Odolanów

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.
Odolanów
miasto w gminie miejsko-wiejskiej
Ilustracja
Odolanów
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo  Polska
Województwo  wielkopolskie
Powiat ostrowski
Gmina Odolanów
Prawa miejskie XIV wiek
Burmistrz Marian Janicki
Powierzchnia 4,76 km²
Wysokość 116 m n.p.m.
Populacja (2019)
• liczba ludności
• gęstość

5130[1]
1078 os./km²
Strefa numeracyjna (+48) 62
Kod pocztowy 63-430
Tablice rejestracyjne POS
Położenie na mapie gminy Odolanów
Mapa lokalizacyjna gminy Odolanów
Odolanów
Odolanów
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Odolanów
Odolanów
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa wielkopolskiego
Odolanów
Odolanów
Położenie na mapie powiatu ostrowskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu ostrowskiego
Odolanów
Odolanów
Ziemia51°34′28″N 17°40′26″E/51,574444 17,673889
TERC (TERYT) 3017034
SIMC 0937110
Urząd miejski
Rynek 1
63-430 Odolanów
Strona internetowa

Odolanów (niem. Adelnau[2]) – miasto w województwie wielkopolskim, w powiecie ostrowskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Odolanów, w Kaliskiem, nad Baryczą i Kurochem, ośrodek przemysłowy w Kalisko-Ostrowskim Okręgu Przemysłowym, w aglomeracji kalisko-ostrowskiej, ok. 11 km na wschód od Sulmierzyc, ok. 13 km na południowy zachód od Ostrowa Wielkopolskiego, ok. 27 km na północ od Twardogóry.

Według danych z 1 stycznia 2019 roku miasto liczyło 5130 mieszkańców[1]. Drugie pod względem liczby ludności, po Ostrowie Wielkopolskim miasto powiatu ostrowskiego. Lokalny ośrodek usługowoprzemysłowy, zakład przetwórstwa gazu ziemnego[3].

Najstarsze historycznie miasto regionu ostrowskiego. Siedziba dawnego powiatu odolanowskiego[3].

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Odolanów leży w południowej Wielkopolsce, na Nizinie Południowowielkopolskiej, w dolinie Baryczy i Kurocha.

1 stycznia 2019 roku powierzchnia miasta wynosiła 4,76 km²[1].

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Nazwa Odolanów została stworzona prawdopodobnie przez mieszkańców pobliskiego Bogdaja, którzy mieli trudnić się rozbojem, a łupy przechowywać w miejscu oddalonym, otoczonym wodą, pośród bagien i błota[2].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Średniowiecze – lokacja miasta[edytuj | edytuj kod]

Historia miejscowości sięga czasów średniowiecza[4]. Gród wraz z zamkiem istniał od XIV wieku[4], a Odolanów był miastem królewskim Korony Królestwa Polskiego[5] i siedzibą powiatu[4]. Na początku XIV wieku, Odolanów był niewielkim miasteczkiem z około 20 domami[4]. Z biegiem lat wyodrębniły się trzy części: Śródmieście (obszar zamkowy–miasto właściwe[2]) i dwa przedmieścia Zamkowe oraz Górka[4].

W 1372 roku król Ludwik Węgierski, przekazał Odolanów dla pochodzącego z Łużyc, rycerza i możnowładcy Bartosza Wezenborga (nazywanego później Bartoszem z Odolanowa), który z zamku zaczął organizować wyprawy m.in. przeciwko Krzyżakom, około 1380 roku wypatrzył z wieży 59 rycerzy zmierzających do Malborka – uwięził ich i zażądał za nich okupu 27 tys. florenów[6][7]. W rezultacie na początku września 1382 roku, wojska Ludwika Węgierskiego, na czele z 14-letnim Zygmuntem Luksemburskim, stanęły pod murami Odolanowa – oblężenie trwało kilka dni i zakończyło się ugodą z Bartoszem (zm. ok. 1395)[7].

Lokacja miejska miała miejsce przed 1393 rokiem[8]. W 1403 roku król Władysław II Jagiełło, na mocy dokumentu wydanego w Koninie, uwolnił miasto Odolanów od podatków celnych i kontrybucji[9][10].

Konstancja (XVII w.)[edytuj | edytuj kod]

Historyczne przedmieście Górka (obecnie część miasta: Odolanów–Górka), położone na lewym brzegu Baryczy, na początku XVII wieku przez kilka lat było odrębnym miastem o nazwie Konstancja[4]. Konstancję założono w 1629 roku z myślą o napływających ze Śląska uchodźcach religijnych[3].

Rozwój miasta[edytuj | edytuj kod]

Historyczna mapa Wielkopolski w epoce piastowskiej z 1888 roku, na podstawie Kodeksu dyplomatycznego Wielkopolski z Odolanowem w jej granicach

W 1721 roku Odolanów liczył 148 mieszkańców[4]. Od połowy XVIII wieku miasto przeżywało swój rozkwit[4]. Starostą odolanowskim był Aleksander Antoni Sułkowski herbu Sulima, a liczba mieszkańców w 1793 roku zwiększyła się niemal szcześciokrotnie i wynosiła 996 osób[2]. W tym czasie w Odolanowie wzniesiono trzy świątynie (istniejące do dziś): kościół ewangelicki (1770–1780), kościół cmentarny pw. św. Barbary (1784) oraz kościół pw. św. Marcina (1794)[11]. W wyniku II rozbioru Polski w 1793 roku Odolanów został włączony do Królestwa Prus.

W latach 18071815 należał do departamentu kaliskiego Księstwa Warszawskiego.

W 1883 roku Odolanów liczył 2192 mieszkańców[2] i był miastem wielokulturowym i wieloreligijnym[4]. Pod koniec XVIIII wieku, pod względem wyznania mieszkańców: 1664 stanowili katolicy, 325 protestanci, a 203 żydzi[2].

W 1909 roku oddano do użytku połączenie kolejowe na trasie OdolanówOstrów[12][4].

Mieszkańcy Odolanowa brali udział w walkach o niepodległość na ziemiach polskich w tym: w Wiośnie Ludów, a także jako wsparcie w Powstaniu Styczniowym i w Powstaniu Wielkopolskim[4]. W okresie międzywojennym w miejscowości stacjonował komisariat Straży Granicznej i placówka II linii SG „Odolanów”[13].

Odkrycie złóż gazu ziemnego w pobliżu Odolanowa, na przełomie lat 60. i 70. XX wieku i wybudowanie Zakładu Odazotowania Gazu Ziemnego, przyspieszyło rozwój miasta i napływ ludności[4].

Przynależność administracyjna[edytuj | edytuj kod]

Okres Flaga Państwo Jednostka administracyjna
1945–1975 Polska Rzeczpospolita Polska województwo poznańskie, powiat ostrowski
1975–1998 Polska województwo kaliskie
1999– Polska województwo wielkopolskie, powiat ostrowski

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Ludność[edytuj | edytuj kod]

Liczba mieszkańców Odolanowa wg GUS[14]
Data

(stan na 1 stycznia)

Liczba ludności Przyrost Gęst. zaludnienia

[os./km²]

Powierzchnia

[km²]

2012 5098 1071 4,76
2013 5089 Decrease2.svg 10 1069
2014 5116 Increase2.svg 27 1075
2015 5134 Increase2.svg 18 1079
2016 5104 Decrease2.svg 30 1072
2017 5138 Increase2.svg 34 1079
2018 5155 Increase2.svg 15 1083
2019 5130 Decrease2.svg 25 1078

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Lokalny ośrodek usługowoprzemysłowy, zakład przetwórstwa gazu ziemnego[3], jeden z ośrodków aglomeracji kalisko-ostrowskiej i Kalisko-Ostrowskiego Okręgu Przemysłowego. W 2017 roku w rejestrze REGON zarejestrowanych było 557 podmiotów gospodarczych w Odolanowie[15].

Największe firmy na terenie Odolanowa[16]
Nazwa firmy Branża/przemysł
Deftrans produkcja mebli łazienkowych
Dinopol[17]

(funkcjonuje od 1993 roku)

produkcja opakowań z masy papierowej
Dombud

(funkcjonuje od 1990 roku)

budownictwo przemysłowe
Dozagro produkcja, montaż i serwis urządzeń rolniczych
Krio Serwis naprawa silników przemysłowych
M-Rol[18]

(funkcjonuje od 1974 roku)

produkcja mieszalników rolniczych
Pupil Foods produkcja karmy dla zwierząt
Wiązary Burkietowicz[19]

(funkcjonuje od 1895 roku)

konstrukcje drewniane
Woseba spożywcza (kawa)
Zakłady PGNiG przeróbka i wytwarzanie: gazu wysokometanowego, skroplonego metanu, ciekłego azotu, helu i tlenu

Transport[edytuj | edytuj kod]

Transport drogowy[edytuj | edytuj kod]

Drogi wojewódzkie
Nr Relacja
444 KrotoszynOdolanówOstrzeszów
445 Ostrów WielkopolskiOdolanów

Transport kolejowy[edytuj | edytuj kod]

Linie kolejowe
Nr Relacja
355 Ostrów WielkopolskiOdolanówGrabowno Wielkie

Turystyka i zabytki[edytuj | edytuj kod]

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Dawny kościół ewangelicki
Zabytek Dawny kościół ewangelicki (1770–1780). Jeden z najstarszych zabytkowych kościołów powiatu ostrowskiego. Wybudowany w epoce późnego baroku na rzucie ośmioboku[20]. Do 1832 roku przy kościele stał zamek królewski, istniejący od czasów Kazimierza Wielkiego[3].
Kościół cmentarny pw. św. Barbary
Zabytek Kościół cmentarny pw. św. Barbary (Odolanów–Górka). Pierwotny drewniany kościół powstał w latach 1621–1622 z fundacji Gryzeldy Rozdrażewskiej[21]. Po jego rozebraniu, wybudowano w tym samym miejscu drugi drewniany w 1784 roku. Wyposażenie stanowi m.in.: obraz świętej Barbary (1618), barokowy ołtarz główny (1791), a także rzeźby rzymskokatolickich świętych – Piotra, Pawła, Stanisława i Wojciecha (XVIII w.)[21].
Kościół pw. św. Marcina
Zabytek Kościół pw. św. Marcina (1794). Został wybudowany w miejscu zburzonego drewnianego kościoła z XV wieku[21]. Wewnątrz znajduje się m.in. ołtarz z końca XVIII wieku[3].

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Atrakcję turystyczną stanowi zabytkowy układ architektoniczny Odolanowa z XIV wieku oraz Muzeum Regionalne (zbiory etnograficzne, historyczne, dzieła sztuki i wykopaliska archeologiczne)[3]. Do historycznych budynków zalicza się także: neogotycki ratusz (1898) z tablicą ku czci powstańców z czasów Wiosny Ludów[3] oraz dawną synagogę.

Sport[edytuj | edytuj kod]

Dyscyplina Nazwa/klub
Piłka nożna MLKS Odolanovia Odolanów[22]

Współpraca międzynarodowa[edytuj | edytuj kod]

Miasta i gminy partnerskie[23]:

Ludzie związani z Odolanowem[edytuj | edytuj kod]

Z miastem związana jest również Kapela znad Baryczy.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c GUS (pol.). Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2019 roku. [dostęp 2019-06-27].
  2. a b c d e f Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom VII, dir.icm.edu.pl, 1886 [dostęp 2019-07-11].
  3. a b c d e f g h Paweł Anders, Województwo kaliskie, Krajowa Agencja Wydawnicza, 1980.
  4. a b c d e f g h i j k l Historia Gmina i Miasto Odolanów, www.odolanow.pl [dostęp 2019-07-07].
  5. Magazin für die neue Historie und Geographie Angelegt, t. XVI, Halle, 1782, s. 13.
  6. Bali się go wszyscy. Rycerz z Odolanowa siał postrach w całym kraju – Infostrow.pl – portal informacyjno – rozrywkowy, DlaWas.info [dostęp 2019-07-08] (pol.).
  7. a b Rycerz, który sprzymierzył się z samym diabłem. Bartoszowi z Odolanowa nie w głowie były wiejskie sielanki, Danusie i wojny, facet.onet.pl, 16 kwietnia 2019 [dostęp 2019-07-08] (pol.).
  8. Robert Krzysztofik, Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna, Katowice 2007, s. 56–57.
  9. Józef Duczmal: Kronika Odolanowa. Odolanów: 2003, s. 15.
  10. Franciszek Olszanowski: Parafia Świętego Marcina w Odolanowie. Odolanów: 1994, s. 25–35.
  11. Zestawienia zabytków nieruchomych, www.nid.pl [dostęp 2019-07-11].
  12. Józef Duczmal: Kronika Odolanowa. Odolanów: 2003, s. 63.
  13. Marek Jabłonowski, Bogusław Polak: Polskie formacje graniczne 1918−1839. Dokumenty organizacyjne, wybór źródeł. T. II. Koszalin: Wydawnictwo Uczelniane Politechniki Koszalińskiej, 1999, s. 23. ISBN 83-87424-77-3.
  14. Główny Urząd Statystyczny, stat.gov.pl [dostęp 2019-07-27].
  15. Odolanów (wielkopolskie), Polska w liczbach, 2017 [dostęp 2019-07-27] (pol.).
  16. Lokalny Program Rewitalizacji Dla Gminy i Miasta Odolanów na lata 2017–2022.
  17. Firma DINOPOL Sp. z o.o., DINOPOL Sp. z o.o. [dostęp 2019-07-20] (pol.).
  18. O firmie, M-ROL – Maszyny rolnicze [dostęp 2019-07-20] (pol.).
  19. Najlepszy producent dachów – Wiązary, wiazary.pl [dostęp 2019-07-20].
  20. Ostrów Wielkopolski – dzieje miasta i regionu, Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 1990, ISBN 83-210-0851-8.
  21. a b c Zabytki Gmina i Miasto Odolanów, www.odolanow.pl [dostęp 2019-07-27].
  22. Odolanovia Odolanów – strona klubu, mlksodolanovia.futbolowo.pl [dostęp 2019-07-27].
  23. Miasta partnerskie, Gmina i Miasto Odolanów, odolanow.pl [dostęp 2018-06-16] (pol.).
  24. Franciszek Olszanowski Parafia Świętego Marcina w Odolanowie, Odolanów 1994, s. 189–193.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]