Burt Lancaster

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Burt Lancaster
Burt Lancaster w 1947 r.
Burt Lancaster w 1947 r.
Imię i nazwisko Burton Stephen Lancaster
Data i miejsce urodzenia 2 listopada 1913
Nowy Jork, Nowy Jork (stan), USA
Data i miejsce śmierci 20 października 1994
Century City, Kalifornia, USA
Zawód aktor, reżyser, producent filmowy
Współmałżonek June Ernst
(1935–1946; rozwód)
Norma Anderson
(1946–1969; rozwód)
Susan Martin
(1990–1994; jego śmierć)
Lata aktywności 1945–1990
Burt Lancaster i Ava Gardner w Zabójcach
Burt Lancaster w scenie z filmu Dolina zemsty (1951)

Burton Stephen "Burt" Lancaster[1] (ur. 2 listopada 1913[2] w Nowym Jorku[3], zm. 20 października 1994[4] w Century City[5]) – amerykański aktor filmowy. Laureat Oscara dla najlepszego aktora pierwszoplanowego za rolę w filmie Elmer Gantry (1960; reż. Richard Brooks)[6].

Życiorys[edytuj]

Wczesne lata[edytuj]

Urodził się na Manhattanie w Nowym Jorku przy 209 East 106. Street, między drugą a trzecią Aleją, dziś miejscu Benjamin Franklin Plaza w protestanckiej rodzinie klasy robotniczej angielskiego pochodzenia, jako jedno z pięciorga dzieci Elizabeth (z domu Roberts) i listonosza[7] Jamesa Henry'ego Lancastera. Jego dziadkowie, będący potomkami angielskich imigrantów do północnej Irlandii z Ulsteru, wyemigrowali z Belfastu do Ellis Island (USA), jego rodzina ze strony matki uważa się za związaną z Frederickiem Robertsem.

Dorastał we wschodnim Harlemie i spędził dużą część swojego czasu na ulicy, gdzie jego wielką pasją była gimnastyka. W roku 1930 ukończył szkołę średnią DeWitt Clinton High School w nowojorskim Bronxie[8]. W latach 1932-39 pracował w cyrku jako akrobata. W latach 1939-42, po urazie, dorabiał jako sprzedawca w Marshall Field's w Chicago, a także jako strażak oraz w zakładzie mięsnym[9]. Podczas II wojny światowej, w latach 1942–45, Lancaster dołączył do Armii Stanów Zjednoczonych.

Kariera[edytuj]

Początkowo nie myślał o aktorstwie. Jego ówczesna żona June Ernst pracowała jako sekretarka w agencji aktorskiej, gdzie jeden z agentów namówił go, by zgłosił się na przesłuchanie do wystawianej broadwayowskiej sztuki Dźwięk polowania (1945). Przez dwa tygodnie odtwarzał rolę sierżanta Josepha Mooneya, która zwróciła na niego uwagę producentów filmowych i przyniosła mu nagrodę Theatre World Award. Na ekranie zadebiutował w dramacie kryminalnym Zabójcy (1946) w reżyserii Roberta Siodmaka, gdzie wystąpił u boku Avy Gardner. Zdobył znaczny rozgłos i pojawił się w dwóch kolejnych produkcjach w następnym roku: thrillerze Brutalna siła i dramacie kryminalnym Desert Fury.

Przez wiele lat przyjaźnił się z aktorem Kirkiem Douglasem, z którym zagrał w sześciu filmach: I Walk Alone (1948), Pojedynek w Corralu O.K. (1957), Uczeń diabła (1959), Siedem dni w maju (1964), Zwycięstwo nad Entebbe (1976) i Twardziele (1986).

Za rolę sierżanta Miltona Wardena w melodramacie wojennym Stąd do wieczności (1953; reż. Fred Zinnemann) otrzymał swoją pierwszą nominację do nagrody Oscara. W 1961 r. za tytułową kreację w filmie Elmer Gantry (1960) zdobył Oscara dla najlepszego aktora pierwszoplanowego oraz nagrodę Złoty Glob. Kolejną nominację do Oscara otrzymał za postać Roberta Franklina Strouda w biograficznym dramacie Ptasznik z Alcatraz (1962; reż. John Frankenheimer). Rola Lou Pascala w melodramacie kryminalnym Atlantic City (1980; reż. Louis Malle) z Susan Sarandon i Michelem Piccoli po raz kolejny przyniosła mu nominację do Oscara i Złotego Globu.

Ma swoją gwiazdę (numer 6801) na hollywoodzkiej Walk of Fame.

Życie prywatne[edytuj]

Był trzykrotnie żonaty: z June Ernst (w latach 1935-46), Normą Anderson (w latach 1946-69), z którą miał pięcioro dzieci: Jimmy'ego, Billa, Susan, Joannę i Sighle, oraz z Susan Martin (od 10 września 1990 do jego śmierci w 1994 r.).

Zmarł po kolejnym zawale serca w swoim domu w Los Angeles na dwa tygodnie przed 81. urodzinami.

Wybrana filmografia[edytuj]

Przypisy

  1. Burt Lancaster (ang.). TCM Movie Database. [dostęp 2016-07-08].
  2. Burt Lancaster (ang.). Rotten Tomatoes. [dostęp 2016-07-08].
  3. Burt Lancaster (ang.). AllMovie. [dostęp 2016-07-08].
  4. Burt Lancaster (ang.). Listal. [dostęp 2016-07-08].
  5. Burt Lancaster (wł.). MYmovies. [dostęp 2016-07-08].
  6. Oscar Winner Burt Lancaster Dies at 80 (ang.). Los Angeles Times. [dostęp 2016-07-08].
  7. Burt Lancaster
  8. Burt Lancaster - Actor (rum.). CineMagia.ro. [dostęp 2016-07-08].
  9. Burt Lancaster Biography (1913-1994) (ang.). Film Reference. [dostęp 2016-07-08].

Bibliografia[edytuj]