Słomniki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: Słomniki (ujednoznacznienie).
Słomniki
miasto w gminie miejsko-wiejskiej
Ilustracja
Kościół w Słomnikach
Herb
Herb
Państwo  Polska
Województwo  małopolskie
Powiat krakowski
Gmina Słomniki
Aglomeracja krakowska
Prawa miejskie 1358, 1917
Burmistrz Paweł Knafel
Powierzchnia 3,34 km²
Populacja (31.12.2019)
• liczba ludności
• gęstość

4321[1]
1293,7 os./km²
Strefa numeracyjna (+48) 12
Kod pocztowy 32-090
Tablice rejestracyjne KRA
Położenie na mapie gminy Słomniki
Mapa lokalizacyjna gminy Słomniki
Słomniki
Słomniki
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Słomniki
Słomniki
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Słomniki
Słomniki
Położenie na mapie powiatu krakowskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu krakowskiego
Słomniki
Słomniki
Ziemia50°14′27″N 20°04′54″E/50,240833 20,081667
TERC (TERYT) 1206124
SIMC 0952077
Urząd miejski
ul. Kościuszki 64
32-090 Słomniki
Strona internetowa

Słomnikimiasto w województwie małopolskim, w powiecie krakowskim, położone 24 km na północ od Krakowa, na Wyżynie Miechowskiej, nad rzeką Szreniawą; siedziba gminy miejsko-wiejskiej. Jest jednym z ośrodków miejskich aglomeracji krakowskiej.

Były miastem królewskim Korony Królestwa Polskiego[2].

Miasto wielkorządców krakowskich w powiecie proszowickim województwa krakowskiego w końcu XVI wieku[3]. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa krakowskiego.

Według danych GUS z 31 grudnia 2019 r. miasto miało 4321 mieszkańców[1].

Ośrodek handlowo-usługowy regionu rolniczego; drobny przemysł spożywczy i metalowy.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Nazwa Słomniki pochodzi najprawdopodobniej od szłomiarzy (zwanych w średniowieczu szłomnikami), którzy wyrabiali szłomy, czyli hełmy dla drużyny królewskiej.

Pierwsze wzmianki historyczne o Słomnikach jako osadzie myśliwskiej i stacji kupieckiej pochodzą z 1287. Jako miasto królewskie zostały założone za panowania Kazimierza III Wielkiego na prawie średzkim przed 1358 rokiem[4]. Z tego okresu pochodzi, zachowany do tej pory, układ architektoniczny rynku na planie kwadratu o powierzchni 1,75 ha.

Położenie przy trakcie solnym z Wieliczki oraz Bochni do Wielkopolski stworzyło możliwość szybkiego rozwoju miasta, co było najbardziej zauważalne w XV i XVI wieku.

W 1554 powstał pierwszy formalny zbór kalwiński.

W swoich dziejach miasto było kilkakrotnie niszczone przez najazdy tatarskie, a potem szwedzkie (1655–1660). (Według przekazów ustnych pod słomnickim rynkiem znajdują się lochy, które służyły ochronie mieszkańców przed najazdami. Jest to jedna z teorii tłumacząca zapadanie się płyty rynku.)

Podczas insurekcji kościuszkowskiej miasto było świadkiem wielu ważnych wydarzeń. Po bitwie pod Racławicami Słomniki były miejscem zgrupowania wojsk polskich. Dnia 5 kwietnia 1794 Tadeusz Kościuszko zredagował w nich raport o bitwie pod Racławicami, wydał odezwę „Narodzie (...) chciej być wolnym i niepodległym”, oraz po raz pierwszy przywdział sukmanę, strój wyróżniającej się w bitwie formacji. 6 kwietnia na słomnickim rynku Józef Zajączek i Antoni Madaliński zostali awansowani do stopnia generała.

Po III rozbiorze Polski Słomniki znalazły się w zaborze austriackim, później od 1809 w Księstwie Warszawskim, a następnie od 1815 w Królestwie Polskim (Kongresowym).

Podczas powstania styczniowego okolice Słomnik były miejscem walk partyzanckich.

Słomniki utraciły prawa miejskie po upadku powstania w 1870. Odzyskały je w 1917.

W okresie międzywojennym wieloletnim burmistrzem miasta był Józef Kmita, który tę funkcję pełnił także we wrześniu 1939[5].

Po wybuchu II wojny światowej Słomniki zostały zajęte przez wojska niemieckie i znalazły się na terenie Generalnego Gubernatorstwa. Na terenie miasta i okolic działał ruch oporu. Okupanci skierowali do pracy przymusowej miejscowych Żydów, następnie dopuścili się wymordowania na miejscu kilkuset z nich i deportacji pozostałych do obozu zagłady w Bełżcu oraz innych miejsc eksterminacji i niewolniczej pracy[6]. Między Słomnikami a Proszowicami nastąpił zrzut oficerów łącznikowych polskiego państwa podziemnego wykonany przez samolot 138. Dywizjonu RAF[7].

Ofiarami zbrodni katyńskiej w 1940 było dwóch oficerów Wojska Polskiego urodzonych w Słomnikach: por. lekarz Ziemisław Kański (ur. 1906)[8] i ppor. Władysław Domagalski (ur. 1906) oraz dwóch urodzonych w Słomnikach policjantów: starszy posterunkowy Stanisław Snakowski (ur. 1899) i posterunkowy Józef Barański (ur. 1908)[9].

15 stycznia 1945 do miasta wkroczyły oddziały Armii Czerwonej, kończąc okres okupacji hitlerowskiej.

W latach 1975–1998 miasto należało do woj. krakowskiego.

Dzieje słomnickich Żydów[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze wzmianki o Żydach w Słomnikach dotyczą XVI wieku. W 1758 do Żydów należały dwa domy, mieszkało w nich 8 osób. W 1856 mieszkało tutaj 34 Żydów. Po zniesieniu w 1862 zakazu osiedlania się w mieście ludności żydowskiej wśród Słomniczan wzrosła liczba wyznawców religii mojżeszowej. W 1897 powstała gmina żydowska w Słomnikach skupiająca 904 osoby (24,5 % ogółu mieszkańców), uprzednio należące do gminy wyznania mojżeszowego w Wodzisławiu. Nowa gmina szybko wybudowała własną synagogę przy ul. Krakowskiej[6].

W okresie międzywojennym wzrosły w Słomnikach nastroje antysemickie. W 1926 nastąpił pożar tutejszej synagogi. Po czterech latach od tego zdarzenia bóżnica została odbudowana[6].

Po wybuchu II wojny światowej niemieckie władze okupacyjne ustanowiły w Słomnikach Judenrat dla ok. 1 tys. miejscowych Żydów i Żydów z okolic Słomnik. W 1941 liczba ta wzrosła do ok. 2250 osób. Podobnie jak na innych obszarach Generalnego Gubernatorstwa Niemcy wykorzystywali ludność żydowską ze Słomnik do niewolniczej pracy. Od 4 do 8 czerwca 1942 odbyła się pierwsza deportacja Żydów słomnickich i okolicznych do obozu zagłady w Bełcu, gdzie zadano im śmierć w komorach gazowych. Część ujętych w ramach tej akcji młodych mężczyzn w liczbie kilkudziesięciu skierowano do obozu pracy Plaszow w Krakowie. W sierpniu 1942 odbyła się druga akcja deportacji Żydów na terenie Słomnik, obejmująca mieszkańców tego miasta, osób z Miechowa i okolicznych wsi. Na mokrych łąkach nad Szreniawą hitlerowcy przy pomocy granatowej policji przez kilka dni przetrzymywali łącznie 10 tysięcy ludzi. Uwięzionych regularnie bito. Wyselekcjonowano spośród nich 2000 młodych ludzi i wysłano ich do Julagu Plaszow I, 200 osób skierowano do Rzeszowa. Na miejscu zabito 500 starszych osób. W trakcie przemarszu do wagonów kolejowych zabito kolejnych ludzi. Transporty skierowano do obozu zagłady w Bełżcu, gdzie osoby, które przeżyły podróż bez wody i wyżywienia zostały zagazowane[6].

Po zakończeniu II wojny światowej do Słomnik powróciła niewielka grupa Żydów. Część z nich zastała zabita przez Polaków, pozostali opuścili miasto[6]. Wśród zamordowanych byli Estera Knobler oraz kupiec nazwiskiem Scyzoryk[10].

Kalendarium[edytuj | edytuj kod]

Demografia[edytuj | edytuj kod]

  • Piramida wieku mieszkańców Słomnik w 2014 roku[12].


Piramida wieku Slomniki.png

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Cmentarze[edytuj | edytuj kod]

Transport[edytuj | edytuj kod]

Stacja kolejowa Słomniki Miasto

W mieście krzyżują się drogi krajowe i wojewódzkie:

Przez miasto przebiega dwutorowa, zelektryfikowana linia kolejowa (Warszawa) – TunelMiechówKraków. Stacje kolejowe: Słomniki i Słomniki Miasto.

W mieście znajduje się również przystanek PKS oraz prywatnych linii mikrobusowych. Od 2011 dojeżdża autobus MPK Kraków linii 222 z pętli Czyżyny Dworzec.

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

W mieście znajduje się przedszkole oraz zespół szkół ogólnokształcących (szkoła podstawowa, gimnazjum, liceum ogólnokształcące, liceum profilowane).

Od września 2013 w Słomnikach działa również Szkoła Muzyczna I stopnia.

Kultura i sport[edytuj | edytuj kod]

Oddana w styczniu 2011 roku pasywna hala sportowa w Słomnikach (50°14′41″N 20°05′12″E/50,244722 20,086667)

W Słomnikach działa Miejsko-Gminne Centrum Kultury. Istnieje również kino „Czar”, biblioteka publiczna oraz Muzeum Ziemi Słomnickiej. Od ponad 100 lat funkcjonuje orkiestra dęta „Echo”. Od 2008 istnieje zespół tańca nowoczesnego Escape, od 2009 r. zespół pantomimy „Uporządkowany Nieład”.

Od 1923 w mieście działa KS Słomniczanka. Obecnie istnieją sekcje piłki nożnej oraz piłki siatkowej. W przeszłości klub miał sekcję łucznictwa.

W 2011 wybudowano halę sportową oraz boisko wielofunkcyjne. Budynek pasywnej hali jest funkcjonalno-przestrzennie połączony z budynkiem Zespołu Szkół Ogólnokształcących. Budynek posiada jedną kondygnację nadziemną (o powierzchni użytkowej ok. 1755 m2)[13].

Wspólnoty wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Osoby związane ze Słomnikami[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Wyniki badań bieżących - Baza Demografia - Główny Urząd Statystyczny, demografia.stat.gov.pl [dostęp 2020-07-31].
  2. Magazin für die neue Historie und Geographie Angelegt, t. XVI, Halle, 1782, s. 13.
  3. Województwo krakowskie w drugiej połowie XVI wieku ; Cz. 2, Komentarz, indeksy, Warszawa 2008, s. 98.
  4. Anna Berdecka, Nowe lokacje miast królewskich w Małopolsce w latach 1333–1370 : chronologia i rozmieszczenie, w: Przegląd Historyczny, T. 65 (1974), z. 4, tabela 1 po s. 617.
  5. Marcin Szwaja: Legionista i burmistrz Słomnik Józef Kmita. 24ikp.pl, 23 stycznia 2020. [dostęp 2020-08-28].
  6. a b c d e Jewish Families from Słomniki, Poland. geni.com. [dostęp 2020-08-24].
  7. Historia Armii Krajowej. Leksykon w postaci elektronicznej. Tematy podstawowe – część 2. armiakrajowa.org.pl. [dostęp 2020-08-26].
  8. a b Ułan i lekarz ze Słomnik Ziemisław Kański (ur.: 1.10.1909 - zm.: 1940). 24ikp.pl, 29 kwietnia 2020. [dostęp 2020-09-04].
  9. Słomniczanie na listach katyńskich. mgcslomniki.pl. [dostęp 2020-09-04].
  10. Mroczna historia z małego miasteczka. dziennikpolski24.pl, 1 września 2012. [dostęp 2020-09-10].
  11. a b Historia kościoła. parafia.slomniki.pl. [dostęp 2020-08-29].
  12. http://www.polskawliczbach.pl/Slomniki, w oparciu o dane GUS.
  13. Pasywna hala sportowa w Słomnikach
  14. Wernisaż wystawy Jana Biczysko (pol.). slomniki.pl. [dostęp 2017-05-26].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]