General Atomics Avenger

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
General Atomics Avenger
General Atomics Avenger
Dane podstawowe
Państwo  Stany Zjednoczone
Producent General Atomics Aeronautical Systems
Typ UCAV
Załoga 0
Historia
Data oblotu 4 kwietnia 2009
Dane techniczne
Napęd 1 x silnik turbowentylatorowy Pratt & Whitney Canada PW545B
Ciąg 17,75 kN
Wymiary
Rozpiętość 20/23,2 m
Długość 13,7 m
Masa
Startowa 8255 kg
Osiągi
Prędkość maks. 740 km/h
Prędkość przelotowa 647 km/h
Pułap praktyczny 15 240 m
20 000 m (wg innych źródeł)
Zasięg 2900 km
Długotrwałość lotu 18 h
Dane operacyjne
Uzbrojenie
6 x zewnętrznych węzłów do podwieszania uzbrojenia (2900 kg uzbrojenia)
komora wewnętrzna (1600 kg uzbrojenia)
Użytkownicy
USA

General Atomics Avenger – wielozadaniowy, bezzałogowy aparat latający (UCAV - Unmanned Combat Aerial Vehicle) opracowany przez amerykańską firmę General Atomics Aeronautical Systems, o cechach utrudnionej wykrywalności przez systemy radiolokacyjne.

Historia[edytuj]

Avenger jest kolejną wersją rozwojową używanej między innymi przez amerykańską armię rodziny bezzałogowych samolotów wywodzących się z maszyny RQ-1 Predator. Projekt nie powstał w odpowiedzi na konkretne zamówienie potencjalnego odbiorcy i przyszłego użytkownika samolotu, ale jako własna inicjatywa wytwórni, która analizując światowe tendencje w ewolucji bezzałogowych aparatów, na własną rękę rozpoczęła program budowy Avengera. Początkowo projekt był rozwijany pod nazwą wewnętrzną firmy Predator C, jednak względy marketingowe przesądziły o zmianie nazwy na Avenger. Nowa maszyna miała charakteryzować się większym udźwigiem, prędkością i różnorodnością przenoszonych typów uzbrojenia. Zrezygnowano z tradycyjnych dla Predatora i MQ-9 Reaper silników turbośmigłowych na rzecz jednostki turbowentylatorowej Pratt & Whitney Canada PW545B o ciągu 17,75 kN. Nie jest to silnik specjalnie opracowany dla bezzałogowca, a klasyczna jednostka stosowana w samolotach dyspozycyjnych. Takie rozwiązanie pozwoliło na uniknięcie czasochłonnego etapu prac nad nowym silnikiem, jak również niebagatelnie zredukowało koszty projektu. Wlot powietrza do silnika umieszczony został na górze kadłuba. Nowy silnik umożliwił osiągnięcie znacznego przyrostu prędkości w porównaniu do poprzedników. Tym samym w odróżnieniu od nich, Aveneger został zaopatrzony w nowe skrzydła o kącie skosu wynoszącym 17°. Aby zmaksymalizować szanse przetrwania na polu walki, całej konstrukcji nadano cechy stealth, utrudnionej wykrywalności przez systemy radiolokacyjne przeciwnika. Pod tym kątem dobrano kształt kadłuba i umieszczono wlot powietrza do silnika na górze kadłuba, dzięki czemu osłonięto łopatki pierwszego stopnia sprężarki silnika. Zastosowano specjalne pokrycie całej konstrukcji materiałami rozpraszającymi promieniowanie radiolokacyjne oraz specjalnie ukształtowano dyszę wylotową silnika, zapewniając maksymalne rozproszenie gazów wylotowych i obniżając ich temperaturę. Wewnętrzna komora uzbrojenia, mieszcząca 1600 kg przenoszonych środków bojowych oraz sześć podskrzydłowych węzłów do podwieszania kolejnych środków bojowych o masie 2600 kg czynią z Avengera maszynę zdolną zabrać na pokład uzbrojenie o masie równorzędnej z tą, którą przenosi typowy załogowy samolot myśliwski. Produkt amerykańskiej wytwórni jest konstrukcją wielozadaniową. Obok zadań ofensywnych może on również realizować zadania rozpoznawcze. Do realizacji tego typu misji przeznaczony jest znajdujący się na pokładzie aparatu radar z syntetyczną aperturą Lynx Multi-mode Radar. Może on, przy zasięgu rzędu 80 km, pracować w kilku trybach: Maritime Wide Area Search - poszukiwanie i śledzenie celów morskich oraz Ground/Dismount Moving Target Indicator - wykrywanie i śledzenie celów ruchomych w wyznaczonej strefie obserwacji. Avenger posiada system ALERT (Advanced Low-observable Embedded Reconnaissance Targeting). Jest to wersja celowniczego systemu EOTS (Electro-Optical Targeting System) będącego na wyposażeniu samolotów Lockheed Martin F-35 Lightning II. Umożliwia on obserwację przestrzeni znajdującej się przed aparatem w podczerwieni przy jednoczesnym przeszukiwaniu i śledzeniu celów w promieniu 360° dookoła samolotu. Pierwszy z prototypów, oznaczony jako Tail 1, do swojego dziewiczego lotu wzbił się 4 kwietnia 2009 roku z należącego do wytwórni lotniska Grey Butte Flight Operations Facility w Palmdale w Kalifornii. Łącznie (do 2016 roku) wybudowano trzy maszyny prototypowe, które razem, podczas intensywnie prowadzonych prób, wylatały 13 000 godzin. W grudniu 2001 roku United States Air Force zakupiły jedyny wówczas samolot (Tail 1) celem przeprowadzenia własnych prób na terenie Afganistanu. Testy, jakim poddano maszynę, nie wypadły pomyślnie dla wytwórni. Amerykańskie siły powietrzne uznały, że Avenger nie oferuje znaczącego wzrostu możliwości bojowych w porównaniu z MQ-9, aby koniecznym było przezbrojenie na ten typ. Nie zniechęciło to producenta i 12 stycznia 2012 roku do swojego pierwszego lotu wzbił się drugi prototyp, Tail 2. W porównaniu z pierwszym samolotem wydłużono kadłub zwiększając dzięki temu zapas paliwa, a tym samym długotrwałość lotu i masę przenoszonego uzbrojenia. Do standardu Tail 2 przebudowano również pierwszy prototyp. Latem 2013 roku oblatano trzecią z prototypowych maszyn Tail 3. Tymczasem 15 lutego 2012 roku US Air Force definitywnie zakończyły program MQ-X, którego celem był znalezienie następców MQ-9. Przeznaczone na ten cel środki przesunięte zostały na dalszą modernizację Reaperów i systemów analizy danych. Decyzja ta przekreśliła szanse Avengera na zakup przez siły powietrzne i uruchomienie produkcji seryjnej.

Mimo niekorzystnego obrotu spraw na krajowym podwórku, General Atomics nie zakończył projektu Avenger. Powody ku takiemu biegowi spraw pojawiły się za granicą. Samolot został zaoferowany Kanadzie w ramach programu jej programu Joint Unmanned Surveillance and Target Acquisition System (JUSTAS). Podobną ofertę złożono Indiom, potrzebujących bezzałogowych maszyn zdolnych do przeprowadzania antyterrorystycznych misji na jej granicy z Pakistanem. Wśród potencjalnych nabywców systemu Avenger wymieniana jest również Centralna Agencja Wywiadowcza dysponująca własną flotą bezzałogowych aparatów, niezależną od sił powietrznych. W 2010 roku maszyna oferowana była Wielkiej Brytanii ale bez sukcesu.

Sea Avenger[edytuj]

3 maja 2010 roku producent przedstawił nową wersję swojego samolotu, Sea Avenger. Maszyna powstała w ramach prowadzonego przez United States Navy programu Unmanned Carrier-Launched Airborne Surveillance and Strike (UCLASS). Jego celem jest pozyskanie bezzałogowego aparatu zdolnego do operowania z pokładu lotniskowców i realizującego zadania rozpoznawczo-uderzeniowe. Kilka dni wcześniej, 30 kwietnia 2010 roku swoją ofertę producent przekazał Dowództwu Sił Morskich USA jako odpowiedź na wniosek marynarki o udzielenie informacji na ten temat[1]. Wersja Sea Avenger ma być wyposażona w składane w celu umożliwienia hangarowania na pokładzie lotniskowca skrzydła, hak do lądowania, zaczepami do holowania i manewrowania samolotem na pokładzie, zmodyfikowane podwozie. W lutym 2011 roku badania przeprowadzone w tunelu aerodynamicznym pokazały, iż tak zmodernizowany samolot jest w stanie realizować manewr lądowania na pokładzie lotniskowca przy minimalnej prędkości i silnym wietrze. Do konkursu obok Avengera stanęły Northrop Grumman X-47B, Lockheed Martin Sea Ghost i Boeing Phantom Ray. Wstępne plany zakładające powstanie prototypu morskiej wersji na 2014 rok, a następnie 2016 rok, zostały przesunięte w przyszłość. Związane było to ze zmianą priorytetów zamawiającego, amerykańskiej marynarki wojennej. Większy nacisk położono na działania rozpoznawczo-patrolowe, a mniejszy na akcje uderzeniowe. W styczniu 2016 roku program ewoluował w Carrier Based Aerial Refueling System (CBARS), znany również jako MQ-25A Stingray. Tym razem US Navy zainteresowana jest pozyskaniem bezzałogowego powietrznego tankowca, operującego z pokładu lotniskowców. Dzięki takiemu rozwiązaniu, możliwe byłoby odciążenie wykonujących tego typu zadania maszyn F-18 i skierowanie ich do zadań bojowych. Bezzałogowe powietrzne cysterny zachowałyby ograniczone zdolności wykonywania misji patrolowo-dozorowych, a misje o charakterze rozpoznawczo-uderzeniowym miałyby charakter szczątkowy[2]. We wrześniu 2016 roku do dalszego etapu prac w ramach programu MQ-25A Stingray zakwalifikowano aparaty Boeing Phantom Ray i Lockheed Martin Sea Ghost.

Avenger ER[edytuj]

Niepowodzenia programu Avenger nie zniechęciły producenta, który konsekwentnie realizuje program jego dalszej modernizacji. W listopadzie 2012 roku Avenger odbył trzygodzinny lot, podczas którego jego naziemny kontroler wykorzystywał Advanced Cocpit GCS. Nowe naziemne stanowisko kontroli lotu, charakteryzujące się przekazywaniem informacji ze wszystkich systemów obserwacyjnych samolotu i prezentacji ich operatorowi w przystępnej formie, zwiększając tym samym jego świadomość sytuacyjną. W czerwcu 2016 roku na samolocie testowano nowy wielospektralny system rozpoznania obrazowego MS-177. W planach jest instalacja na pokładzie maszyny broni laserowej. Ma nią być 150-kilowatowy laser wysokiej mocy 3. generacji.

27 października 2016 roku w powietrze wzbił się kolejny prototyp Avengera, Avenger Extended Range (ER). Maszyna ma zwiększoną rozpiętość o blisko trzy metry. Dzięki temu zabiegowi udało się zainstalować w skrzydłach dodatkowe zbiorniki paliwa mieszczące dodatkową tonę, zwiększając tym samym długotrwałość lotu do 20 godzin, przy zmniejszeniu ładunku użytecznego samolotu przenoszonego w wewnętrznej komorze tylko o 200 kg. Nie jest jasne, czy Aveneger ER jest zupełnie nowym prototypem, czy powstał w wyniku przebudowania już istniejącego samolotu.

Przypisy

  1. General Atomics szykuje morską wersję bezzałogowca Avenger, „Lotnictwo”, nr 6 (2010), s. 8, ISSN 1732-5323.
  2. US Navy zmienia UCLASS na CBARS, „Lotnictwo”, nr 4 (2016), s. 6, ISSN 1732-5323

Bibliografia[edytuj]

  • Maciej Szopa, Avenger ER - najnowszy członek rodziny Predatorów, „Wojsko i Technika”, nr 1 (2017), s. 76-80, ISSN 2450-1301.