Odolanów

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.
Odolanów
Pomnik świętego Marcina
Pomnik świętego Marcina
Herb Flaga
Herb Odolanowa Flaga Odolanowa
Państwo  Polska
Województwo  wielkopolskie
Powiat ostrowski
Gmina Odolanów
gmina miejsko-wiejska
Burmistrz Marian Janicki
Powierzchnia 4,76 km²
Wysokość 116 m n.p.m.
Populacja (30.06.2016)
• liczba ludności
• gęstość

5 107[1]
1 072,9 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 62
Kod pocztowy 63-430
Tablice rejestracyjne POS
Położenie na mapie powiatu ostrowskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu ostrowskiego
Odolanów
Odolanów
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa wielkopolskiego
Odolanów
Odolanów
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Odolanów
Odolanów
Ziemia51°34′27,86″N 17°40′26,08″E/51,574406 17,673911
TERC
(TERYT)
4304017034
SIMC 0937110
Urząd miejski
Rynek 1
63-430 Odolanów
Strona internetowa

Odolanów (niem. Adelnau) – miasto w województwie wielkopolskim, w powiecie ostrowskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Odolanów.

Był miastem królewskim Korony Królestwa Polskiego[2].

Według danych z 30 czerwca 2015 miasto liczyło 5122 mieszkańców.

Geografia[edytuj]

Miasto leży około 10 km na południowy zachód od Ostrowa, na skrzyżowaniu dróg wojewódzkich:

Części miasta: Śródmieście, Biadaszki, Górka, osiedle Wojska Polskiego, Przedmieście Zamkowe, Opłotki, Bloki, Olesiny (niezamieszkane), Borki (niezamieszkane), Golina (niezamieszkana).[potrzebny przypis]

Historia[edytuj]

Część badaczy genezę nazwy wyprowadza od imienia legendarnego założyciela – Odolana. Inna teoria głosi, że miejscowość została założona przez mieszkańców Bogdaju trudniących się rozbojem. Przechowywali swoje łupy na wyspie pośród bagien i jezior, w miejscu oddalonym zwanym Odolanowem. Przypuszcza się, że w XII wieku istniał w miejscu Odolanowa gród. Pierwsze zachowane źródła pisane o Odolanowie pochodzą z 1302 roku i dotyczą zdobycia twierdzy (castrum) w 1301 roku przez księcia świdnickiego Bolka I. Między 1370, a 1372 stał się siedzibą możnowładcy Bartosza Wezenborga z rodu Nałęczów, który prawdopodobnie w 1373 roku samowolnie lokował miasto. Wojska Ludwika Węgierskiego dwukrotnie próbowały zdobyć gród – bez powodzenia. W latach 1381-1382 toczyła się tu wojna między Nałęczami a Grzymalitami, podczas której Odolanów był ponownie oblegany jako siedziba Bartosza z Nałęczów. W 1403 roku król Władysław II Jagiełło na mocy dokumentu wydanego w Koninie uwalnia miasto Odolanów od wszelkich podatków, niewątpliwie jednak jako miasto Odolanów funkcjonował już przed 1403 rokiem[3] [4].

W 1629 roku od wschodniej strony miasta na mocy przywileju królewskiego Zygmunta III Wazy lokowano Nowe Miasto, zwane także Konstancją (od imienia drugiej żony Zygmunta III). Obecnie jako Górka stanowi część Odolanowa. Mieszkańcy Odolanowa trudnili się uprawą roli, a także chowem bydła. Poważne znaczenie miało rzemiosło i różne usługi dla ludności. W końcu XVII wieku było tu 18 szewców, 8 krawców, 3 młynarzy oraz 9 innych rzemieślników. Miasto miało 4 oberże, a handlem zajmowały się 3 osoby. W połowie XVIII wieku 75% mieszkańców stanowili katolicy, 15% protestanci, a 10% żydzi[5].

W XVIII i XIX wieku kilkakrotnie okolice miasta były miejscami bitew i potyczek. W wyniku II rozbioru Polski w 1793 roku Odolanów został włączony do Królestwa Prus. W latach 1807-1815 należał do departamentu kaliskiego Księstwa Warszawskiego. Mieszkańcy podobnie jak i ogół ludności Wielkopolski związani byli jednak z Polską. Świadczy o tym udział ludności w powstaniach narodowowyzwoleńczych 1848 i 1863 roku. Na wieść o wybuchu rewolucji 1848 roku w Berlinie ochotnicy z Odolanowa i okolic udali się do Sulmierzyc, gdzie formowano batalion powstańczy. Oddziałem około 300 ludzi dowodził kapitan Jan Nepomucen Murzynowski. Powstańcy 21 kwietnia stoczyli z lepiej uzbrojonymi Prusakami potyczkę pod Odolanowem. Odolanowianie zaangażowali się także w powstanie styczniowe. Powiat odolanowski leżący blisko Królestwa Polskiego spełniał rolę ośrodka przerzutowego broni, ochotników i umundurowania. Mieszkańcy wspierali finansowo i materialnie ruch powstańczy w zaborze rosyjskim, z powiatu zgłosiło się także ponad stu ochotników jednak nie wiadomo, czy przedostali się do zaboru rosyjskiego i wzięli udział w powstaniu. Mimo prowadzonej przez państwo niemieckie polityki germanizacyjnej, powiat odolanowski zachował polski charakter. W 1890 mieszkało tutaj 92,9% Polaków, a w 1912 – 91,2% co klasyfikowało go do jednego z najbardziej polskich powiatów w całej ówczesnej Rzeszy Niemieckiej.

W 1909 roku oddano do użytku połączenie kolejowe na trasie Odolanów-Ostrów[6].

Ważną częścią historii miasta było powstanie wielkopolskie i wydarzenia bezpośrednio je poprzedzające. 12 listopada 1918 roku na fali rewolucji w Niemczech utworzono w mieście Radę Robotników i Żołnierzy, a sześć dni później na publicznym wiecu mieszkańców w Domu Ludowym powołano Powiatową Radę Ludową z przewodniczącym Nikodemem Schroederem na czele, co wywołało entuzjazm wśród mieszkańców. Wybrano również delegatów do Polskiego Sejmu Dzielnicowego obradującego w Poznaniu. 31 grudnia 1918 roku nastąpiło oficjalne przejęcie władzy i urzędów w Odolanowie z rąk niemieckich przez władze polskie. Odolanowscy powstańcy walczyli m. in. pod Granowcem w nocy z 14 na 15 stycznia 1919 roku. W okresie międzywojennym Odolanów stanowił znaczący ośrodek oświatowy i kulturalny. Działało tu Wielkopolskie Towarzystwo Kółek Rolniczych, a także Towarzystwo Czytelni Ludowych, które z inicjatywy ks. Antoniego Ludwiczaka założyły tu w 1927 roku Uniwersytet Ludowy. Powstała też szkoła rolnicza[7].

W okresie międzywojennym w miejscowości stacjonował komisariat Straży Granicznej i placówka II linii SG „Odolanów”[8].

Tuż przed wojną w mieście i okolicach dało się wyczuć aktywność miejscowych Niemców. 1 września miasto zostało szybko zajęte przez wojska niemieckie. Charakter okupacji nie różnił się od "standardów" polskich. Wielu mieszkańców aresztowano, wywłaszczono, lub mordowano w obozach zagłady. Kościół farny służył okupantowi za magazyn wojskowy. Niemcy zniszczyli cmentarz katolicki na Przedmieściu przy dawnym kościele św. Krzyża, a także cmentarz żydowski przy szosie do Sulmierzyc. Gruzy posłużyły do wyrównywania dróg. W mieście odbywało się tajne nauczanie, mimo, że za prowadzenie tajnych kompletów groził obóz koncentracyjny. Działało też tajne duszpasterstwo prowadzone przez ks. Wacława Perza oraz konspiracyjna grupa harcerska powołana z inicjatywy Mariana Kostrzewskiego. Zakończenie okupacji hitlerowskiej w Odolanowie nastąpiło 22 stycznia 1945 roku. Wciąż trwały walki o niezależność Polski - 22 października pod Odolanowem rozbity został przez UB oddział kapitana Jana Kempińskiego "Błyska"[9][10].

Odkrycie, po wojnie, złóż gazu ziemnego pozwoliło na przyspieszenie rozwoju miasta (w latach 1973-2003 liczba mieszkańców wzrosła o 38%)[potrzebny przypis].

Do 1793 r. Odolanów znajdował się w powiecie kaliskim. W roku 1793, po przyłączeniu części ziem Polski do Prus, utworzono osobny powiat odolanowski. W 1815 r. siedziba powiatu została przeniesiona do Ostrowa. Wróciła ona do Odolanowa w roku 1887 po wydzieleniu powiatu ostrowskiego. Oba powiaty połączono w powiat ostrowski w roku 1932. W latach 1975–1998 administracyjnie należało do woj. kaliskiego, natomiast od r. 1999 ponownie do powiatu ostrowskiego.

Gospodarka[edytuj]

Lokalny ośrodek przemysłowy, handlowy i usługowy w Kalisko-Ostrowskim Okręgu Przemysłowym

  • Oddział PGNiG S.A. w Warszawie (znany jako „Krio”) – odazotownia gazu ziemnego, produkcja gazu wysokometanowego, skroplonego metanu – LNG, ciekłych azotu, helu(największa wytwórnia w Europie), tlenu, Instytut Fizyki Molekularnej PAN
  • Instytut Fizyki Molekularnej PAN
  • odwierty gazu ziemnego – Tarchały Wielkie, Garki, Bogdaj-Uciechów
  • palarnia kawy „Woseba”
  • fabryka mebli łazienkowych „Deftrans”
  • producent maszyn i urządzeń rolniczych „M-ROL”
  • producent maszyn i urządzeń rolniczych „Dozamech”
  • przedsiębiorstwo „DE-FACTO” (pokrywanie metali warstwą ochronną w procesie kataforezy)
  • przedsiębiorstwo „SKOPLAST” produkcja rur PCV
  • przedsiębiorstwo „SOLARBUD” sprzedaż materiałów budowlanych, zakładanie kostki brukowej

Zabytki[edytuj]

Fragment krzyża Pawła Brylińskiego przeniesiony z Gliśnicy do kościoła św. Marcina
Kościół cmentarny św. Barbary

Górka[edytuj]

Powstała w 1629 roku jako miasto Konstancja (od imienia drugiej żony Zygmunta III), dla polskich luteran ze Śląska

Przyroda[edytuj]

Ludność[edytuj]

Piramida wieku mieszkańców Odolanowa w 2014 roku[1].
Piramida wieku Odolanow.png

Współpraca międzynarodowa[edytuj]

Miasta i gminy partnerskie:

Osoby związane z Odolanowem[edytuj]

Z miastem związana jest również Kapela znad Baryczy.

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. a b http://www.polskawliczbach.pl/Odolanow, w oparciu o dane GUS.
  2. Magazin für die neue Historie und Geographie Angelegt, t. XVI, Halle, 1782, s. 13.
  3. Józef Duczmal Kronika Odolanowa, Odolanów 2003, s.15
  4. Franciszek Olszanowski Parafia Świętego Marcina w Odolanowie, Odolanów 1994, str.25-35
  5. Franciszek Olszanowski Parafia Świętego Marcina w Odolanowie, Odolanów 1994, str.25-35
  6. Józef Duczmal Kronika Odolanowa, Odolanów 2003, s.63
  7. Franciszek Olszanowski Parafia Świętego Marcina w Odolanowie, Odolanów 1994, str.25-35
  8. Marek Jabłonowski, Bogusław Polak: Polskie formacje graniczne 1918−1839. Dokumenty organizacyjne, wybór źródeł. T. II. Koszalin: Wydawnictwo Uczelniane Politechniki Koszalińskiej, 1999, s. 23. ISBN 83-87424-77-3.
  9. Józef Duczmal Kronika Odolanowa, Odolanów 2003, s.90
  10. Dawny Powiat Odolanowski na starych pocztówkach 1887-1932, Raszków, 2012, red. Jacek Bartczak, s. 23.
  11. a b c d e f g h i j k l m n o p Za lata 1995-2010 Bank danych regionalnych GUS.
  12. Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym. Stan w dniu 31 III 2011.
  13. a b c d Odolanów w liczbach - demografia, rynek pracy, edukacja, kody pocztowe, urzędy, wykresy, zestawienia, porównania, adresy, mapy, www.polskawliczbach.pl [dostęp 2016-04-11].
  14. Franciszek Olszanowski Parafia Świętego Marcina w Odolanowie, Odolanów 1994, str.189-193

Linki zewnętrzne[edytuj]