To jest dobry artykuł

Boeing P-8 Poseidon

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Boeing P-8 Poseidon
Boeing P-8 Poseidon
Dane podstawowe
Państwo  Stany Zjednoczone
Producent Boeing
Typ morski samolot rozpoznawczy
Konstrukcja metalowa
Załoga 2 pilotów
7 operatorów
Historia
Data oblotu 25 kwietnia 2009
Egzemplarze 31[1]
Dane techniczne
Napęd silnik turbowentylatorowy CFM International CFM56-7B
Ciąg 120 kN każdy
Wymiary
Rozpiętość 35,72 m
Długość 39,47 m
Wysokość 12,8 m
Masa
Własna 62 730 kg
Startowa 85 370 kg
Osiągi
Prędkość maks. 907 km/h
Prędkość patrolowa 815 km/h
Pułap praktyczny 12 500 m
Zasięg 7040 km
Dane operacyjne
Uzbrojenie
pociski manewrujące:
  • AGM-84L Harpoon
  • AGM-84H SLAM ER
Użytkownicy
 US Navy,  Indian Navy
P-8 wraz z Orionem w locie

Boeing P-8 Poseidonamerykański morski samolot rozpoznawczy i patrolowy bazowania lądowego, przeznaczony do wykrywania i zwalczania okrętów podwodnych (Anti-Submarine Warfare) i nawodnych[2], skonstruowany przez przedsiębiorstwo Boeing. Konstrukcja ma zastąpić używane do dnia dzisiejszego w United States Navy samoloty Lockheed P-3 Orion. Samolot jest zmilitaryzowaną wersją maszyny pasażerskiej Boeing 737. Obok Stanów Zjednoczonych jej użytkownikiem są Indie, a w przyszłości dołączy do nich Australia.

Historia[edytuj]

Geneza[edytuj]

Przez kilka dziesięcioleci podstawowym morskim samolotem rozpoznawczym bazowania lądowego United States Navy był P-3 Orion, który pierwszy lot odbył w 1958 roku[3]. Osiągi uzyskiwane przez samoloty uległy pogorszeniu wraz z upływem kolejnych lat eksploatacji, m.in. ze względu na zwiększenie masy startowej wskutek wymiany wyposażenia i uzbrojenia Orionów[4]. Aby zaradzić problemom, w sierpniu 1986 roku ruszył program głębokiej modernizacji samolotów oznaczonych jako P-3G[5]. Rok później marynarka amerykańska wysłała zapytanie ofertowe do producentów lotniczych chętnych do udziału w budowie nowego samolotu mającego zastąpić wysłużone Oriony. Pomimo udziału wytwórni Boeing i McDonnell Douglas, samolotem wybranym przez US Navy został produkt Lockheeda będący daleko posuniętą modernizacją Oriona. 5 stycznia 1989 roku marynarka podpisała kontrakt na budowę samolotu oznaczonego jako P-7A LRAAC (Long-Range Air ASW-Capable Aircraft/Samolot do Zwalczania Okrętów Podwodnych Dalekiego Zasięgu)[5]. Produkt Lockheeda był głęboką modernizacją Oriona z powiększonym kadłubem i nowymi, mocniejszymi silnikami. Dzięki takiemu rozwiązaniu wygrała oferta najtańsza. Marynarka planowała nabyć 125 nowych maszyn[5]. Jednak w listopadzie 1989 roku okazało się, że koszty wybudowania prototypu znacząco wzrosły. Pojawiające się problemy techniczne, wynikające z tego powodu opóźnienia i rosnące koszty doprowadziły do anulowania zamówienia ze strony marynarki 20 lipca 1990 roku. Kasacja całego programu wpłynęła również na sytuację w Wielkiej Brytanii, w której nowy P-7 miał zastąpić wysłużone Nimrody. Zakończenie prac przy P-7 zaowocowało dalszą, kolejną już modernizacją Oriona. Jasnym było jednak, że jest to rozwiązanie tymczasowe i w dalszej perspektywie konieczne jest powstanie całkiem nowej konstrukcji. Zakończenie zimnej wojny spowodowało obniżenie aktywności radzieckiej marynarki na morzach i oceanach, dlatego potrzeba znalezienia następcy P-3 nie była nagląca.

Projekt[edytuj]

Boeing P-8 Poseidon w locie nad Pacyfikiem

22 marca 2000 roku rozpoczął się program Multimission Maritime Aircraft[5], mający na celu powstanie samolotu, który wypełniałby zadania patrolowe, rozpoznawcze, zwalczania okrętów nawodnych i podwodnych, prowadził rozpoznanie elektroniczne, wykrywał i oznaczał cele morskie[6]. Do konkursu na nową maszynę stanął tradycyjnie już Lockheed Martin z kolejną zmodernizowaną wersją Oriona (program SLEP - Service Life Extended Program), Boeing ze zmilitaryzowaną wersją pasażerskiego samolotu Boeing 737-700, EADS z Airbusem A320MPA, BAE Systems z Nimrodem MRA.4 i Raytheon oferujący maszynę oznaczoną jako Procyon a będącą głęboko zmodernizowanym Orionem. Alternatywą dla samolotów załogowych były bezzałogowe aparaty latające współdziałające z pilotowanymi samolotami[5], pieniądze na opracowanie projektu wykorzystania tego typu maszyn w planowanych misjach dostał Northrop Grumman. 10 września 2002 roku wyłoniono dwie konstrukcje, które miały przejść do dalszego etapu rywalizacji, były to maszyny Boeinga i Lockheeda (maszyna Lockheeda znana jest jako Orion 21[5]). W lutym 2003 roku obydwie wytwórnie otrzymały pieniądze na opracowanie koncepcji i projektów dwóch wersji nowego samolotu, jednej w wersji uderzeniowej a drugiej w wersji patrolowo - rozpoznawczej[5]. 14 czerwca 2004 roku zwycięzcą został Boeing[7]. To, co nie udało się firmie w 1987 roku z Boeingiem 757, udało się Boeingiem 737. W celu realizacji projektu, w listopadzie 2003 roku Boeing powołał konsorcjum Boeing MMA Industry Team odpowiedzialne za budowę samolotu[5]. W jego skład weszły firmy CFM International odpowiedzialny za jednostki napędowe, Northrop Grumman, odpowiedzialny za systemy obronne samolotu, Raytheon – producent radaru maszyny, GE Aviation wytwórca systemów kontroli lotu i Spirit AeroSystems odpowiedzialny za budowę kadłuba samolotu[8]. 1 kwietnia 2008 roku rozpoczęto ostateczny motaż pierwszego prototypu[9]. Wybudowano łącznie pięć prototypów biorących udział w lotach oraz próbach naziemnych (T1, T2 i T3 przeznaczone do badań w locie oraz S1 i S2 przeznaczonych do badań na ziemi). Pierwszy z nich, oznaczony jako T1, do swojego dziewiczego lotu wzbił się 25 kwietnia 2009 roku[5]. Samolot wystartował z lotniska Renton w stanie Waszyngton, aby po trzech godzinach lotu wylądować na lotnisku Boeing Fields w Seattle[10]. Ostatni z latających prototypów dołączył do pozostałych dwóch samolotów 29 lipca 2010 roku. Testy samolotów odbywały się na lotniskach i zakładach Boeinga oraz w ośrodku doświadczalnym Sił Morskich Stanów Zjednoczonych w Naval Air Station Patuxent River[11]. 9 marca 2011 roku rozpoczął się montaż pierwszego egzemplarza seryjnego z serii liczącej sześć samolotów. Oblot gotowej maszyny odbył się 7 lipca 2011 roku[12]. 4 marca 2012 roku ukończony i gotowy pierwszy seryjny egzemplarz został przekazany US Navy[13] i trafił do Naval Air Station Jacksonville na Florydzie do jednostki Air Test and Evaluation Squadrons[14]. Jeszcze przed oficjalnym przekazaniem maszyny marynarce, 4 lutego 2012 roku samolot wziął udział w pierwszej misji operacyjnej uczestnicząc w ćwiczeniach Bold Alligator. Ćwiczenia odbywały się u wybrzeży Florydy, Karoliny Północnej i Wirginii. Ich celem było przeprowadzenie operacji desantowych przez United States Marine Corps i US Navy. P-8 biorący udział w ćwiczeniach wykonał 20 misji działając na korzyść grupy uderzeniowej lotniskowca USS Enterprise (CVN-65) (Enterprise Carrier Strike Group)[15]. W 2013 roku maszyna ma osiągnąć gotowość operacyjną[16]. 13 października 2011 roku z pokładu lecącego na wysokości 150 metrów trzeciego prototypu P-8 dokonano zrzutu lekkiej torpedy Mk 54 kalibru 324 mm. Była to pierwsza tego typu próba. Test został przeprowadzony w rejonie bazy lotniczej Naval Air Station Patuxent River[17]. Ten sam egzemplarz Poseidona, jako pierwszy przeprowadził również odpalenie pocisku AGM-84D Harpoon Block IC. 24 czerwca 2013 roku, wystrzelony z pokładu samolotu pocisk, trafił w pływającą tarczę zakotwiczoną na poligonie morskim Pacific Missile Test Center w rejonie Point Mugu w Kalifornii. Podwieszony na jednym z dwóch pylonów lewego skrzydła Harpoon, po odpaleni trafił dokładnie w cel[18]. 31 lipca Boeing podpisał umowę z Departamentem Obrony o dostarczeniu kolejnych trzynastu egzemplarzy IV partii wstępnej oraz rozpoczęciu przygotowań do produkcji wielkoseryjnej następnych szesnastu samolotów[19].

Konstrukcja[edytuj]

W ostatecznej wersji Boeing użył zmodyfikowanej wersji pasażerskiego Boeinga 737-800ERX ze skrzydłami z wersji 737-900. Za skrzydłami w kadłubie znajduje się komora uzbrojenia z pięcioma węzłami do podwieszania min morskich, torped. Planowane jest zastosowanie torped Torpeda Mark 54 MAKO) lub bomb głębinowych. Torpedy Mark 54 MAKO mogą być również wyposażone w system określany kryptonimem Fish Hawk. Jest to innercyjny system nawigacyjny oparty o Global Positioning System umożliwiający kierowanie lotem torpedy po zrzucie z samolotu. Dzięki takiemu rozwiązaniu możliwe będzie zrzucanie torped z dużej wysokości a tym samym nienarażanie samolotu na środki przeciwlotnicze w jakie wyposażone mogą być okręty podwodne. Dodatkowe węzły uzbrojenia znajdują się pod skrzydłami (po dwa na każde skrzydło) i dwa kolejne pod kadłubem. Na zewnętrznych węzłach P-8 może przenosić pociski rakietowe powietrze-woda.

Wyposażenie[edytuj]

Na pokładzie Boeinga P-8 Poseidon podczas akcji poszukiwawczej samolotu Malaysia Airlines 370

Głównym narzędziem pracy samolotu jest radar AN/APY-10 (AN/APS-137D (V)5)[5]. Jest to zmodernizowana wersja radaru używanego na samolotach P-3 Orion oraz Lockheed S-3 Viking. Stacja może pracować w dwóch trybach. Pierwszy z nich oznaczony jako SAR (Synthetic aperture radar) i ISAR (Inverse synthetic aperture radar). Radar może wykrywać i śledzić jednostki nawodne o skutecznej powierzchni odbicia (SPO) wynoszącej 1 m² z odległości do 29 mil morskich. Obiekty o SPO wynoszącej 10 000 m² wykrywa z odległości 200 mil morskich. Posiada możliwość jednoczesnego śledzenia do 256 celów, wykrywania i śledzenia peryskopów okrętów podwodnych w odległości do 32 mil morskich (w trybie ISAR). Klasyfikacji celów, mapowania terenu, rozpoznawania i sporządzania obrazów obiektów brzegowych (tryb SAR i ISAR). Pełni również rolę radaru nawigacyjnego i pogodowego. Cechą charakterystyczną radaru jest jego bardzo niewielki pobór mocy, przy ciężarze 408 kg zaledwie 4 kW. Na swoim wyposażeniu Poseidon posiada również dwie automatyczne, obrotowe wyrzutnie boi sonarowych wyrzucanych do morza. Dzięki umieszczeniu ich w hermetycznych przedziałach możliwe jest wyrzucanie boi z dużej wysokości[20]. Pierwotnie na swoim wyposażeniu P-8 miał posiadać detektor anomalii magnetycznych (MAD) firmy CAE Advanced[5], służący wykrywaniu okrętów podwodnych jednak w połowie 2008 roku marynarka zdecydowała o usunięciu go z pokładu co pozwoliło zmniejszyć masę maszyny o 1600 kg, system kierunkowych zakłóceń w podczerwieni (Terma AN/ALQ-213), systemy łączności satelitarnej i holowanych pułapek przeciwko rakietom powietrze-powietrze. Umieszczone w stabilizowanej żyroskopowo głowicy czujniki elektrooptyczne MX-20HD. W skład głowicy wchodzi laserowy dalmierz/znacznik celów, kamera TV o dużej czułości wykorzystującą technologię CCD, kamera pracująca w podczerwieni. 31 lipca 2009 roku Raytheon poinformował oficjalnie o rozpoczęciu prac nad wyposażeniem Poseidona w system radiolokacyjny do obserwacji ziemi Advanced Airborne Sensor (AAS). Otwarta architektura wyposażenia samolotu umożliwia swobodną konfigurację systemów, dopasowaną do wymagań potencjalnych nabywców samolotu oraz jego dalsze modyfikacje. W ramach programu Broad Area Maritime Surveillance Poseidon ma być przystosowany do współpracy z bezzałogowymi aparatami latającymi MQ-4C Triton (morską wersją MQ-4 Global Hawk). Ich zadaniem ma być patrolowanie wybranych obszarów a w przypadku wykrycia zagrożenia kierowanie w to miejsce załogowych P-8. Pierwszy z Tritonów oblatano 22 maja 2013 roku. W czasie 24 godzinnego lotu, na maksymalnej wysokości 18 km, aparat może nadzorować obszar około 7 mln km². Przewiduje się, iż w 2016 roku MQ-4C osiągną gotowość operacyjną[21].

Użytkownicy[edytuj]

P-8A z Dywizjonu VP-16 zrzuca torpedę

Stany Zjednoczone[edytuj]

Podstawowym użytkownikiem będzie US Navy, która zamówiła 117 P-8A (bo takie oznaczenie mają nosić Poseidony przeznaczone dla amerykańskiej marynarki) mających zastąpić 196 używanych do dnia dzisiejszego Orionów[22]. Pierwsze sześć egzemplarzy partii wstępnej US Navy zamówiła w styczniu 2011 roku[23]. Sfinalizowano również negocjacje dotyczące zakupu kolejnych dwóch transzy zamówienia liczących 7 i 11 maszyn[23]. Boeing promuje również P-8 jako potencjalnego następce samolotów Northrop Grumman E-8 Joint STARS. Opiera się przy tym na wyliczeniach, wskazujących, iż wykorzystanie płatowca P-8 z nowym systemem AAS będzie zdecydowanie tańsze niż koszty jakie poniesie Departament Obrony Stanów Zjednoczonych modernizując 17 wykorzystywanych do tej pory maszyn E-8[23]. Do lipca 2013 roku marynarka Stanów Zjednoczonych otrzymała 15 samolotów, z czego sześć maszyn trafiło do dywizjonu VX-20, stacjonującego w Naval Air Station Patuxent River a odpowiedzialnego za przeprowadzanie testów i badań maszyny. Pierwszy z nich, egzemplarz przedseryjny T1 przybył do VX-20 w kwietniu 2010 roku[24]. Pozostałe 9 Poseidonów trafiło do dywizjonów operacyjnych. VP-30 z Naval Air Station Jacksonville na Florydzie, który jako pierwszy rozpoczął proces przezbrajania na P-8 w marcu 2012 roku. Dywizjon stał się centrum przeszkolenia personelu latającego na Poseidonach. Dywizjony VP-16 i VP-5 rozpoczęły proces wprowadzania na uzbrojenie Boeingów na przełomie roku 2012 i 2013[18]. 29 listopada 2013 roku oficjalnie poinformowano o osiągnięciu gotowości operacyjnej przez Poseidony[5]. W tym samym czasie maszyny rozpoczęły swoją pierwszą misję zagraniczną, dwa samoloty należące do dywizjonu VP-16 przebazowane zostały do Japonii gdzie będą realizowały powierzone im zadania. Wydaje się być prawdopodobne, iż będą monitorowały chińską marynarkę i jej operacje[25]. 25 lutego 2014 roku, Departament Obrony i producent podpisali umowę na rozpoczęcie produkcji wielkoseryjnej Poseidonów[26].

Australia[edytuj]

Zainteresowanie nowym samolotem wyraziła Australia, dla której byłaby to już druga wojskowa wersja Boeinga w użyciu (pierwszą jest Boeing Wedgetail). 5 maja 2009 roku Australia podpisała porozumienie z Boeingiem w sprawie udziału w pracach nad rozwojem konstrukcji; jej wkład w prace nad samolotem ma wynieść około 10% wszystkich kosztów[27][10]. Porozumienie zaowocowało podpisaniem umowy pomiędzy Boeingiem a dwoma australijskimi przedsiębiorstwami – Lovitt Technologies Australia i Ferra Engineering – o czym Boeing poinformował w lipcu 2012 roku. Obydwie firmy współpracować będą przy produkcji elementów płatowca samolotu i zainstalowanych na Poseidonie systemów. Australijskie Poseidony mają współpracować z aparatami bezzałogowymi[28].

21 lutego 2014 roku australijski rząd zatwierdził zakup ośmiu maszyn P-8 z opcją na kolejne cztery samoloty; dodatkowo, jak poinformowała miejscowa prasa, rozpocząć ma się procedura zakupu bezzałogowych aparatów MQ-4C Triton, który wraz z Poseidonami mają zastąpić samoloty patrolowe AP-3C Orion. Pierwsze dostawy oczekiwane są w 2017 roku a osiągnięcie gotowości operacyjnej w 2021 roku[29]. Jeszcze przed formalnym zakontraktowaniem samolotów, 14 sierpnia 2014 roku, amerykański Departament Obrony podpisał z wytwórcą kontrakt na produkcję partii kolejnych dwunastu maszyn dla US Navy oraz pierwszych czterech samolotów przeznaczonych dla Australii. Pozwoli to przyśpieszyć termin dostaw Poseidonów[30].

Oblotu pierwszego Poseidona dla RAAF-u dokonano w maju 2016 roku z Renton Municipal Airport[31][32]. Australijskie Poseidony mają zastąpić osiemnaście używanych do dnia dzisiejszego samolotów AP-3C Orion, których wycofanie Australia planuje w 2018 roku[33].

Indie[edytuj]

Indyjski Boeing P-8 Poseidon

P-8 został również zamówiony przez Indyjską Marynarkę Wojenną (12 sztuk) jako samolot mający wstępnie zastąpić używane obecnie Ił-38 oraz Tu-142 (maszyny przeznaczone dla Indii otrzymały oznaczenie P-8I)[34]. Wstępna umowa na zakup pierwszych pięciu egzemplarzy P-8 została podpisana 1 stycznia 2009 roku (maszyny mają zostać dostarczone do końca 2012 roku)[35][5]. 3 lutego 2011 roku Dowództwo Sił Morskich Indii podało, że zainteresowane jest kolejnymi czterema egzemplarzami samolotu[36]. 28 września 2011 roku dokonano oblotu pierwszej maszyny przeznaczonej dla Indii. Podczas trwającego 2,5 godziny lotu dokonano przeglądu funkcjonowania instalacji pokładowych i jednostek napędowych[37]. 12 lipca 2012 roku do swojego dziewiczego lotu wzbił się drugi egzemplarz P-8I[38]. Dzięki porozumieniu z Boeingiem, hinduskie przedsiębiorstwa wezmą udział w procesie wyposażania indyjskich maszyn. Na ich pokładzie zamontowane zostaną między innymi rodzime systemy łączności, łącza danych i system IFF (Identification Friend or Foe - identyfikacja swój czy wróg)[39]. 20 grudnia 2012 roku podczas uroczystości w Seattle, Indie przejęły pierwszego z zamówionych P-8I. Pomimo oficjalnego przejęcia, maszyna do maja 2013 roku pozostała na terenie Stanów Zjednoczonych gdzie szkolony był personel pokładowy indyjskich samolotów[40]. 15 listopada 2013 roku producent dostarczył indyjskiej marynarce drugi egzemplarz samolotu. W tym dniu maszyna wylądowała w bazie lotnictwa morskiego Indian Naval Air Station Rajali położonej niedaleko Arakkonam w stanie Tamilnadu[41]. Do końca 2014 roku dostarczono łącznie sześć sztuk P-8I[42] a do końca 2015 roku pozostałe dwa samoloty realizując tym samym całość zamówienia[5]. Pomimo wejścia w posiadanie maszyn P-8, Indie nie zrezygnowały jednak z użytkowania samolotów Ił-38, które w Rosji są modernizowane do standardu Ił-38SD[5].

Wielka Brytania[edytuj]

W 2010 roku anulowano w Wielkiej Brytanii program modernizacji rodzimych samolotów patrolowych Nimrod MRA 4. Kraj pragnie jednak odbudować swoje morskie lotnictwo patrolowe, a potencjalne przystosowanie do pełnienia tego typu zadań maszyn Sentinel R.1 okazało się, jak poinformował producent, firma Raytheon, niemożliwe. Wstępne rozmowy na temat pozyskania Poseidonów przez Wielką Brytanię prowadzono już w 2012 roku[5]. 20 listopada 2015 roku, brytyjski premier David Cameron ogłosił plan zakupu bez przetargu 9 samolotów P-8. Jest to o tyle uzasadnione, iż do dyspozycji jest już 20 wyszkolonych w eksploatacji Poseidonów załóg, które uczestniczyły w lotach samolotów wraz ze swoimi amerykańskimi kolegami[43].

Pozostałe kraje[edytuj]

Wśród dalszych potencjalnych użytkowników wymienia się Kanadę i Włochy[44]. Wzrost potęgi militarnej Chin w Azji, może również otworzyć przed produktem Boeinga tamtejsze rynki zbytu. Zakupem nowej maszyny tego typu zainteresowana jest Korea Południowa, posiadająca już na swoim uzbrojeniu militarną wersję Boeing 737, samolot wczesnego ostrzegania Boeing 737 AEW&C. Wśród dalszych, potencjalnych nabywców wymienia się Filipiny, Tajlandię oraz Wietnam, starający się o nabycie amerykańskich P-3C Orion z nadwyżek sprzętowych US Navy jednak w dalszej perspektywie, potrzebujący samolotu nowocześniejszego niż wiekowe Oriony[18]. W 2004 roku pojawiły się informację o zainteresowaniu Posejdonem Japonii, realizującej własny program budowy morskiego samolotu patrolowego, którego efektem był Kawasaki P-1. Rozważano przerwanie prac a zaoszczędzone środki miały zostać przeznaczone na rozwój systemów antybalistycznych. W wyniku dyskusji zdecydowano kontynuować prace nad rodzimą konstrukcją a ówczesny pomysłodawca takiego rozwiązania, sekretarz stanu ds obrony Shigeru Ishiba podał się do dymisji[45]. Boeing liczy również na zamówienia ze strony Arabii Saudyjskiej, z którą trwają negocjację w sprawie zakupu czterech egzemplarzy oraz Nowej Zelandii i Norwegii[46].

Przypisy

  1. USN odebrała 25. Posejdona.
  2. Piotr Abraszek, P-8 Poseidon nabiera kształtów, "Nowa Technika Wojskowa", nr 7 (2008), s. 84-87, ISSN 1230-1655
  3. The World's great stealth and reconnaissance aircraft, Oriole Publishing Lid, 1991, s. 44-54, ISBN 1-870318-40-4
  4. Richard Dann P-3 Orion in action, Squadron/Signal Publication, 2004, s. 16-27, ISBN 0897474783
  5. a b c d e f g h i j k l m n o p Mariusz Cielma,Strażnicy mórz i oceanów - samoloty patrolowe, „Lotnictwo”, nr 2 (2016), s. 32-45, ISSN 1732-5323
  6. P-8A Poseidon (ang.). [dostęp 2011-04-20].
  7. Boeing wygrał konkurs MMA, "Nowa Technika Wojskowa", nr 7 (2004), s. 4, ISSN 1230-1655
  8. P-8A Poseidon (ang.). [dostęp 2011-05-3].
  9. Rozpoczęcie montażu ostatecznego prototypu P-8, "Nowa Technika Wojskowa", nr 5 (2008), s. 6, ISSN 1230-1655
  10. a b Pierwszy lot P-8A, "Nowa Technika Wojskowa", nr 6 (2009), s. 5-6, ISSN 1230-1655
  11. Trzeci P-8A Poseidon dołączył do badań, "Lotnictwo", nr 9 (2010), s. 9, ISSN 1732-5323
  12. Pierwszy seryjny P-8A Poseidon wystartował, "Lotnictwo", nr 9 (2011), s. 7, ISSN 1732-5323
  13. Pierwszy seryjny P-8A Poseidon dostarczony, "Lotnictwo", nr 4 (2012), s. 6, ISSN 1732-5323
  14. Christopher P. Cavas: P-8A makes debut in Bold Alligator exercise (ang.). 7 luty 2012. [dostęp 2012-04-07].
  15. U.S. Fleet Forces Command Public Affairs: Bold Alligator 2012 to Revitalize Amphibious Operations (ang.). 25 stycznia 2012. [dostęp 2012-04-07].
  16. Montaż ostateczny pierwszego seryjnego P-8, "Nowa Technika Wojskowa", nr 4 (2011), s. 6, ISSN 1230-1655
  17. Boeing P-8A zrzuca torpedy, "Lotnictwo", nr 12 (2011), s. 6, ISSN 1732-5323
  18. a b c Łukasz Pacholski,Groźny trójząb Posejdona, "Nowa Technika Wojskowa", nr 8 (2013), s. 78-80, ISSN 1230-1655
  19. Kontrakt na kolejne Poseidony, "Lotnictwo", nr 9 (2013), s. 6, ISSN 1732-5323
  20. Rozpoczęcie dostaw Poseidonów, "Raport", nr 4 (2012), s. 73, ISSN 1429-270X
  21. Oblot Tritona, "Raport", nr 6 (2013), s. 79, ISSN 1429-270x
  22. John Keller: Navy orders six P-8A Poseidon advanced maritime patrol jets from Boeing in $1.5 billion contract (ang.). 5 January 2011. [dostęp 2011-04-19].
  23. a b c Łukasz Pacholski,Nowości programu P-8 Poseidon, "Nowa Technika Wojskowa", nr 11 (2011), s. 80-82, ISSN 1230-1655
  24. First P-8 Poseidon arrives at Pax (ang.). dcmilitary.com, 15 kwietnia 2010. [dostęp 2013-08-18].
  25. Poseidony US Navy osiągnęły gotowość operacyjną, "Nowa Technika Wojskowa", nr 1 (2014), s. 60, ISSN 1230-1655
  26. Rusza wielkoseryjna produkcja morskich samolotów patrolowych P-8 Poseidon, "Lotnictwo", nr 4 (2014), s. 5, ISSN 1732-5323
  27. Australia dołącza do programu P-8 Poseidon?, "Lotnictwo", nr 4 (2009), s. 10, ISSN 1732-5323
  28. Łukasz Pacholski,Nowe plany Royal Australian Navy, "Nowa Technika Wojskowa", nr 6 (2013), s. 88-92, ISSN 1230-1655
  29. MQ-4 Triton i P-8 Poseidon, "Lotnictwo", nr 4 (2014), s. 5, ISSN 1732-5323
  30. Fundusze na kolejne P-8 Poseidon, "Lotnictwo", nr 10 (2014), s. 4, ISSN 1732-5323
  31. Łukasz Golowanow: Pierwszy lot australijskiego Poseidona. Konflikty.pl, 25 maja 2016..
  32. First flight for RAAF’s first P-8A Poseidon. australianaviation.com.au, 24 maja 2016..
  33. Modernizacja australijskich Orionów, "Lotnictwo", nr 9 (2009), s. 8, ISSN 1732-5323
  34. Indie planują zakup kolejnych P-8I, "Lotnictwo", nr 11 (2010), s. 4, ISSN 1732-5323
  35. P-8I dla Indii, "Nowa Technika Wojskowa", nr 2 (2009), s. 6, ISSN 1230-1655
  36. Kolejny P-8I Poseidon dla Indii, "Lotnictwo", nr 4 (2011), s. 16, ISSN 1732-5323
  37. Oblot pierwszego P-8I, "Raport", nr 10 (2011), s. 81, ISSN 1429-270x
  38. Nowości programu P-8 Poseidon, "Lotnictwo", nr 9 (2012), s. 6, ISSN 1732-5323
  39. Oblot pierwszego P-8I, "Raport", nr 10 (2011), s. 81, ISSN 1429-270X
  40. Hindusi odbierają pierwszego Poseidona, "Nowa Technika Wojskowa", nr 1 (2013), s. 8, ISSN 1230-1655
  41. Second Indian Poseidon delivered, "Combat Aircraft", nr 1 (2014), s. 20, ISSN 2041-7489
  42. Boeing Delivers Sixth P-8I Maritime Patrol Aircraft to India. http://boeing.mediaroom.com/, 25 listopada 2014.
  43. Brytyjczycy kupują Poseidony, "Lotnictwo", nr 1 (2016), s. 5, ISSN 1732-5323
  44. Poseidon for Britain?, „Air Forces Monthly”, nr 9 (2014), s. 4, ISSN 0955-7091
  45. Leszek A. Wieliczko, Morski samolot patrolowy Kawasaki P-1, "Lotnictwo Aviation International", nr 3 (2015), s. 42-50, ISSN 2450-1298
  46. Kolejne zamówienia na P-8 Poseidon, „Lotnictwo Aviation International”, nr 3 (2016), s. 4, ISSN 2450-1298

Bibliografia[edytuj]

  • Richard Dann: P-3 Orion in action. Carrollton: Squadron/Signal Publication, 2004, s. 16-27. ISBN 0897474783.
  • The World's great stealth and reconnaissance aircraft. Hongkong: Oriole Publishing Lid, 1991, s. 84-90. ISBN 1-870318-40-4.
  • Piotr Abraszek, P-8 Poseidon nabiera kształtów, "Nowa Technika Wojskowa", nr 7 (2008), s. 84-87, ISSN 1230-1655.
  • Rozpoczęcie montażu ostatecznego prototypu P-8, "Nowa Technika Wojskowa", nr 5 (2008), s. 6, ISSN 1230-1655.
  • P-8I dla Indii, "Nowa Technika Wojskowa", nr 2 (2009), s. 6, ISSN 1230-1655.
  • Australia dołącza do programu P-8 Poseidon?, "Lotnictwo", nr 4 (2009), s. 10, ISSN 1732-5323.
  • Pierwszy lot P-8A, "Nowa Technika Wojskowa", nr 6 (2009), s. 5-6, ISSN 1230-1655.
  • Modernizacja australijskich Orionów, "Lotnictwo", nr 9 (2009), s. 8, ISSN 1732-5323.
  • Trzeci P-8A Poseidon dołączył do badań, "Lotnictwo", nr 9 (2010), s. 9, ISSN 1732-5323.
  • Kolejny P-8I Poseidon dla Indii, "Lotnictwo", nr 4 (2011), s. 16, ISSN 1732-5323.
  • Montaż ostateczny pierwszego seryjnego P-8, "Nowa Technika Wojskowa", nr 4 (2011), s. 6, ISSN 1230-1655.
  • Łukasz Pacholski, Nowości programu P-8 Poseidon, "Nowa Technika Wojskowa", nr 11 (2011), s. 80-82, ISSN 1230-1655.

Linki zewnętrzne[edytuj]