Woźniki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: inne znaczenia hasła Woźniki.
Woźniki
Woźniki
Herb
Herb Woźnik
Państwo  Polska
Województwo  śląskie
Powiat lubliniecki
Gmina Woźniki
gmina miejsko-wiejska
Prawa miejskie 1386
Burmistrz Alojzy Stanisław Cichowski
Powierzchnia 71,01 km²
Populacja (2010)
• liczba ludności
• gęstość

4389
61,8 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 34
Kod pocztowy 42-289
Tablice rejestracyjne SLU
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa śląskiego
Woźniki
Woźniki
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Woźniki
Woźniki
Ziemia 50°35′12″N 19°03′38″E/50,586667 19,060556Na mapach: 50°35′12″N 19°03′38″E/50,586667 19,060556
TERC
(TERYT)
2243307084
SIMC 0932494
Urząd miejski
Rynek 11
42-289 Woźniki
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikisłownik Hasło Woźniki w Wikisłowniku
Strona internetowa

Woźniki (niem. Woischnik[1]) – miasto w woj. śląskim, w powiecie lublinieckim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Woźniki.

Według danych z 30 czerwca 2010 r. miasto miało 4389 mieszkańców[2].

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Najwyższym wzniesieniem w granicach miasta jest Coglowa Góra 365 m n.p.m.[3] Miasto leży na Wyżynie Wieluńsko-Woźnickiej (Próg Woźnicki i Obniżenie Liswarty i Prosny).

Według danych z 1 stycznia 2010 r. powierzchnia miasta wynosiła 71,01 km²[4].

W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. częstochowskiego.

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

W spisanym po łacinie dokumencie średniowiecznym Bolesława opolskiego z dnia 1 września 1310 roku miasto wymienione jest pod nazwą Wosnik.[5]

Nazwę miejscowości w zlatynizowanej staropolskiej formie Woznyky wymienia w latach (1470-1480) Jan Długosz w księdze Liber beneficiorum dioecesis Cracoviensis.[6]

Polską nazwę Woźniki w książce "Krótki rys jeografii Szląska dla nauki początkowej" wydanej w Głogówku w 1847 wymienił śląski pisarz Józef Lompa.[7]

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pocztówka Woźnik z 1902
Rynek w Woźnikach

W roku 1241 po najeździe Mongołów zniszczony został gród na Górze Grojec, a tamtejsza ludność osiedliła się na terenie Woźnik. Po roku 1270 miejscowość otrzymała prawa targowe, natomiast pełne prawa miejskie potwierdzone zostały w dokumentach z 1386 roku. W roku 1454 odnowione zostało nadanie praw miejskich po wcześniejszym zagrabieniu pieczęci i dokumentu lokacyjnego w czasie potyczki granicznej. Miasto w średniowieczu znajdowało się przy jednej z odnóg szlaku handlowego między Krakowem a Wrocławiem, prowadzącej ze Sławkowa do Poznania[8]. Od 1310 roku na jego obszarze znajdował się urząd celny.

W XVI wieku wybudowany został drewniany kościół pod wezwaniem św. Walentego (obecnie zabytek znajdujący się na szlaku architektury drewnianej). Do XVIII wieku miasto podlegało coraz silniejszemu uprzemysłowieniu, jak wiele sąsiednich miejscowości. Działały na jego terenie fryszerki i kuźnice. Po 1740 roku status Woźnik został zredukowany do „osady targowej”. W 1798 roku miasto zostało prawie całkowicie zniszczone w wyniku pożaru. W XIX wieku jest obszarem działania Józefa Lompy, który na jego terenie założył bibliotekę publiczną. W drugiej połowie XIX wieku Woźniki liczyły ok. 1500 mieszkańców i była to wówczas jedna z największych miejscowości w ziemi lublinieckiej. W roku 1858 odzyskało prawa miejskie. W XIX wieku na obszarze miasta i sąsiednich gmin eksploatowane miały być pokłady węgla kamiennego i siarki, a na początku XX wieku także cynku. Jednakże koncesje nie zostały wykorzystane ze względu na brak połączenia kolejowego. Jednym z głównych udziałowców miał być mieszkający w Świerklańcu Henckel von Donnersmarck.

Podczas II powstania śląskiego obszar ziemi woźnickiej określany był jako Republika Woźnicka. W plebiscycie górnośląskim 20 marca 1921 r. 62% głosujących w mieście opowiedziało się za przyłączeniem do Polski, zaś 38% za pozostaniem w granicach Niemiec; w efekcie decyzją mocarstw Woźniki zostały przekazane Polsce. W roku 1932 miasto połączone zostało koleją z magistralą węglową. Połączenie to było czynne do lat 90. XX wieku, kiedy to odcinek Strzebiń-Woźniki został zlikwidowany.

Corocznie w mieście organizowany jest Woźnicki Festiwal Piosenki.

Zabytki i pomniki miasta[edytuj | edytuj kod]

Drewniany kościół św. Walentego znajdujący się na szlaku architektury drewnianej województwa śląskiego
Drewniany kościół św. Walentego znajdujący się na szlaku architektury drewnianej województwa śląskiego
  • Układ urbanistyczny miasta
  • Kamienice na Rynku i w ulicach odchodzących od niego
  • Kościół św. Katarzyny – wzmianki o kościele pochodzą już 1346 roku, był użytkowany przez protestantów w latach 1570–1628. Jest to budowla w stylu romańskim na planie krzyża, lecz wyposażenie kościoła nawiązuje do baroku.
  • Kościół św. Walentego – drewniany, o konstrukcji zrębowej z wyposażeniem w stylu barokowym. Zbudowany w XVI wieku w miejscu pierwotnego kościoła dla dawnej osady Woźniki. przy kościele znajduje się cmentarz m.in. z poległymi powstańcami śląskimi oraz grób Józefa Lompy.
  • Ratusz miejski – budynek wybudowany w latach 1858–1862.
  • Kaplica św. Floriana – wybudowana w 1772 roku.
  • Kaplica Góra Oliwna – zbudowana w 1910 roku z cegły na jednym ze wzgórz w pobliżu miasta.
  • Kaplica św. Jana Nepomucena na Rynku
  • Grodzisko średniowieczne (pozostałości wałów)
  • Pomnik Józefa Lompy
  • Pomnik 500-lecia odnowienia praw miejskich
  • Pomnik 3 Pułku Ułanów na wzgórzu Florianek

Wspólnoty wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. http://www.verwaltungsgeschichte.de/sch_lublinitz.html
  2. Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 30 VI 2010 r.). Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2010-11-02. ISSN 1734-6118.
  3. Edward Wieczorek: XXI Górnośląskie Sympozjum Krajoznawcze. Regionalna Pracownia Krajoznawcza PTTK w Katowicach, www.krajoznawca.org, 17-05-2007. [dostęp 2013-11-18].
  4. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2010 r. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2010-08-20. ISSN 1505-5507.
  5. Georg Korn, "Breslauer Urkundenbuch", Erster Theil, Breslau, Verlag von Wilhelm Gottlieb Korn 1870, str.83.
  6. Joannis Długosz Senioris Canonici Cracoviensis, "Liber Beneficiorum", Aleksander Przedziecki, Tom II, Kraków 1864, str.234.
  7. Józef Lompa, „Krótki rys jeografii Śląska dla nauki początkowej”, Głogówek 1847, str.30.
  8. B. Wyrozumska: Drogi w ziemi krakowskiej do końca XVI wieku, 1977, s. 58.
  9. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 22 maja 2014.
  10. 10,0 10,1 Współpraca z zagranicą. UM Woźniki. [dostęp 2011-03-16].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]