Liam Neeson

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Liam Neeson
Ilustracja
Neeson (2012)
Imię i nazwisko William John Neeson
Data i miejsce urodzenia 7 czerwca 1952
Ballymena, Antrim (hrabstwo), Irlandia Północna
Zawód aktor
Współmałżonek Natasha Richardson
(1994–2009; jej śmierć)
Lata aktywności od 1976
Odznaczenia
Order Imperium Brytyjskiego od 1936 (cywilny)

Liam Neeson, właściwie William John Neeson[1][2] (ur. 7 czerwca 1952[3] w Ballymenie[4]) – północnoirlandzki aktor filmowy i teatralny[5][6].

Życiorys[edytuj]

Wczesne lata[edytuj]

Urodził się w Ballymena, w hrabstwie Antrim, w Irlandii Północnej, w rodzinie rzymskokatolickiej jako trzeci z czwórki dzieci Katherine "Kitty" Neeson (z domu Brown), kucharki i Bernarda "Barney'a" Neesona, dozorcy w podstawówce Ballymena Boys All Saints Primary School[7][8][9]. Wychowywał się z trzema siostrami: Elizabeth, Bernadette i Rosaleen. W wieku dziewięciu lat rozpoczął lekcje boksu w All Saints Youth Club, a później był amatorem mistrzem boksu w Ulsterze[10].

Mając 11 lat po raz pierwszy wystąpił na scenie, po tym jak jego nauczyciel angielskiego zaproponował mu główną rolę w szkolnym przedstawieniu[11]. Na jego zainteresowanie aktorstwem wpłynął również Ian Paisley[12]. W 1971 rozpoczął studia na wydziale fizyki i informatyki w Queen's University Belfast w Irlandii, przed wyjazdem do pracy w St. James’s Gate Brewery[13]. Na uczelni odkrył talent do gry w piłkę nożną i został zauważony przez irlandzkiego menadżera Seána Thomasa z Bohemian F.C.. W Dublinie rozegrał jeden mecz przeciwko Shamrock Rovers F.C., ale nie zaproponowano jemu kontraktu[14].

Po opuszczeniu uniwersytetu, powrócił do Ballymena, gdzie pracował dorywczo jako operator wózka widłowego w Guinness i kierowca ciężarówki. Uczęszczał również przez dwa lata do kolegium nauczycielskiego w Newcastle upon Tyne w Anglii, przed ponownym powrotem do rodzinnego miasta. Ukończył Gaiety School of Drama w Dublinie.

Kariera[edytuj]

W 1976 roku dołączył do zespołu artystycznego The Lyric Players' Theatre w Belfaście, gdzie występował przez dwa lata. W 1977 roku pierwsze doświadczenia filmowe, grając Jezusa Chrystusa i ewangelistę w filmie religijnym Wędrówka Pielgrzyma (Pilgrim's Progress). W 1978 roku przeniósł się do Dublina, gdy zaproponowano mu udział w sztuce Mówię ja, mówi on (Says I, Says He, 1977) Rona Hutchinsona o konflikcie w Irlandii Północnej. Po występie w kilku innych produkcjach, dołączył do Abbey Theatre[15][16].

W 1980 reżyser John Boorman zaangażował go do roli Lennie'go Smalla w spektaklu Myszy i ludzie Johna Steinbecka, a następnie powierzył mu rolę Sir Gawaina w filmie Excalibur (1981) u boku Nigela Terry'ego, Helen Mirren i Nicholasa Claya. Potem przeniósł się do Londynu, gdzie kontynuował pracę na scenie. Pojawiał się też na ekranie jako Kegan, "człowiek z gór" w filmie fantasy Petera Yatesa Krull (1983) z Kenem Marshallem, Churchill w dramacie historycznym Rogera Donaldsona Bunt na Bounty (The Bounty, 1984) u boku Mela Gibsona i Anthony'ego Hopkinsa, Fielding w dramacie wojennym Rolanda Joffé'a Misja (The Mission, 1986) z Robertem De Niro i Jeremym Ironsem oraz gościnnie jako Sean Carroon w trzecim sezonie serialu NBC Policjanci z Miami (Miami Vice, 1986).

Następnie przeniósł się do Hollywood. Uznanie krytyków przyniosła mu rola oskarżonego o morderstwo sekretarki prokuratora generalnego - bezdomnego włóczęgi i weterana z Wietnamu w filmie Petera Yatesa Podejrzany (Suspect, 1987) z Cher i Dennisem Quaidem. W thrillerze Buddy'ego Van Horna Pula śmierci (The Dead Pool, 1988) u boku Clinta Eastwooda wystąpił w roli Petera Swana, reżysera filmowego horroru. Tytułowa rola Peytona Westlake'a/człowieka ciemności w filmie sensacyjno-kryminalnym Sama Raimi Człowiek ciemności (Darkman, 1990) zdobyła nominację do nagrody Saturna. Za kreację Oskara Schindlera w biograficznym dramacie wojennym Stevena Spielberga Lista Schindlera (Schindler's List, 1993) otrzymał nagrodę kytyków filmowych w Chicago oraz został nominowany do Oscara, Złotego Globu i BAFTA. Jako Michael Collins (polityk irlandzki) w biograficznym dramacie wojennym Michaela Apteda Michael Collins (1996) zdobył nagrodę Evening Standard British Film Awards i nominację do Złotego Globu.

Za postać Qui-Gon Jinna w filmie sci-fi George'a Lucasa Gwiezdne wojny: część I – Mroczne widmo (Star Wars Episode I: The Phantom Menace, 1999) był nominowany do nagrody Saturna i MTV Movie Award. Jako Alfred Kinsey w biograficznym dramacie Billa Condona Kinsey (2004) został uhonorowany nagrodę Irish Film & Television Academy i krytyków w Los Angeles i był nomiowany do Złotego Globu. Z kolei jako Henri Ducard/Ra's al Ghul w filmie Christophera Nolana Batman: Początek (Batman Begins, 2005) otrzymał nominację do nagrody Saturna i MTV Movie Award.

W 1999 królowa Elżbieta II nadała mu Order Imperium Brytyjskiego.

W 2007 podpisał umowę z Bethesda Softworks. Podkładał głos Jamesa – ojca głównego bohatera w grze Fallout 3, będącej kontynuacją znanej serii Fallout.

Życie prywatne[edytuj]

W latach 80. był związany z Helen Mirren. W 1993 podczas prób nad broadwayowską sztuką Eugene’a O’Neilla Anna Christie poznał aktorkę Natashę Richardson[17], córkę aktorki Vanessy Redgrave i reżysera/scenarzysty Tony'ego Richardsona, którą poślubił 3 lipca 1994[18]. Zagrali razem także w dramacie psychologicznym Michaela Apteda Nell (1994). Wychowywali dwóch synów: Micheála Richarda Antonio (ur. 22 czerwca 1995) i Daniela Jacka (ur. 27 sierpnia 1996). 18 marca 2009 w Nowym Jorku Natasha Richardson zmarła w wyniku wypadku - krwotoku w mózgu, spowodowanego upadkiem na stoku narciarskim[19][20].

Filmografia[edytuj]

Przypisy

  1. Liam Neeson (ang.). Listal. [dostęp 2016-11-01].
  2. Liam Neeson (port.). AdoroCinema. [dostęp 2016-11-01].
  3. Liam Neeson (niem.). filmstarts.de. [dostęp 2016-11-01].
  4. Liam Neeson (ang.). Rotten Tomatoes. [dostęp 2016-11-01].
  5. Liam Neeson Irish American actor (ang.). Britannica.com. [dostęp 2016-11-01].
  6. Liam Neeson looks happy and healthy again after regaining the weight he lost for new film role (ang.). Daily Mail. [dostęp 2016-11-01].
  7. Bio, Fact (ang.). FrostSnow. [dostęp 2016-11-01].
  8. Victoria O'Hara: Liam Neeson's home town united in sadness (ang.). BelfastTelegraph.co.uk. [dostęp 2016-11-01].
  9. Biography - Liam Neeson (czam.). Cineman. [dostęp 2016-11-01].
  10. Star who shone in the boxing ring (ang.). BBC News. [dostęp 2016-11-01].
  11. Frankel, Martha (grudzień 1990), Man' of the Year, American Film
  12. Neeson Reveals Paisley Influence (ang.). BBC News. [dostęp 2016-11-01].
  13. Liam Neeson graduates 40 years on (ang.). BBC News. [dostęp 2016-11-01].
  14. Keane, Trevor (2010), Gaffers: 50 years of Irish football managers, Cork: Mercier Press ISBN 9781856356664
  15. Liam Neeson (ang.). AllMovie. [dostęp 2016-11-01].
  16. Liam Neeson (ang.). TV.com. [dostęp 2016-11-01].
  17. Patrick Hugueni (2009-03-17): Magical marriage takes a tragic turn (ang.). New York Daily News. [dostęp 2016-11-01].
  18. Liam Neeson (1952-) (ang.). Film Reference. [dostęp 2016-11-01].
  19. Maggie Coughlan: Liam Neeson Speaks Out on Natasha Richardson's Death, 5 Years Later (ang.). People.com. [dostęp 2016-11-01].
  20. Liam Neeson's son Micheál 'hit rock bottom' after mum Natasha Richardson (ang.). Daily Mail. [dostęp 2016-11-01].

Bibliografia[edytuj]