Krzepice

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy miasta w województwie śląskim. Zobacz też: wsie o tej nazwie.
Krzepice
Kościół św. Jakuba w Krzepicach
Kościół św. Jakuba w Krzepicach
Herb
Herb Krzepic
Państwo  Polska
Województwo  śląskie
Powiat kłobucki
Gmina Krzepice
gmina miejsko-wiejska
Prawa miejskie 1357 lub 1364[1]
Burmistrz Krystian Kotynia
Powierzchnia 27,66 km²
Wysokość 209-256 m n.p.m.
Populacja (2012)
• liczba ludności
• gęstość

4492
162,4 os./km²
Strefa numeracyjna
+48 34
Kod pocztowy 42-160
Tablice rejestracyjne SKL
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa śląskiego
Krzepice
Krzepice
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Krzepice
Krzepice
Ziemia 50°58′02″N 18°43′55″E/50,967222 18,731944Na mapach: 50°58′02″N 18°43′55″E/50,967222 18,731944
TERC
(TERYT)
2243106024
Urząd miejski
ul. Częstochowska 13
42-160 Krzepice
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikisłownik Hasło Krzepice w Wikisłowniku
Strona internetowa

Krzepice (hebr. קז'אפיצה, ros. Кшепице[2]) – miasto w województwie śląskim, w powiecie kłobuckim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Krzepice. Krzepice leżą na terenie Małopolski, w pobliżu jej historycznej granicy z Wielkopolską i na granicy z Górnym Śląskiem, którą była rzeka Liswarta. Według podziału administracyjnego z lat 1975–1998 miasto należało do województwa częstochowskiego.

Były miastem królewskim Korony Królestwa Polskiego[3].

W wyniku reformy administracyjnej w 1999 roku włączone zostały do województwa śląskiego, z siedzibą w Katowicach, do którego należały również w latach 1950-1975 (od 1952 pod nazwą województwo katowickie).

Według danych z 31 grudnia 2012 miasto miało 4492 mieszkańców[4].

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Miasto położone jest w Obniżeniu Krzepickim, stanowiącym środkowo-północną część Wyżyny Woźnicko-Wieluńskiej. Krzepice leżą nad trzema rzekami: Piskarą, Piszczką i najdłuższą z nich Liswartą.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Nazwa Krzepice, zanotowana w 1356 roku jako Crzepycze, pochodzi od nazwy osobowej Krzepa i oznacza miejsce zamieszkania potomków lub członków rodu osoby, którą tak nazywano[6].

W księdze łacińskiej Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis (pol. Księga uposażeń biskupstwa wrocławskiego) spisanej za czasów biskupa Henryka z Wierzbna w latach 1295–1305 miejscowość wymieniona jest w zlatynizowanej formie Crippicz antiquum[7][8].

Nazwę miejscowości w zlatynizowanej staropolskiej formie oppidum Krzepycze wymienia w latach (1470-1480) Jan Długosz w księdze Liber beneficiorum dioecesis Cracoviensis[9].

W 1612 roku polską nazwę miejscowości wspomina Walenty Roździeński w swoim staropolskim poemacie o śląskim hutnictwie pt. "Officina ferraria abo Huta i warstat z kuźniami szlachetnego dzieła żelaznego. W swoim poemacie wspomina krzepickie kuźnice we fragmencie "Po krzepickich kuźnicach — niweckie nastały. Kuźnice, które w Polszcze nasławniejsze były. Prze żelazo, które w nich tak dobre robili,"[10]

Historia[edytuj | edytuj kod]

Kościół pw. św. Jakuba

W XII wieku w miejscu obecnego miasta, ze względu na jego pograniczne położenie, założono gród warowny. W połowie XIV wieku Kazimierz Wielki polecił zbudować tu murowany zamek (Zamek w Krzepicach). Dziś z tej budowli pozostał głównie zarys fosy i wałów. Tutejszy kościół parafialny pod wezwaniem św. Jakuba Apostoła wzniesiony został w 1357 przez Kazimierza III Wielkiego, przebudowany w XV wieku i w II połowie XVII; stanowi obecnie przykład architektury sakralnej baroku. Nadanie praw miejskich datuje się także na rok 1357, choć fakt ten został potwierdzony dopiero w 1527. W 1370 nowo koronowany na króla Polski Ludwik Węgierski nadał miasto w lenno Władysławowi Opolczykowi. W XVI wieku tutejszy zamek przebudowano w stylu renesansowym. W czasie Potopu szwedzkiego w połowie XVII wieku miasto i zamek zajęli na krótko Szwedzi, jednak wyparły ich oddziały miejscowej szlachty i kasztelana Warszyckiego.

W okresie powstania styczniowego krzepiczanie aktywnie zaangażowali się w walkę przeciwko zaborcy. Już przed wybuchem powstania założono tu tajną organizację[11], a ówczesny proboszcz ks. Wawrzyniec Brzeziński w roku 1861 prowadził procesję manifestacyjną do klasztoru jasnogórskiego, w wyniku czego pozostawał pod tajnym dozorem policji[12]. W trakcie trwania walk kolejny krzepicki proboszcz ks. Gabriel Krasicki zgłosił się do oddziału powstańczego[13]. 21 marca 1864 odbyła się tu potyczka, jedna z ostatnich potyczek powstania w tym regionie, w której powstańcy zostali pokonani[14] i przez wiele tygodni musieli ukrywać się w lasach[15]. W ramach represji popowstaniowych miastu odebrano prawa miejskie w 1870. Krzepice odzyskały prawa miejskie dopiero po I wojnie światowej.

Do wybuchu II wojny światowej Żydzi stanowili liczącą się grupę społeczną Krzepic. Pamiątką po tym pozostaje zabytkowy cmentarz żydowski i ruiny bożnicy (usytuowane w lewobrzeżnej części miejscowości o historycznej nazwie Kuźniczka)[16]. W 1941 podczas okupacji Niemcy planowali zmienić nazwę miasta na Krippitz O.S[17]. Planowana zmiana administracji nazistowskiej nie została nigdy wdrożona.

Przynależność administracyjna[edytuj | edytuj kod]

Historyczna przynależność polityczno-administracyjna Krzepic[18][1]
Okres Państwo Zwierzchność Jednostka administracyjna Status miasta
XII wiek-1357 lub 1339 Polska Królestwo Polskie województwo krakowskie Gród Krzepice
1244 lub 1339-1356 Miasto Krzepice
1356-1370 województwo krakowskie, krzepicki okręg zamkowy
1370-1391 POL województwo opolskie COA.svg Księstwo opolskie krzepicki okręg zamkowy
1391-1569 Polska Królestwo Polskie województwo krakowskie, starostwo krzepickie
1569-1658 Rzeczpospolita Obojga Narodów województwo krakowskie, powiat lelowski, starostwo krzepickie
1658-1793 Rzeczpospolita Obojga Narodów Klasztor Paulinów na Jasnej Górze województwo krakowskie, powiat lelowski, starostwo kłobuckie
1793 Flag of the Kingdom of Prussia (1750-1801).svg Królestwo Prus Prusy Południowe, departament łęczycki, powiat częstochowski
1793-1795 Prusy Południowe, departament piotrkowski, powiat częstochowski
1795-1807 Prusy Południowe, departament kaliski, powiat częstochowski
1807-1815 Polska Księstwo Warszawskie Cesarstwo Francuskie departament kaliski, powiat częstochowski
1815-1816 Merchant ensign of Vistula ships of Congress Poland.svg Królestwo Polskie Imperium Rosyjskie
1816-1826 województwo kaliskie, obwód wieluński, powiat częstochowski
1826-1837
1837-1842 gubernia kaliska, obwód wieluński, powiat częstochowski
1842-1867 gubernia kaliska, powiat wieluński
1867-1870 gubernia piotrkowska, powiat częstochowski
1870-1916 Wieś Krzepice
1916-1917 Polska Królestwo Polskie Rzesza Niemiecka, Austro-Węgry
1917-1918 Miasto Krzepice
1918 Królestwo Polskie
1918-1939 Rzeczpospolita Polska województwo kieleckie, powiat częstochowski
1939-1945 III Rzesza III Rzesza Prowincja Górny Śląsk, Kreis Blachstät
1939-1945 Flaga PPP.svg Polskie Państwo Podziemne Okręg Radom-Kielce, Inspektorat E Częstochowa, Obwód Częstochowa
1945-1950 Polska Rzeczpospolita Polska województwo kieleckie, powiat częstochowski
1950-1952 województwo katowickie, powiat częstochowski
1952-1975 Polska Rzeczpospolita Ludowa województwo katowickie, powiat kłobucki
1975-1989 województwo częstochowskie, rejon kłobucki
1989-1998 Rzeczpospolita Polska
od 1999 województwo śląskie, powiat kłobucki, gmina Krzepice


Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Transport[edytuj | edytuj kod]

Fragment obwodnicy Krzepic

Przez obrzeża Krzepic przebiega droga krajowa 43 łącząca Częstochowę z Wieluniem.

W listopadzie 2009 roku[19] została oddana do użytku obwodnica w ciągu drogi krajowej. Obwodnica posiada klasę drogi głównej przyspieszonej (GP), a w jej ciągu powstały wiadukt, dwa mosty oraz trzy skrzyżowania z wydzielonymi lewoskrętami.

Przez miasto przebiega również wybudowana w 1926 roku linia kolejowa nr 181 relacji Herby NoweWieluń Dąbrowa. Pasażerska komunikacja kolejowa obsługiwana jest przez stację Krzepice.

Komunikację autobusową z większymi ośrodkami miejskimi zapewniają PKS Częstochowa, PKS Wieluń, PKS Lubliniec oraz inne (również prywatne).

Przepływająca przez Krzepice rzeka Liswarta oraz uchodzące do niej Piskara i Piszczka nie były nigdy rzekami spławnymi (żeglownymi), stanowiły za to przeszkody w budowie komunikacyjnych szlaków lądowych (dróg).

Struktura wyznaniowa[edytuj | edytuj kod]

Sport[edytuj | edytuj kod]

W Krzepicach działa klub piłkarski Liswarta Krzepice. Klub założony został w 1946 roku. Obecnie występuje w rozgrywkach częstochowskiej A klasy[21]. Drużyna Liswarty rozgrywa swoje mecze na stadionie miejskim przy ulicy Sportowej 1.

Osoby związane z Krzepicami[edytuj | edytuj kod]

  • Ignacy Kozielewski – współtwórca polskiego harcerstwa, pedagog, nauczyciel gimnazjum w Krzepicach
  • Józef Kaczmarek – lekarz, działacz społeczny i samorządowy w Krzepicach

Starostowie krzepiccy[edytuj | edytuj kod]

Urodzeni w Krzepicach[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Marceli Antoniewicz: Uzasadnienie historyczno-heraldyczne (pol.). klobuck.pl. [dostęp 2009-09-30].
  2. JewishGen Poland Database, Krzepice Poland (ang.). JewishGen. [dostęp 2010-02-17].
  3. Magazin für die neue Historie und Geographie Angelegt, t. XVI, Halle, 1782, s. 12.
  4. 4,0 4,1 Bank Danych Lokalnych – Strona główna (pol.). GUS. [dostęp 2014-02-07].
  5. Krzepice w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom IV (Kęs – Kutno) z 1883 r.
  6. Maria Malec: Słownik etymologiczny nazw geograficznych Polski. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2003, s. 134. ISBN 9788301138578.
  7. Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis online.
  8. H. Markgraf, J. W. Schulte, „Codex Diplomaticus Silesiae T.14 Liber Fundationis Episcopatus Vratislaviensis”, Breslau 1889.
  9. Joannis Długosz Senioris Canonici Cracoviensis, "Liber Beneficiorum", Aleksander Przedziecki, Tom II, Kraków 1864, str.211.
  10. Walenty Rożdzieński, Officina ferraria abo huta i warstat z kuźniami szlachetnego dzieła żelaznego przez Walentego Roździeńskiego teraz nowo wydana, Kraków 1612.
  11. Henryk Rola: Powstanie styczniowe na ziemi częstochowskiej. Katowice: Śląski Instytut Naukowy w Katowicach, 1965, s. 17.
  12. tamże, s. 21
  13. tamże, s. 61
  14. Stanisław Zieliński: Bitwy i potyczki 1863-1864. Rapperswil: Fundusz Wydawniczy Muzeum Narodowego w Rapperswilu, 1913, s. 219.
  15. Henryk Rola: Powstanie styczniowe na ziemi częstochowskiej. Katowice: Śląski Instytut Naukowy w Katowicach, 1965, s. 80.
  16. http://krzepice.pl/cms/php/strona.php3?cms=cms_krzepi&lad=a&id_dzi=6&id_dok=56&id_men=33&powrot=1&slowo_szuk=zamek&gdzie_szuk=dokument&id_men_szuk=0.
  17. Amtsbezirk Krzepice (niem.). territorial.de, 2003-11-25. [dostęp 2011-04-13].
  18. Kartki z historii Kłobucka (pol.). Towarzystwo Przyjaciół Kłobucka. [dostęp 2010-11-13].
  19. Katowice – Telewizja Polska SA.
  20. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 22 maja 2014.
  21. Skarb - Liswarta Krzepice (pol.). 90minut.pl. [dostęp 2012-06-20].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]