Grodzisk Mazowiecki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Grodzisk Mazowiecki
Deptak w Grodzisku
Deptak w Grodzisku
Herb
Herb Grodziska Mazowieckiego
Państwo  Polska
Województwo  mazowieckie
Powiat grodziski
Gmina Grodzisk Mazowiecki
gmina miejsko-wiejska
Aglomeracja warszawska
Prawa miejskie 1522
Burmistrz Grzegorz Benedykciński
Powierzchnia 13,19 km²
Wysokość 105 m n.p.m.
Populacja (2013)
• liczba ludności
• gęstość

29 500[1]
2226 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 22
Kod pocztowy 05-825 do 05-827
Tablice rejestracyjne WGM
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa lokalizacyjna województwa mazowieckiego
Grodzisk Mazowiecki
Grodzisk Mazowiecki
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Grodzisk Mazowiecki
Grodzisk Mazowiecki
Ziemia 52°06′18″N 20°37′29″E/52,105000 20,624722Na mapach: 52°06′18″N 20°37′29″E/52,105000 20,624722
TERC
(TERYT)
1142005044
Urząd miejski
ul. Kościuszki 32a
05-825 Grodzisk Mazowiecki
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikisłownik Hasło Grodzisk Mazowiecki w Wikisłowniku
Strona internetowa
Stawy Goliana w Grodzisku Mazowieckim
Park Skarbków

Grodzisk Mazowiecki (do 1928 Grodzisk[2]) – miasto na Równinie Łowicko-Błońskiej, w województwie mazowieckim, w powiecie grodziskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Grodzisk Mazowiecki.

Miasto posiada połączenia drogowe z Warszawą, Żyrardowem, Błoniem i Mszczonowem. Przez miasto przebiega linia warszawsko-wiedeńska, Centralna Magistrala Kolejowa i Warszawska Kolej Dojazdowa. W zachodniej części miasta przepływa rzeka Mrowna.

Według danych z 1 stycznia 2013 miasto liczyło 29 763 mieszkańców.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Historia[edytuj | edytuj kod]

  • XI-XIII w. - w pobliżu istniał wczesnośredniowieczny gród w Chlebni (pierwotnie Chlewnia)
  • XII w. - powstała wieś Grodzisk
  • XIV w. - miejscowość należała do rodziny Grodziskich
  • 1355 - Tomasz Grodziski, pierwszy znany właściciel osady, funduje drewniany kościół pod wezwaniem św. Tomasza Apostoła
  • 22 lipca 1522 - król Zygmunt I Stary nadał Grodziskowi prawa miejskie
  • 1540 - pożar zniszczył miasto
  • II połowa XVI w. - urodził się tu Grzegorz Knapski, autor słownika polsko-łacińskiego, miasto liczy ok. 300 mieszkańców staje się lokalnym ośrodkiem handlu i przemiału zboża, w mieście istnieje cech młynarzy
  • 1623 - właścicielami miasta stała się rodzina Mokronoskich herbu "Bogoria", posiadających pobliskie wsie Kady i Jordanowice
  • 1655 - zniszczenie i wyludnienie miasta w czasie najazdu szwedzkiego
  • 1687 - początek budowy murowanego kościoła ufundowanego przez Wojciecha Mokronoskiego
  • 1708 - ponowne zniszczenie miasta, epidemia cholery
  • 1795 - miasto w wyniku III rozbioru Polski wchodzi w skład Królestwa Prus (zabór pruski)
  • 1807 - miasto wchodzi w skład Księstwa Warszawskiego
  • 1815 - miasto wchodzi w skład Królestwa Kongresowego
  • 1825 - miasto liczy 655 mieszkańców
  • 14 czerwca 1845 - uzyskanie połączenia kolejowego ze stolicą (Kolej Warszawsko-Wiedeńska)
  • 1865 - miasto przeszło w ręce hr. Henryka Skarbka
  • 1870 - utrata praw miejskich
  • 1880 - miasto liczy 1928 mieszkańców
  • 1881 - parcelacja Jordanowic przez hr. Skarbka, uruchomienie pierwszej fabryki
  • 1884 - powstał Zakład Wodoleczniczy (dr Michał Bojasiński), z którego korzystali m.in. Adolf Dygasiński i Miłosz Kotarbiński, Władysław Reymont
  • 1910 - miasto liczy 3542 mieszkańców
  • 8 września 1915 - ponowne uzyskanie praw miejskich
  • 11 listopad 1918 - miasto w granicach Polski
  • 1927 - otwarcie Elektrycznej Kolei Dojazdowej, łączącej miasto z Warszawą (obecnie WKD)
  • 9 lipca 1928 - nazwa miasta poszerzona o przymiotnik Mazowiecki dla odróżnienia od miasta Grodzisk w Wielkopolsce
  • 1931 - miasto liczy 15880 mieszkańców
  • 1939-1945 - okupacja niemiecka, eksterminacja Żydów
  • 1942 - likwidacja getta grodziskiego, miasto traci całą społeczność żydowską, mieszkającą tu od II poł. XVI w.
  • 16 stycznia 1945 - samoloty radzieckie bombardują miasto powodując śmierć wielu mieszkańców i uciekinierów z Warszawy
  • 17 stycznia 1945 - zakończenie okupacji niemieckiej, w czasie wojny miasto straciło ok. 5000 mieszkańców
  • 1975 - w wyniku reformy administracji miasto przestało być siedzibą powiatu
  • 1975-1998 - miasto administracyjnie należało do woj. warszawskiego
  • 1991 - rozpoczyna działalność Ośrodek Kultury Gminy Grodzisk Mazowiecki
  • 1997 - oddanie do użytkowania Grodziskiej Hali Sportowej
  • 1999 - Grodzisk Mazowiecki ponownie staje się siedzibą Starostwa Powiatowego
  • 2000 - otwarcie Pływalni Miejskiej "Wodnik 2000"
  • 2001 - oddanie do użytku Szpitala Zachodniego
  • 2005 - obchody 650-lecia parafii św. Anny
  • 2008 - otwarcie Centrum Kultury
  • 2012 - zakończenie rewitalizacji Parku im. hr. Skarbków i Stawów Goliana; w odnowionej willi "Radogoszcz" powstała galeria etnograficzna

Legendy[edytuj | edytuj kod]

Obwołanie wsi Grodzisko miastem[edytuj | edytuj kod]

Wedlug tej legendy monarchowie drogą przez osadę Grodzisko przejeżdżali jadąc na polowania do puszczy jaktorowskiej. Pewien zmęczony król dostał na posilenie kubek wody z grodziskiego źródełka o nadzwyczajnym smaku. Zachwycony smakiem wody król nakazał nadać osadzie rangę miasta[3]

Herb Bogoria[edytuj | edytuj kod]

W uznaniu waleczności i męstwa rycerza Bogorii w wojnie z Tatarami król Bolesław Śmiały własnoręcznie wyciągnął z jego rannego ciała tatarskie strzały, które połamał i oddał mu. Tym samym nadał mu herb o nazwie Bogoria ze złamanymi strzałami.

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Największym zakładem, pod względem zatrudnienia i obrotów, jest Danfoss. Ustępuje mu Gedeon Richter wcześniej zwany Polfą, założona na początku XX w., specjalizująca się w produkcji salicylanów, leków przeciwzawałowych i materiałów chirurgicznych. Przemysł spożywczy reprezentują firmy Frito-Lay z grupy PepsiCo, piekarnia Hiestand, Okręgowa Spółdzielnia Mleczarska. Dogodne położenie miasta wykorzystuje firma logistyczna Raben Logistic. Inne większe firmy działające w Grodzisku to: Firmenich, Fabryka Tarcz Ściernych "Słoń", Trouw Nutrition i Amerplast (obecnie "Suominen").

Oprócz dużych zakładów siłę gospodarki Grodziska stanowią liczni drobni przedsiębiorcy działający na terenie miasta i gminy. Plan zagospodarowania przestrzennego zakazuje budowy obiektów handlowych o powierzchni przekraczającej 5000 m kw., dlatego w Grodzisku nie ma żadnego dużego centrum handlowego. Działa natomiast pięć placówek należących do sieci Carrefour Express, Lidl, MarcPol i Biedronka (cztery sklepy) oraz market dekoracyjny Jysk.

Komunikacja[edytuj | edytuj kod]

Autobusy PKS obsługujące trasy miejskie

Transport drogowy[edytuj | edytuj kod]

Niedaleko miasta istnieje autostrada A2 Przez miasto przebiegają drogi wojewódzkie:

W planach jest budowa obwodnicy północ-południe i zachód-wschód, a także wjazdu na autostradę A2 w miejscowości Tłuste (na północ od granic miasta).

  • 15 kwietnia 2013 - zamknięcie wiaduktu nad torami kolejowymi w Grodzisku Mazowieckim w ciągu drogi wojewódzkiej nr 579, ze względu na jego remont. Objazd dla pojazdów o masie do 10 t DMC przez Milanówek, przejazd kolejowy na ulicy Bałtyckiej w Grodzisku Mazowieckim oraz we wsi Kozerki, a dla pojazdów powyżej 10 t DMC przez Żyrardów. Przewidywany czas otwarcia nowego wiaduktu marzec 2014 r.
  • W dniu 31.12.2013 - uroczyste otwarcie wiaduktu połączone z zabawą sylwestrową w Parku Skarbków.

Komunikacja autobusowa[edytuj | edytuj kod]

Komunikacja autobusowa jest domeną firmy PKS Grodzisk Mazowiecki. Obsługuje ona dziesięć miejskich linii oraz połączenia międzymiastowe (także z Warszawą). Z Grodziska kursuje też autobus do Centrum Janki.

Transport kolejowy[edytuj | edytuj kod]

Na stacji PKP zatrzymują się pociągi Kolei Mazowieckich jeżdżące trasą Warszawa-Skierniewice. Władze miasta obiecywały też wydłużenie linii S2 Szybkiej Kolei Miejskiej aż do Grodziska.

W obrębie miasta znajduje się siedziba Warszawskiej Kolei Dojazdowej oraz jej cztery przystanki:

Transport lotniczy[edytuj | edytuj kod]

W 2014 przy ul. Dalekiej oddano do użytku sanitarne lądowisko Grodzisk Mazowiecki-Szpital Zachodni.

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

Dworek Skarbków - siedziba szkoły muzycznej
Rodzaj placówki Szkoły podstawowe Gimnazja Szkoły średnie i zasadnicze Szkoły wyższe
Liczba placówek 7 (w tym 1 społeczna) 4 3 1
Liczba uczniów 2767 1361 2183 146

Grodziskie szkoły średnie i zasadnicze połączone są w zespoły:

  • Zespół Szkół Technicznych i Licealnych Nr 2 (Technikum Samochodowe, Liceum Techniczne i Zasadnicze Szkoły Zawodowe),
  • Zespół Szkół Nr 1 (Licea Ogólnokształcące i Technikum Spożywczo-Gastronomiczne),
  • Zasadnicza Szkoła Zawodowa przy Zespole Szkół im. H. Szczerkowskiego.

W mieście działa pięć przedszkoli publicznych oraz pięć prywatnych, a także dziewięć prywatnych szkół języków obcych. Znajduje się tu także sala wykładowa Wyższej Szkoły Społeczno-Ekonomicznej i punkty konsultacyjne dwóch innych uczelni (Wyższa Szkoła Stosunków Międzynarodowych i Amerykanistyki oraz Collegium Varsoviensis).

Dzieci uczęszczające do Państwowej Szkoły Muzycznej I stopnia im. Tadeusza Bairda mają możliwość nauki gry m.in. na fortepianie, skrzypcach, wiolonczeli i saksofonie. Natomiast Publiczne Ognisko Plastyczne im. Jana Skotnickiego udostępnia swoim słuchaczom pracownie: rysunku, malarstwa, interdyscyplinarną (grafika, ceramika, rzeźba w glinie, kolaż), wiedzy o sztuce oraz pracownię fotograficzną.

Osoby związane z Grodziskiem Mazowieckim[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie związani z Grodziskiem Mazowieckim.

Wspólnoty wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Na terenie miasta działają następujące kościoły i związki wyznaniowe:

Katolicyzm[edytuj | edytuj kod]

Protestantyzm[edytuj | edytuj kod]

Inne[edytuj | edytuj kod]

Infrastruktura[edytuj | edytuj kod]

Szpital Zachodni

Na przełomie XIX i XX w. miasto było znanym ośrodkiem letniskowym. Pozostałością po tym są piękne wille i budynek zakładu hydropatycznego. Obecnie Grodzisk stracił charakter miejscowości typowo wypoczynkowo-letniskowej. Na potrzeby mieszkańców powstały ostatnio obiekty sportowej infrastruktury miasta: nowoczesna Grodziska Hala Sportowa (1997) i kryta Pływalnia Miejska "Wodnik 2000" (2000). W kompleksie ośrodka sportu i rekreacji znajduje się także stadion piłkarski (pojemność - 750 osób, w tym 520 miejsc siedzących) oraz korty tenisowe.

W 2002 r. oddano do użytku nowoczesny Specjalistyczny Szpital Zachodni im. Jana Pawła II (poza nim w mieście działa sześć przychodni opieki podstawowej i 10 placówek specjalistycznych). 28 czerwca 2008 został oddany nowoczesny budynek "Centrum Kultury" (m.in. z dużą salą kinową, klubem muzycznym i kręgielnią). Mieści się w nim również siedziba lokalnego radia Bogoria.

Swe oddziały i placówki w Grodzisku posiadają banki: Bank Spółdzielczy w Grodzisku Mazowieckim, Bank Spółdzielczy w Skierniewicach, Bank Spółdzielczy w Białej Rawskiej, ING Bank Śląski, Bank BPH, Lukas Bank, Pekao, PKO BP, Raiffeisen Polbank, Bank Millennium, Nordea Bank Polska, Kredyt Bank od 4 stycznia 2013 r. wchodzący w skład Banku Zachodniego WBK, Alior Bank. W mieście znajdują się także trzy placówki Poczty Polskiej i jedna placówka SKOK "Mazowsze".

Atrakcje turystyczne[edytuj | edytuj kod]

Dworzec kolejowy
Pomnik Chełmońskiego
Willa Foksal

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Wpisane do rejestru zabytków nieruchomych NID[5]:

  • kościół par. pw. św. Anny, pl. Zygmunta Starego (nr rej.: 1028/451/62 z 23.03.1962), XVII-XIX, ufundowany w 1687 r. przez Wojciecha Mokronoskiego, kasztelana rawskiego; kościół murowany, wybudowany w stylu późnobarokowym, później stopniowo rozbudowywany; pod koniec XIX wieku rozbudowany przez architekta Bronisława Żochowskiego, wówczas dobudowano nawy boczne (1884-1889) i wieżę kościelną istniejącą do dziś; we wnętrzu znajduje się wyposażenie renesansowe i barokowe, głównie z XVII i XVIII wieku; w kościele i na jego murach liczne epitafia m.in. Okuninów z początku XVII w. i rodziny Mokronoskich z lat 1616-1864; w ołtarzu głównym znajdują się obrazy „Chrystus na krzyżu” i „św. Maria Magdalena”, których autorem był Filip Castaldii, przebywający na przełomie XVIII/XIX w. na dworze Mokronoskich,
  • kaplica pw. Świętego Krzyża (przedpogrzebowa), ul.Sienkiewicza koło kościoła św.Anny, (nr rej.: 1029/453/62 z 23.03.1962), XVIII; wybudowana w 1713 roku na granicy miasta jako wotum dziękczynne po wygaśnięciu epidemii cholery, później pełniła funkcje kaplicy przedpogrzebowej; dwukrotnie restaurowana w 1839 roku i w XX w.; w listopadzie 1995 roku została przeniesiona ze skrzyżowania ulic Sienkiewicza i Kościuszki na plac koło kościoła parafialnego,
  • cmentarz żydowski, (nr rej.: 1607 z 27.02.1996) oraz brama (nr rej.: j.w.), założony w 1780 r., jeden z najstarszych na Mazowszu; na jego dzisiejszym terenie znajduje się 277 zabytkowych nagrobków; do 1941 r. stanowił miejsce pochówku Żydów mieszkających w Grodzisku i okolicach,
  • dawny dworzec kolejowy (nr rej.: 1031/1088 z 7.01.1975 oraz 1155 z 22.05.1975), 1846
  • dom z ogrodem, k. XIX (nr rej.: 1612 z 9.09.1996), budynek byłego Zakładu Wodoleczniczego dr. Bojasińskiego 1884 r.
  • zespół willi, 1884, 1896 (nr rej.: 1199 z 25.10.1982): willa "Kaprys", budynek gospodarczy, stajnia i park,
  • pałacyk XIX w., willa "Radogoszcz" (nr rej.: 1030/454/62 z 23.03.1962),
  • dwór "Dworek Skarbków", XVIII (nr rej.: 51/5/55 z 21.09.1955) (Jordanowice); wzniesiony w drugiej połowie XVIII wieku w stylu barokowo-klasycystycznym należał pierwotnie do rodu Mokronoskich; w 1869 roku przeszedł na własność rodziny Skarbków; w jego wnętrzu zajmowanym obecnie przez Państwową Szkołę Muzyczną I stopnia im. Tadeusza Bairda, znajdują się niezwykle cenne polichromie autorstwa Jana Bogumiła Plerscha z 1782 roku oraz barokowo-klasycystyczne kominki,
  • willa Haberlego, 1897, 1910-12 (nr rej.: A-795 z 21.04.2008),
  • Drewniany Kościół z XVII w. pw. Przemienienia Pańskiego w Żukowie, wybudowany w latach 1676-1677 i remontowany dwukrotnie w XIX i XX w.; wystrój wnętrza pochodzi z okresu baroku (XVII/XVIII); obok kościółka stoi drewniana dzwonnica z XVII w.

Pomniki[edytuj | edytuj kod]

Inne[edytuj | edytuj kod]

  • Willa "Foksal" z 1845 r., uważana za pierwszy dworzec (w rzeczywistości dom dla podróżnych); sylwetką nawiązuje do dawnej lokomotywy; wybudowana przez rodzinę Mokronoskich w 1845-46 roku z przeznaczeniem na dom zajezdny o charakterystycznym kształcie lokomotywki do dzisiaj stanowi ozdobę Parku im. hr. Skarbków; obecnie mieści się w niej siedziba oddziału Archiwum Państwowego w Warszawie,
  • wille z przełomu XIX i XX w.: "Milusin", "Kaprys", "Kniaziew" oraz znajdująca się na terenie fabryki tarcz ściernych, piękna lecz zapomniana i zaniedbana Willa Haberlego,
  • Willa "Kaprys" wybudowana w 1886 r., obok willi znajduje się stara parowozownia;
  • Willa "Kniaziew" postawiona na letnią rezydencję gen. Eugeniusza Dmitriewicza Kniaziewicza, inżyniera fortyfikacji wojennych wojsk rosyjskich stacjonujących w Warszawie; w rekach generała, a później jego zony znajdowała się do 1938 r.; następnymi właścicielami zostało małżeństwo Michalina i Stefan Rogińscy; w okresie II wojny światowej willa zamieniła się w schronisko dla uciekinierów z Warszawy,
  • park im. hr. Skarbków,
  • aleja grabowa - pomnik przyrody,
  • Muzeum Regionalne PTTK,
  • stanowisko archeologiczne Szwedzkie Góry w Chlebni nad rzeką Mrowną,
  • Grodziska Galeria Uliczna obrazów Józefa Chełmońskiego [6].

Kultura[edytuj | edytuj kod]

  • Centrum Kultury Gminy Grodzisk Mazowiecki,
  • Willa "Radogoszcz" Galeria Etnograficzna[7],
  • Radio Bogoria 94,5 FM,
  • Lokalne gazety: Grodziskie Pismo Społeczno-Kulturalne "Bogoria", Gazeta Grodziska, TuGrodzisk.pl
  • Portale informacyjne: www.grodzio.pl , www.obiektyw.info, www.infogrodzisk.pl, www.tugrodzisk.pl.
  • Telewizja Internetowa GTV Twoja okolica www.gtv.info.pl

Sport i rekreacja[edytuj | edytuj kod]

Siedziba klubu GKS Pogoń

Kluby sportowe[edytuj | edytuj kod]

  • trzecioligowy piłkarski Grodziski Klub Sportowy "Pogoń", założony w 1922 r.,
  • klub tenisa stołowego Bogoria Grodzisk Mazowiecki (przed 2006 r. - Tur Jaktorów), drużynowy Mistrz Polski Mężczyzn 2008, 2009, 2010 i 2012, zdobywca Pucharu Polski 2008, 2009, wiele tytułów indywidualnych mistrzów Polski mężczyzn i chłopców.

Drugi klub piłkarski w tym mieście to LKS Chlebnia

  • Grodziski klub sportowy "Sparta"

Tereny rekreacyjne[edytuj | edytuj kod]

  • Stawy Walczewskiego
  • Stawy Goliana
  • Park im. hr. Skarbków,
  • Park "Kruszynka"
  • Jezioro Kniaziówka

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]