Zbigniew Ścibor-Rylski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Zbigniew Ścibor-Rylski
Motyl, Stanisław
Gen. bryg. Zbigniew Ścibor-Rylski podczas uroczystości z okazji 63. rocznicy powstania warszawskiego, 30 lipca 2007
Gen. bryg. Zbigniew Ścibor-Rylski podczas uroczystości z okazji 63. rocznicy powstania warszawskiego, 30 lipca 2007
generał brygady generał brygady
Data i miejsce urodzenia 10 marca 1917
Browki
Przebieg służby
Lata służby od 1939
Główne wojny i bitwy II wojna światowa:
Późniejsza praca prezes Zarządu Głównego Związku Powstańców Warszawskich
Odznaczenia
Odznaka honorowa za Rany i Kontuzje - trzykrotnie ranny
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Walecznych (dwukrotnie) Krzyż Partyzancki Krzyż Armii Krajowej Warszawski Krzyż Powstańczy Medal za Warszawę 1939-1945 Brązowy Medal "Za zasługi dla obronności kraju" Medal Pro Patria Medal Pro Memoria Medal „Za zasługi dla Fundacji Warszawa Walczy 1939-1945”
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikicytaty Zbigniew Ścibor-Rylski w Wikicytatach

Zbigniew Dionizy Ścibor-Rylski, ps. Motyl, Stanisław (ur. 10 marca 1917 w Browkach) – polski lotnik, żołnierz Armii Krajowej, uczestnik powstania warszawskiego, generał brygady Wojska Polskiego w stanie spoczynku, prezes Zarządu Głównego Związku Powstańców Warszawskich.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Dzieciństwo i młodość[edytuj | edytuj kod]

Zbigniew Ścibor-Rylski urodził się 10 marca 1917 w Browkach k. Kijowa, w polskiej rodzinie szlacheckiej herbu Ostoja, syn Oskara Ścibora-Rylskiego i Marii z domu Raciborowskiej. Browki to centralny majątek w kluczu, do którego należały także Spiczyńce (po babce Marszyckiej) i Wolica Zarubieniecka (po dziadkach Raciborowskich). Przydomek Ścibor nadano Rylskim na pocz. XVIII w.

Rok po wybuchu rewolucji październikowej, w 1918 uciekł wraz z rodziną do Białej Cerkwi, a następnie do Kijowa. Po zdobyciu Kijowa przez wojska polskie pod dowództwem Edwarda Śmigłego-Rydza opuścił rodzinne strony i w 1920 osiadł w pomniejszonych granicach odrodzonej Rzeczypospolitej. Rodzina Ścibor-Rylskich zamieszkała na Lubelszczyźnie, początkowo w Studziankach, następnie w Zwierzyńcu nad Wieprzem k. Zamościa, gdzie Oskar Ścibor-Rylski otrzymał posadę u hr. Maurycego Klemensa Zamoyskiego w Ordynacji Zamojskiej. Tam w latach 1920–1935 spędził całe swoje dalsze dzieciństwo. Uczęszczał do Realnego Gimnazjum Męskiego im. Jana Zamoyskiego w Zamościu, a następnie – od IV. klasy – do Gimnazjum im. Sułkowskich w Rydzynie k. Leszna, gdzie ukończył klasę V i VI. W 1935 Maria Rylska przeniosła się z dziećmi do Kalisza, gdzie w Państwowym Gimnazjum im. Tadeusza Kościuszki Zbigniew Ścibor-Rylski ukończył VII i VIII klasę i w 1937 złożył egzamin dojrzałości typu matematyczno-przyrodniczego. Tuż po maturze zdał egzamin do Szkoły Podchorążych Lotnictwa w grupie technicznej w Warszawie, poprzedzony kursem szybowcowym w Ustianowej. Początkowo szkolił się na "Wronach" i "Salamandrach" w Ustianowej, a następnie od 1939, w tunelu aerodynamicznym na Politechnice Warszawskiej oraz w obsłudze samolotów PZL.37 Łoś, PZL.23 Karaś i myśliwcach PZL P-7 podczas kursu płatowcowego. W 1939 ukończył Szkołę Podchorążych Lotnictwa w stopniu sierżanta podchorążego ze specjalnością mechanika silników i przyrządów lotniczych. Jako prymus mający prawo wyboru miejsca dalszej służby, wybrał 1 Pułk Lotniczy na warszawskim Okęciu. Ukończenie studiów i promocję na stopień podporucznika uniemożliwił wybuch II wojny światowej.

II wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

W czasie obrony z września 1939 roku służył w 1. Pułku Lotniczym. 6 września 1939 wraz z eskadrą pod dowództwem mjr. Władysława Prohazko opuścił Warszawę. Początkowo ciężarówkami, następnie – po bitwie pod Mrozami – piechotą, grupa przebijała się na wschód. Dalszy szlak bitewny odbył z Samodzielną Grupą Operacyjną „Polesie” pod dowództwem gen. bryg. Franciszka Kleeberga. Po kapitulacji pod Kockiem podjął próbę przedarcia się do Rumunii, ale we wsi Krzywda dostał się do niewoli. Po ucieczce z oflagu wrócił do Warszawy i przeszedł do konspiracji, gdzie po poręczeniu, wprowadził go mjr Władysław Prohazko. Został zaprzysiężony we wrześniu 1940 otrzymując pseudonim Stanisław. Od 1940 do czerwca 1943 pracował w Przemysłowo-Handlowych Zakładach Chemicznych Ludwik Spiess i Syn S.A. – spółce farmaceutycznej produkującej leki. W latach 1941–1943 był partyzantem na Kowelszczyźnie.

Od stycznia 1944 walczył na całym szlaku bojowym 27. Wołyńskiej Dywizji Armii Krajowej jako dowódca kompanii w batalionie Sokół 50. PP, od lipca 1944 w Warszawie, uczestnik powstania warszawskiego, żołnierz batalionu "Czata 49" w Zgrupowaniu "Radosław". Podczas okupacji hitlerowskiej i walk powstańczych dowódca 2 kompanii I batalionu 50. Pułku Piechoty.

Koniec wojny zastał mjr. Zbigniewa Ścibora-Rylskiego "Motyla" w Łowiczu. W związku z zakończeniem działań wojennych, 7 maja 1945 zameldował ppłk.Janowi Mazurkiewiczowi "Radosławowi", że postanowił zakończyć pracę konspiracyjną i wyjechać do Poznania.

Okres powojenny[edytuj | edytuj kod]

Po wojnie początkowo trudnił się chałupnictwem z żoną Zofią Rylską primo voto Rapp, secundo voto Kochańska (drugą żoną cichociemnego Jana Kochańskiego "Jarmy")[1]. Od 1946 inspektor techniczny w Państwowych Nieruchomościach Ziemskich, a od 1949 r. kierownik Biura Samochodów Remontowanych Motozbyt w Poznaniu. Następnie od 1956 pracował jako inspektor techniczny na terenie województwa poznańskiego w Zjednoczonych Zespołach Gospodarczych INCO. Na emeryturę przeszedł w 1977[1].

Według dokumentów zgromadzonych w IPN, w 1947 został zarejestrowany przez Wydział I Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w Poznaniu jako TW „Zdzisławski” i był wykorzystywany przez służby do 1964. Przynajmniej od 1956 miał także współpracować z I i II departamentem MSW, rozpracowując m.in. swoją rodzinę (swoją żonę, byłą teściową żony Olgę Kochańską zamieszkałą w USA)[2] , środowiska polonijne w USA i Międzynarodowe Targi Poznańskie)[1].

W sierpniu 1984 wszedł w skład Obywatelskiego Komitetu Obchodów 40. Rocznicy Powstania Warszawskiego.

Członek związku 27. Wołyńskiej Dywizji AK, Związku Kleberczyków Samodzielnej Grupy Operacyjnej Polesie. Należał do grupy inicjatywnej utworzenia Muzeum Powstania Warszawskiego, był też w składzie Rady Honorowej Budowy Muzeum. Od 1 grudnia 2004 jest członkiem Kapituły Orderu Wojennego Virtuti Militari (pełni w niej funkcję Sekretarza Kapituły) [3]. Został członkiem komitetu poparcia Bronisława Komorowskiego przed przyspieszonymi wyborami prezydenckimi 2010[4].

Rodzeństwo – trzy siostry: Kalina, Ewa, Danuta, żona – Zofia Kochańska, ps. Marie Springer, żołnierz wywiadu KG AK (wdowa po cichociemnym Janie Kochańskim), potomstwo – syn Maciej Kochański.

Awanse[edytuj | edytuj kod]

Odznaczenia i wyróżnienia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Marek Lachowicz, Wspomnienia cichociemnego, wstęp i opr. naukowe K. A. Tochman, Rzeszów 2011, str. 147-148 (przypis) za: Zbigniew Ścibor-Rylski współpracownik UB od 1947 roku; Marek Lachowicz, Wspomnienia cichociemnego;Nieznana historia bohatera; Tochman: Kilka, może kilkanaście procent żołnierzy AK i NSZ współpracowało z UB i SB; Ważne pytania w sprawie generała Zbigniewa Ścibora-Rylskiego, po jego sensacyjnej deklaracji, że to on wyciągał informacje z UB; Gen. Ścibor-Rylski: TW "Zdzisławski", ZBoWiD i PO
  2. Marek Lachowicz, "Wspomnienia cichociemnego", wstęp i opracowanie naukowe Krzysztof A. Tochman, IPN Rzeszów 2011 str.148
  3. Skład Kapituły Orderu Wojennego Virtuti Militari na stronie Prezydenta RP
  4. Komitet poparcia Bronisława Komorowskiego. onet.pl, 16 maja 2010. [dostęp 26 kwietnia 2014].
  5. M.P. z 2005 r. Nr 30, poz. 419
  6. M.P. z 2010 r. Nr 27, poz. 251 pkt 1
  7. Lista kombatantów odznaczonych przez Prezydenta RP. prezydent.pl, 2 września 2009. [dostęp 2012-05-12].
  8. M.P. z 1999 r. Nr 31, poz. 481 – pkt 1
  9. Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych: Uroczystość wręczenia odznaczeń w Pałacu na Wodzie w warszawskich Łazienkach (pol.). www.udskior.gov.pl. [dostęp 2012-02-16].
  10. 10,0 10,1 Gen. Ścibor Rylski na sesji w Muzeum WP (pol.). mon.gov.pl, 2012-03-08. [dostęp 2013-10-21].
  11. Protokół Uroczystej sesji Rady m. st. Warszawy z okazji Dnia Pamięci Warszawy odbytej w dniu 31 lipca 2008 r. na Zamku Królewskim w Warszawie

Uwagi

  1. Gen. Ścibor-Rylski nosi na mundurze srebrną (oficerską) odznakę wzoru dla Marynarki Wojennej. Odznaka Sił Powietrznych (tzw. "turbinka") ma inny wygląd.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]