowe:

w mieście znajdują się 3 stacje kolejowe:

Miasto przecina wspólny odcinek dwóch dróg krajowych nr:

W okolicy miasta planowana jest także budowa drogi szybkiego ruchu S8.

Zduńska Wola leży na wysoczyźnie Łaskiej, na obszarze prawie równinnym, łagodnie opadającym ku dolinie Warty. Centrum miasta znajduje się na niewielkim wzniesieniu nad Pichną (Brodnią), prawym dopływem Warty. Przez Zduńską Wolę przebiega międzynarodowa trasa E-1 2 łącząca Warszawę z Pragą.W XI i XII w. tereny, na których powstała Zduńska Wola wchodziły w skład kasztelanii sieradzkiej, w późniejszym okresie - województwa sieradzkiego, obecnie jest powiatem. W końcu XVIII w. obszar ten znalazł się w departamencie kaliskim, a od 1816 r. — w województwie kaliskim. W połowie lat czterdziestych ubiegłego stulecia miasto znajdowało się w nowo utworzonej guberni warszawskiej, a od 1867 r. w guberni kaliskiej. Już wówczas Zduńska Wola była znaczącym ośrodkiem gminnym w powiecie sieradzkim. W okresie międzywojennym miasto wchodziło w skład powiatu sieradzkiego i województwa łódzkiego. Podczas okupacji hitlerowskiej włączono je do tzw. Kraju Warty. W latach pięćdziesiątych powiększono znacznie obszar Zduńskiej Woli, przyłączając do niej następujące miejscowości: Steszyce, Rozomyśl, Osmolin Wies, Osmolin Kolonie i Zduny (od 1 stycznia 1955 r.) Z dniem 1 lipca 1956 r. utworzono powiat miejski Zduńska Wola. Kolejne znaczne zmiany granic miasta nastąpiły w styczniu 1973 r.. wówczas do Zduńskiej Woli włączano Karsznic. sołectwo Krobanówek oraz cześć wsi Henrykow, Krobanów (z pow. sieradzkiego). Marzenin i Bilew (z pow. łaskiego). Po wprowadzeniu reformy administracji państwowej w 1975 r. Zduńska Wola weszła w skład województwa sieradzkiego, jednocześnie powiększano jej obszar przyłączając Nowe Miasto i Swedzieniejowice.

[edytuj] Historia

(ksż)
 Ten artykuł wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji.
Informacje nieweryfikowalne mogą zostać zakwestionowane i usunięte.
Aby uczynić artykuł weryfikowalnym, należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach.

Pierwsze wzmianki w tekstach pisanych pojawiły się w 1394 r., kiedy to posłużono się zamiennie nazwami „Zduny” i „Wola”. Sądząc po dacie pierwszych zapisków i nazwie osady, można przypuszczać, że na tych terenach miała miejsce kolonizacja na prawie polskim. Prawdopodobnie na początku XVIII w. największymi właścicielami dóbr w tej okolicy stali się Złotniccy. W 1773 roku król Stanisław August Poniatowski nadał przywilej organizowania 12 targów wielkich w miejscu zwanym Czekay vel Zduńska Wola. Mimo braku praw miejskich, ośrodek już wtedy spełniał funkcje miejskie,z racji swojego położenia na szlaku handlowym kalisko-piotrkowskim. Dalszy rozwój osady jest związany z działalnością dziedzica rodu - Stefana Prawdzic Złotnickiego, który od 1817 roku sprowadzał tu tkaczy ze Śląska, Saksonii, Prus i Czech.

Rozwój funkcji przemysłowej miasta nie byłby jednak możliwy, gdyby nie przyciągnięcie przez Złotnickiego handlarzy z pobliskiego Szadku, Łasku i Widawy. Dzięki temu w 1825 roku Zduńska Wola uzyskała prawa miejskie. W 1930 roku na obszarze ówczesnej wsi Karsznice powstała osada kolejarska dla obsługi wybudowanej linii towarowej ze Śląska do Gdyni, będąca jednym z największych węzłów komunikacyjnych w kraju. W Zduńskiej Woli urodził się i został ochrzczony św. Maksymilian Maria Kolbe, który dziś jest patronem miasta.

Zduńska Wola jest miastem stosunkowo młodym, chociaż miejscowość o tej nazwie pojawiła sie juz w średniowiecznych dokumentach. Pierwsza wzmianka o Zduńskiej Woli pochodzi z 1394 r. Lakoniczny zapis, znajdujacy sie w tzw. ..Tekach Pstrokońskiego" brzmi: ,,Zduny Andreas Zdunski 58.59". Druga z najwcześniejszych wzmianek wspomina o tym samym Andrzeju: ..Andreas de Zduny alias Wola". W końcu XIV lub na początku XV w. Zduńska Wola była juz centrum dóbr noszących taką samą nazwę, do ktorych zaliczano ponadto pobliskie wsie: Paprotnie, Pstrokonie, Wozniki i Zduny. W ciągu kolejnych stuleci obszar dóbr zmieniał się wielokrotnie. W drugiej potowie XVIII w. Zduńska Wola spełniata funkcje lokalnego centrum gospodarczego. Ówczesny jej właściciel Feliks Złotnicki, łowczy szadkowski, uzyskał od króla Stanistawa Augusta Poniatowskiego (1774 r.) przywilej na odbywanie w ciągu roku 12 targow w miejscu zwanym Czekay.Prawdopodobnie znajdowało się ono na osi rynek - kościół parafialny, czy na skrzyżowaniu dróg łączących Sieradz z Laskiem oraz Szadek z Widawą. Można zatem przypuszczać, iż najstarsza część miasta znajdowała się w rejonie pl. Wolności i ul. Kościelnej. Przez wiele lat na oznaczenie tej miejscowości używano zamiennie nazw: Zduńska Wola i Czekaj (Czekay). Nie zachowały się do naszych czasów dokumenty potwierdzające, iż XVIII-wieczny Czekaj otrzymał prawa miejskie. Zarówno w latach osiemdzesiątych tego stulecia, jak i w początkach XIX w. Zduńską Wolę nazywano powszechnie miasteczkiem. Mieszkały w nim 33 rodziny polskie i żydowskie oraz 6 komornic. Znajdował się tu ratusz, kościół katolicki, bożnica i szkoła, w pobliżu były 2 młyny, wiatrak, browar i dwór. Aczkolwiek wśród mieszkańców przeważali rolnicy, nie brakowało jednak garbarza, szewca, kucharza, stolarza, strycharza, kowala, 2 krawców, piekarza, cyrulika, kupca, rymarza i 2 kuśnierzy. U progu XIX w, najliczniejszą grupę wśród pozarolniczych zawodów stanowili tkacze, którzy już od 1816 r. posiadali własny cech. Dwa lata później dzięki staraniom właściciela dóbr Stefana Prawdzie Złotnickiego rozpoczął się masowy napływ tkaczy do Zduńskiej Woli. Przybywali oni zarówno z Poznańskiego i ze Śląska, jak i z Saksonii, Prus i Czech. Wśród przybyszów byli także handlarze z pobliskiego Szadku. Łasku i Widawy. Zorganizowana działalność osadnicza Złotnickiego wynikała z ówczesnej polityki rządu Królestwa Polskiego, który lansował uprzemysłowienie wielu ośrodków w kraju. Zawierając umowę z rządem Złotnicki zobowiązał się do wybudowania i uruchomienia w terminie do 1825 r. „fabryki" płótna zatrudniającej 60 majstrów tkaczy. Ponieważ zadanie nie było łatwe, bowiem w tym czasie już w kilku miastach rodził się na podobnych zasadach nowoczesny przemysł włókienniczy, dziedzic Zduńskiej Woli korzystał skwapliwie z usług agentów werbujących tkaczy, niejednokrotnie przekupując ich w zamian za dostarczenie miastu poszukiwanych fachowców. Tak było m.in. w 1824 r. Złotnickiemu udało się wówczas przekupić agenta rządowego, który sprowadził do Zduńskiej Woli grupę tkaczy mających się osiedlić w Łodzi. Z tej grupy w Łodzi osiedlił się tylko jeden tkacz. Przybywający do miasta tkacze zawierali z dziedzicem umowy indywidualne, na mocy których otrzymywali 2 morgi gruntu, ogród, 9 klocków sosnowych, 2000 sztuk cegieł oraz 27 talarów na budowę domu. w zamian zobowiązani byli do świadczenia różnego rodzaju usług na rzecz dworu, płacenia czynszu i uruchomienia warsztatów tkackich. W późniejszym czasie dla osiedlających się „fabrykantów" wystawiał Złotnicki domy mieszkalne. Do 1823 r. wzniesiono ich 130. W połowie lat dwudziestych ubiegłego stulecia mieszkańcy osady wystąpili z wnioskiem o nadanie Zduńskiej Woli praw miejskich, 29 grudnia 1824 r, na pełnomocników specjalnych do starań o uzyskanie praw miejskich wybrali Wojciecha Krugiera. Mikołaja Olszewskiego, Michała Kanta, Samuela Georga, Augusta Francke i Jakuba Hiller-Warszawskiego. W marcu 1825 r. wystąpił Złotnicki do Komisji Województwa Kaliskiego z prośbą o nadanie Zduńskiej Woli praw miejskich. Na mocy uchwały Rady Administracyjnej 25 października tegoż roku spełniły się oczekiwania mieszkańców. Wydany z tej okazji akt erekcyjny określił wzajemne stosunki między Złotnickim i mieszkańcami oraz ustalił przemysłowy charakter miasta. DU

[edytuj] Historia Żydów w Zduńskiej Woli

Kahał powstał tu w 1826, wtedy też wybudowano drewnianą bóżnicę. W 1828 Żydzi założyli kirkut. W 1858 wzniesiono synagogę murowaną.

Pierwszym rabinem był Lewi Cybis. Po 1918 w mieście były dwie szkoły hebrajskie, trzy spółdzielcze banki żydowskie, okazały dom kahalny. W 1939 na 25 tys. mieszkańców 10 tys. było Żydami.

[edytuj] Związki wyznaniowe

[edytuj] Przemysł

 Ta sekcja wymaga określenia jasnych kryteriów wyboru. Kryteria powinny być poparte źródłami, nie mogą naruszać zasady neutralnego punktu widzenia, należy też unikać próżnych wyrażeń takich jak "znani", "najlepsi" itd. Kryteria możesz omówić w dyskusji artykułu.
Zobacz też: Zasady tworzenia list.

Zduńska Wola była największym miastem dawnego województwa sieradzkiego. Tu rozwija się prężnie przemysł odzieżowy i włókienniczy.

Istnieje tutaj kilka znanych nie tylko w kraju, ważnych dla regionu firm:

  • Fabryka Wyrobów Frotowych i Kocowych "Zwoltex" S.A.
  • Zakłady Przemysłu Dziewiarskiego "Wola"
  • Icopal SA - producent materiałów budowlanych (dawna Izolacja SA)
  • Ferax - producent rajstop Gatta
  • Browar Staropolski
  • Agros Nova (dawniej Sonda, Garden)
  • Izodom 2000 Polska
  • Aves
  • Automark
  • Taro sp.j
  • Budvar Centrum S.A.
  • Borg Automotive Sp. z o.o.
  • Elektrociepłownia Zduńska Wola Sp. z.o.o

W dzielnicy Karsznice znajduje się węzeł kolejowy, dawniej jeden z najważniejszych w kraju z ekspozycją zabytkowego taboru kolejowego.

[edytuj] Zabytki i muzea

  • Dom urodzin św. Maksymiliana Marii Kolbe , Muzeum Maksymiliana Marii Kolbe
  • Dworek Złotnickich , teraz Urząd Miasta
  • Muzeum Zgromadzenia Małego Dzieła Boskiej Opatrzności Księży Orionistów na Ziemiach Polskich
  • Muzeum Historii Miasta
  • Skansen lokomotyw i Izba Historii Taboru PKP
  • Domy tkackie.

Według rejestru zabytków KOBiDZ[1] na listę zabytków wpisane są obiekty:

  • kościół parafialny p.w. Wniebowzięcia MB, ul. Kościelna, 1891, nr rej.: 382/A z 23.08.1991
  • kościół ewangelicko-augsburski, 1926, nr rej.: 295 z 17.05.1976
  • dawna plebania ewangelicko-augsburska, 1895, nr rej.: 384/89 z 17.10.1989
  • dom św. Maksymiliana Kolbego (dom tkacki), ul. św. M. Kolbego 9, drewniany, XIX w., nr rej.: 388/A z 2.05.1991
  • dom, ul. Kościelna 13, 1825, nr rej.: 301 z 30.12.1967 oraz 960-XIII-77
  • dom, ul. Kościuszki 9, 1 poł. XIX w., nr rej.: 992 z 30.12.1967
  • dom, ul. Kościuszki 11, 1 poł. XIX w., nr rej.: 993 z 30.12.1967
  • budynek liceum sztuk plastycznych, ul. Sieradzka 29, pocz. XX w., nr rej.: 318 z 22.02.1985
  • dom, ul. Złotnickiego 6, 1 poł. XIX w., nr rej.: 995 z 30.12.1967

[edytuj] Kultura

  • Miejski Dom Kultury
  • Powiatowy Młodzieżowy Dom Kultury "Na pięterku"
  • Dom Kultury "Lokator"
  • Miejska Biblioteka Publiczna im. Jerzego Szaniawskiego

[edytuj] Sport i rekreacja

Na terenie miasta funkcjonuje kilka klubów i stowarzyszeń, które kształcą kulturę fizyczną dzieci, młodzieży i dorosłych.

Infrastrukturą sportową zarządza wraz z klubami MOSiR "Relaks" - Miejski Ośrodek Sportu "Relaks".

Na terenie miasta odbywają się również amatorskie rozgrywki, które są istotnym elementem w popularyzacji sportu:

  • ALS - Amatorska Liga Siatkówki w Zduńskiej Woli
  • ZALK - Zduńskowolska Amatorska Liga Koszykówki
  • MHLPN - Miejska Halowa Liga Piłki Nożnej

[edytuj] Edukacja

  • I Liceum Ogólnokształcące im. Kazimierza Wielkiego
  • II Liceum Ogólnokształcące im. Jana Pawła II
  • Zespół Szkół Elektronicznych im. Stanisława Staszica
  • Zespół Szkół Specjalnych im. Marii Grzegorzewskiej w Zduńskiej Woli
  • Państwowe Liceum Sztuk Plastycznych
  • Szkoła Muzyczna I i II stopnia
  • Zespół Szkół Zawodowych nr 1
  • Politechnika Łódzka - Wydziały: Mechaniczny, Elektroniki i Telekomunikacji
  • Policealne Studium Ekonomiczno-Administracyjno-Prawne
  • Policealne Studium Zawodowe - CKU w Sieradzu
  • Wyższe Seminarium Duchowne Księży Orionistów
  • Nauczycielskie Kolegium Języków Obcych pod patronatem Uniwersytetu Wrocławskiego.
  • Społeczna Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Zarządzania

[edytuj] Miasta partnerskie

[edytuj] Osiedla

[edytuj] Lista znanych osób związanych ze Zduńską Wolą

 Ta sekcja wymaga określenia jasnych kryteriów wyboru. Kryteria powinny być poparte źródłami, nie mogą naruszać zasady neutralnego punktu widzenia, należy też unikać próżnych wyrażeń takich jak "znani", "najlepsi" itd. Kryteria możesz omówić w dyskusji artykułu.
Zobacz też: Zasady tworzenia list.

[edytuj] Zobacz też

Przypisy

  1. ↑ KOBiDZ: Rejestr zabytków nieruchomych, województwo łódzkie. [dostęp 19 września 2008].

[edytuj] Linki zewnętrzne

Zobacz galerię na Wikimedia Commons:
Zduńska Wola
p • d • e
Miasta województwa łódzkiego
Miasta powiatowe

Bełchatów • Brzeziny • Kutno • Łask • Łowicz • Łódź • Łęczyca • Opoczno • Pabianice • Pajęczno • Piotrków Trybunalski • Poddębice • Radomsko • Rawa Mazowiecka • Sieradz • Skierniewice • Tomaszów Mazowiecki • Wieluń • Wieruszów • Zduńska Wola • Zgierz

 Herb województwa łódzkiego
Miasta gminne
p • d • e
Powiat zduńskowolski
Miasta
Szadek • Zduńska Wola
 Herb powiatu zduńskowolskiego
Gminy miejskie
Zduńska Wola
Gminy miejsko-wiejskie
Gminy wiejskie
Źródło „http://pl.wikipedia.org/wiki/Zdu%C5%84ska_Wola”
Utwórz książkę