Wolbrom

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Wolbrom
miasto w gminie miejsko-wiejskiej
Ilustracja
Wolbromski rynek
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo  Polska
Województwo  małopolskie
Powiat olkuski
Gmina Wolbrom
Prawa miejskie od 1327 do 1869, odzyskane w 1930
Burmistrz Adam Zielnik
Powierzchnia 10,12 km²
Wysokość 375–380 m n.p.m.
Populacja (30.06.2016)
• liczba ludności
• gęstość

8763[1]
865,9 os./km²
Strefa numeracyjna 32
Kod pocztowy 32-340
Tablice rejestracyjne KOL
Położenie na mapie gminy Wolbrom
Mapa lokalizacyjna gminy Wolbrom
Wolbrom
Wolbrom
Położenie na mapie powiatu olkuskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu olkuskiego
Wolbrom
Wolbrom
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Wolbrom
Wolbrom
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Wolbrom
Wolbrom
Ziemia50°23′08″N 19°45′34″E/50,385556 19,759444
TERC (TERYT) 1212074
SIMC 0945315
Urząd miejski
ul. Krakowska 1
32-340 Wolbrom
Strona internetowa

Wolbrommiasto w województwie małopolskim, w powiecie olkuskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Wolbrom. Jest ośrodkiem przemysłu gumowego, drzewnego i metalowego.

Toponimia[edytuj | edytuj kod]

Pierwsza wzmianka o miejscowości pochodzi z dokumentu z 1327 roku, w którym zawarto zwrot adwocatiae Woluramensis oraz zapisano imię założyciela – Woluramus. Nazwa była także notowana w formach civitas Wolwrami (1346-58), Wolwram (1369), Wolwramow (1387), Wolbram (1392), Wolbramow (1393), Wolframo (1398), Wolframow (1400), Wolfram (1470-80), Wolbrom (1564), Wolbram / forma dopełniacza: do Wolbrama (1629), Wolwram / forma dopełniacza: do Wolwrama (1680), Wolbram / forma miejscownika: w Wolbramie (1789), Wolwram (1803), Wolbrom / forma dopełniacza: od Wolbroma (1871), Wolbrom / forma dopełniacza: od Wolbromia (1894).

Jest to nazwa dzierżawcza równa imieniu założyciela. W 1327 roku Wolwram wraz z bratem Hilarym lokowali za zgodą króla Władysława Łokietka osadę na gruntach wsi Dłużec. Wahania fonetyczne Wolwram-Wolfram-Wolbram związane są z adaptacją niemieckiego imienia do polszczyzny. Odmiana do Wolbromia, w Wolbromiu ma charakter wtórny w stosunku do starej, twardej odmiany do Wolbroma, w Wolbromie. Aktualna miękka fleksyjność ukształtowała się pod wpływem modelu nazewniczego: Oświęcim, do Oświęcimia, Bytom, do Bytomia[2].

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Zalew wolbromski

Wolbrom leży na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej, zwanej potocznie Jurą. Znajduje się na źródliskowym obszarze Białej Przemszy nad Pokrzywianką i Centarą w obniżeniu zwanym Bramą Wolbromską. Samo miasto zostało lokowane na cyplu wapiennym na wysokości 375–380 m n.p.m.[3]

Na południe od miasta wznosi się Kamienna Góra, zwieńczona stalowym milenijnym krzyżem, spod którego rozpościera się rozległy widok na Wolbrom i okolicę.

Według danych z 1 stycznia 2011 r. powierzchnia miasta wynosi 10,12 km²[4].

Miasto jest lokalnym ośrodkiem rolniczym, przemysłowym i handlowym. W latach 1975–1998 w woj. katowickim.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Władysław Łokietek w 1327 roku zezwolił sołtysowi wsi Dłużec Wolwramowi i jego bratu Hilaremu na założenie osady na prawie niemieckim w lasach dłużeckich, prawo karczowania których uzyskali w 1311 roku. Kazimierz Jagiellończyk, przywilejem z 1485 roku, potwierdzał postanowienia aktu lokującego miasto na prawie niemieckim i nadał Wolbromiowi nowe przywileje.

Wolbrom był miastem królewskim Korony Królestwa Polskiego[5].

W 1886 r. pożar, który wszczął się na ul. Miechowskiej, strawił jedną trzecią miasta, tj. 136 nieruchomości[6].

W lipcu 1904 r. pożar strawił 2/3 miasta, ok. 246 nieruchomości. Ogień wszczął się około północy na ulicy Szydłowieckiej i w ciągu niespełna dwóch godzin objął zachodnią i północną połać Rynku i ul. Szydłowiecką. Pożar zniszczył ponadto ulice: Lgocką, Szkolną, Bożniczą, Pilicką i Krzywą, niszcząc do szczętu w tej dzielnicy cały majątek Wolbromia[6].

We wrześniu 1906 r. pożar zniszczył 44 nieruchomości, a w tej liczbie nowo wybudowaną remizę straży, której pomimo akcji ratunkowej obronić się nie udało[6].

W listopadzie i grudniu 1914 r. Wolbrom wszedł w strefę linii bojowej i przez 6 tygodni był nieustannie ostrzeliwany. Od granatu, który uderzył w jeden z domów na ulicy Żarnowieckiej, który się zapalił, a od niego zajęły się sąsiednie dwa domy, które prawie doszczętnie spłonęły[6].

Żydzi zaczęli się osiedlać w Wolbromiu po potopie szwedzkim. Ich populacja w 1827 roku wynosiła 724 osób, w 1897 – 2901, a w 1921 – 4276. Od 1941 do września 1942 w Wolbromiu istniało otwarte getto, jego mieszkańcy zostali wywiezieni do obozu zagłady w Bełżcu[7].

5-13 września 1942 r. w lesie przy drodze do Olkusza rozstrzelano około 800 Żydów z likwidowanych gett w miejscowościach: Pilica, Wolbrom i Żarnowiec[8].

Wolbrom został wyzwolony 18 stycznia 1945 roku przez oddziały 21 armii I Frontu Ukraińskiego[9].

W 1949 r. zmieniono nazwy kilku ulic: ul. Miechowską przemianowano na ul. Armii Czerwonej, ul. Polną na ul. Wyzwolenia, ul. Bóżniczą na ul. Krótką, ul. Sióstr Karmelitanek na ul. Boczną, ul. Pierackiego na ul. 1 Maja. W niektórych przypadkach powrócono do pierwotnej nazwy[10].

W latach 1931–1954 Wolbrom był siedzibą gminy Dłużec.

Architektura[edytuj | edytuj kod]

Obecna siedziba wolbromskiego magistratu powstała w latach 70. XX w., w miejscu w którym okresie rozkwitu miasta znajdował się zajazd[3][11][12] Wolbrom można podzielić na dwie części, granicą są tory kolejowe. Fragment z rynkiem i starą zabudową stanowi pierwotny rejon lokacyjny. Na rozbudowę nowej części miały wpływ dwa czynniki: kolej oraz zakłady stomilowskie. Obecne granice Wolbromia w większości pokrywają się z tymi pierwszymi, czyli lokacyjnymi.

W Wolbromiu jest 88 ulic (razem z Rynkiem).

We wschodniej połaci Rynku, otoczony XIX w. kamieniczkami stoi pomnik Jana Kilińskiego ufundowany przez wolbromski Cech Szewski w 1924 r. W rynku zachowało się sporo kamienic z końca XIX w. (nr 2–7, 14, 18–25), które w większości z biegiem lat utraciły cechy stylowe. We północno-wschodnim narożniku Rynku wznosi się kościół parafialny św. Katarzyny Aleksandryjskiej, którego obecny XVII-wieczny budynek zawdzięcza się sprowadzonym w 1628 r. przez ks. Marcina Wolbrama Kanonikom Regularnym Laterańskim z krakowskiego Kazimierza. Również z XVII w. pochodzi budynek klasztorny, który pełni dziś funkcję plebanii.

Rynek w Wolbromiu – styczeń 2009

Układ centrum pochodzi z okresu lokacji, jego ośrodkiem jest kwadratowy Rynek. Zabudowa najstarszej części Wolbromia cechuje charakterystyczna, małomiasteczkowa zabudowa. W zabudowie Rynku dominują piętrowe kamienice z końca XIX w., a okoliczne ulice nieco uboższe parterowe budynki z profilowanymi gzymsami i sieniami na przestrzał. Taką zabudową w większości cechuje się ul. Miechowska (nr 20, 24, 26, 28 i 30).

U zbiegu ul. Mariackiej i ul. Kościuszki znajduje się barokowy, modrzewiowy kościółek pw. Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Marii Panny (zwany Kościółkiem Mariackim). Został ufundowany w 1638 r. przez ks. Marcina Wolbrama jako kościół przyszpitalny. Szpital – przytułek dla ubogich, starców i kalek znajdował się po drugiej stronie ulicy (dzisiejszy budynek przy ul. Kościuszki 20). Przy ul. Krótkiej znajduje się budynek zbudowanej w XIX w., dawnej szkoły żydowskiej, od 1945 r. pełniący funkcję magazynu. Po jego północnej stronie wznosiła się XVIII-wieczna synagoga, wyburzona w 1956 r.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Obiekty historyczne[edytuj | edytuj kod]

Nieistniejące[edytuj | edytuj kod]

Nieistniejąca już kapliczka przy ul. Łukasińskiego z 1915 r.
  • Kapliczka w pobliżu Kamiennej Góry z 1915 r. (na jej miejscu wznosi się nowa kapliczka z 2009 r.), ul. Łukasińskiego
  • Synagoga (zburzona w 1956 r.)

Pomniki i miejsca pamięci[edytuj | edytuj kod]

  • pomnik Jana Kilińskiego (ul. Rynek)
  • pomnik upamiętniający ofiary holokaustu (ul. 20 Straconych)
  • Pomnik „żołnierzom polskim ze wszystkich frontów i partyzantom” w Wolbromiu

pomnik poświęcony żołnierzom polskim ze wszystkich frontów i partyzantom, ul. Kamiennogórska

Podział miasta[edytuj | edytuj kod]

Os. Skalska

Dzielnice[edytuj | edytuj kod]

  • Stare Miasto
    • Pompka
    • Kozina
    • Kapkazy
    • Szwedy
  • Nowe Miasto

Osiedla mieszkaniowe[edytuj | edytuj kod]

  • os. Bolesława Chrobrego
  • os. Władysława Łokietka
  • os. Wąwóz
  • os. Kapkazy
  • os. Skalska
  • os. XX-lecia
  • os. Raje
  • os. Domów Jednorodzinnych im. Łukasińskiego
  • os. Wiejska
  • os. Fabryczna

Demografia[edytuj | edytuj kod]

  • Piramida wieku mieszkańców Wolbromia w 2014 roku[1].


Piramida wieku Wolbrom.png

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Pod koniec XIX w., gdy liczba mieszkańców Wolbromia znacznie wzrosła, w miasteczku zaczął rozwijać się handel i rzemiosło szewskie. Okolica zaczęła rosnąć w siłę w wyniku decyzji cara Aleksandra III, który w 1885 r. podpisał statut Towarzystwa Drogi Żelaznej Iwangorodzko-Dąbrowskiej. Jej trasa przecinała wolbromską gminę. Rozpoczęła się budowa liczącego 433 wiorst (462 km) torowiska kolejowego, dworców, peronów, infrastruktury[13].

Okoliczni chłopi znajdowali zatrudnienie przy tej inwestycji, inni wzbogacali się sprzedając ziemię pod drogę żelazną. Wybudowany wówczas budynek dworca kolejowego IV klasy stoi po dzień dzisiejszy.

W Wolbromiu od 2013 roku działa Strefa Aktywności Gospodarczej.

Wolbrom jest ważnym ośrodkiem przemysłu gumowego w Polsce. Do 1992 r. istniały Wolbromskie Zakłady Przemysłu Gumowego Stomil, które zostały przekształcone w szereg niezależnych od siebie spółek.

  • Fabryka Taśm Transporterowych Wolbrom S.A. – produkcja taśm transporterowych i przenośnikowych oraz płyt gumowych[14].
  • Tebamix Sp. z o.o. Zakład Badawczo-Produkcyjny – produkcja mieszanek gumowych[15].
  • Wolmot Sp. z o.o. Przedsiębiorstwo Produkcyjne Wyrobów Gumowych – produkcja węży gumowych i sylikonowych[16].
  • Fagumit Fabryka Węży Gumowych i Tworzyw Sztucznych Sp. z o.o. – produkcja węży gumowych oraz węzy pcv.[17]
  • FBO Wolbrom S.A. – bieżnikowanie opon[18].
  • WOSTAL – Zakłady Mechaniczno-Kuźnicze – produkcja konstrukcji metalowych, odkuwek oraz produktów dla górnictwa[19].
  • SumiRiko Poland (dawniej TRI Poland) (druga pod względem wielkości fabryka części do samochodów w Europie) – produkcja części motoryzacyjnych.
  • Storem Sp. z o.o. – produkcja konstrukcji stalowych, instalacji elektrycznych i kanalizacyjnych oraz produkcja elementów gumowych[20].
  • ES SYSTEM K – produkcja lad i urządzeń chłodniczych[21].
  • Pastrans Sp. z o.o. – firma transportowa
  • Elektrociepłownia w Wolbromiu ul. 1-go Maja 100

Ludzie urodzeni i związani z Wolbromiem[edytuj | edytuj kod]

Ludzie urodzeni w Wolbromiu

Ludzie związani z Wolbromiem

Starostowie Wolbromscy

Transport[edytuj | edytuj kod]

Podstawowym połączeniem komunikacyjnym jest droga wojewódzka OlkuszMiechów (DW 783) oraz dodatkowo droga z Krakowa do Pilicy i Koniecpola (DW 794) i drogi powiatowe oraz gmine w mieście poruszają się busy miejskie.Przez miasto biegnie zelektryfikowana linia kolejowa nr 62 i 65 z główną stacją w Wolbromiu i trzema przystankami na terenie miasta i gminy oraz Linia Hutnicza Szerokotorowa.

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Ul. Piłsudskiego

Przy ul. 20 Straconych widnieje płyta pamiątkowa na miejscu rozstrzelania przez hitlerowców 20 osób schwytanych w 1943 r. w łapance ulicznej. Ich mogiła znajduje się na cmentarzu przy ul. Miechowskiej. Zespół tego cmentarza ma charakterystyczny kwaterowy układ, a najstarsze zachowane nagrobki pochodzą z lat 70. XIX w. 1 listopada 1993 r. oddano do użytku Kaplicę Pogrzebową, w której odtąd odbywają się uroczystości pogrzebowe. Na drugim końcu miasta, przy ul. Skalskiej przetrwał fragment dawnego cmentarza żydowskiego z początków XIX w., a w okolicznych lasach znajdują się mogiły ofiar holocaustu. Wartość zabytkową mają również liczne w mieście figury i krzyże przydrożne z przełomu XIX i XX w.[11]

Zalew Nerka, Zalew Wolbromski i Park[edytuj | edytuj kod]

Zbiornik wodny tzw. Nerka o pow. ok. 2,55 ha[22], a na północ od miasta Zalew Wolbromski o pow. 20 ha obydwa stanowiące miejsca do wędkowania. Kąpiel jest zakazana[potrzebny przypis]. Przy ul. Konopnickiej położony jest wolbromski park, w którym został wybudowany plac zabaw dla dzieci oraz skatepark. Przez park przepływa rzeka Pokrzywianka.

Panorama Zalewu wolbromskiego z przystani

Kamienna Góra[edytuj | edytuj kod]

Na południe od miasta wznosi się Kamienna Góra zwieńczona stalowym milenijnym krzyżem spod którego rozpościera się rozległy widok na Wolbrom i okolicę.

Panorama Wolbromia z Kamiennej Góry
Panorama Wolbromia z Kamiennej Góry

Na rozdrożach ulicy Łukasińskiego i polnej drogi, tuż za Rajami, w pobliżu tzw. Kamiennej Góry mieściła się kapliczka powstała w 1915 r. dla upamiętnienia miejsca, w którym polegli austriaccy żołnierze. Wewnątrz znajdował się obraz z wizerunkiem Matki Boskiej Częstochowskiej. Przez długi czas w kapliczce odbywały się lekcje religii prowadzone przez siostry karmelitanki. Kapliczka została rozebrana w lipcu 2008 r., w jej miejsce powstała nowa[12].

Instytucje tzw. użyteczności publicznej[edytuj | edytuj kod]

  • Urząd Miasta i Gminy Wolbrom ul. Krakowska 1
  • Komisariat Policji w Wolbromiu, ul. Krakowska 17
  • Sąd Grodzki w Wolbromiu,ul. Zwirki i Wigury 32
  • Komenda Państwowej Straży Pożarnej w Wolbromiu ul. 1 Maja 100
  • Jednostka Ratownicza-Gaśnicza w Wolbromiu ul. 1 Maja 100
  • Ochotnicza Straż Pożarna w Wolbromiu, ul. Strażacka 1
  • Straż Miejska w Wolbromiu, ul. Krakowska 1
  • Biuro Zamiejscowego Referatu Rejestracji Pojazdów w Wolbromiu ul. Krakowska 1
  • Wolbromska Spódzielnia Mieszkaniowa os. Władysława Łokietka 10
  • Stacja Kolejowa PKP w Wolbromiu ul. Kolejowa
  • Ośrodek Zdrowia
  • Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego ul. Miechowska 4
  • Wieści Wolbromskie gazeta ul. Krakowska 27
  • Miejsko-Gminne Centrum Medyczne WOL-MED sp. z o.o. Poradnia Wielospecjalistyczna w Wolbromiu wraz odziałami szpitalnymi Nowego Szpitala ul. Skalska 22
  • Pogotowie Ratunkowe Wolbrom ul. Skalska 22
  • Straż Miejska ul. Krakowska 1
  • Gminny Zespół Zarządzania Kryzysowego ul. Krakowska 1
  • Miejska Biblioteka Publiczna ul. Krakowska 1
  • Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej MOPS ul. Skalska 20
  • Środowiskowy Dom Samopomocy ul. Skalska 20
  • Wolbromskiego Zakładu Wodociągów, Kanalizacji, Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej sp. z o.o.

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

Zespół Szkół im. Romualda Traugutta ul. Skalska18

Przedszkola[edytuj | edytuj kod]

  • Przedszkole Publiczne Nr 1 im. Misia Uszatka ul. Piłsudskiego 25
  • Przedszkole Publiczne Nr 2 ul. Młyńska 1
  • Przedszkole Niepubliczne Integracyjne Nr 3 ul. Ordona 2
  • Przedszkole Niepubliczne Nr 4 im. Zdolne Łapki ul. 3 Maja 14

Szkoły Podstawowe[edytuj | edytuj kod]

Gimnazja[edytuj | edytuj kod]

  • Gimnazjum Nr 2 im. Adama Mickiewicza ul. Pod Lasem 2
  • Gimnazjum Nr 3 ul. Skalska 20
  • Gimnazjum Nr 4 os. Władysława Łokietka 10

Szkoły Średnie[edytuj | edytuj kod]

  • Licea
    • I Liceum Ogólnokształcące im. Romualda Tragutta w Zespole Szkół im. Romualda Traugutta ul. Skalska 18
  • Technika
  • Szkoły Branżowe Stopnia I

Szkoły dla Dorosłych[edytuj | edytuj kod]

Szkoły Specjalne[edytuj | edytuj kod]

  • Ośrodek Rehabilitacyjno Edukacyjno Wychowawczy (OREW) ul. Skalska 22

Poradnie Psychologiczno – Pedagogiczne[edytuj | edytuj kod]

  • Poradnia Psychologiczno – Pedagogiczna w Wolbromiu ul. Skalska 20

Szkoły Wyższe[edytuj | edytuj kod]

Szkoły Artystyczne[edytuj | edytuj kod]

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Samolot MIG w parku przy Centrum Kultury

Placówki kulturalne[edytuj | edytuj kod]

  • Pracownia artystyczno-taneczna „Kwadrance” Katarzyna Gałązka-Biedul ul. 20 Straconych 16
  • Miejski Ośrodek Kultury
  • Centrum Kultury
  • Dom Kultury ul. Leśna 2
  • Gminne Centrum Promocji i Informacji
  • Miejska Biblioteka Publiczna ul. Krakowska 1

Baseny[edytuj | edytuj kod]

  • Zespół Basenów ul. Kamiennogórska

Kina[edytuj | edytuj kod]

  • Kino Radość ul. leśna 2

Cykliczne imprezy[edytuj | edytuj kod]

Dni Wolbromia[edytuj | edytuj kod]

Impreza odbywa się cyklicznie od ośmiu lat. Ma formę trwającego dwa dni święta miasta (dawniej trzy), podczas którego odbywają się liczne festyny, parady oraz imprezy rekreacyjne i kulturalne. Tradycyjnie zapraszane są na Dni Wolbromia delegacje partnerskich miast z Węgier i Niemiec.

Rok Zespoły
2018 Blu Ray, Menelaos, Grupa Sen, Sławomir(rock-polo), Pieczarki, Formacja Nieżywych Schabuff, Andropauza, Bez Migaczy, Łąki Łan, disco-polo Czadoman
2017 Milano, Romuald Lipko Band, Orkiestry Wojskowej z Bytomia, Tony Graniai, Off Kultura, Uniqplan, Masha Qrella, Lady Pank[23]
2016 Varius Manx, Scar Crash, Diverse, Litosfera, Hofler, Ira, Alive, Lovi Maters, Farben Leahre, Varins Manit & Kasia Stankiewicz
2015 Red Ray, Scar Crash, Prawo Głos, Margaret, Big Cyc, Farben Lehre, Papa D, Electric Light Orchestra Classic
2014 Ego Trip, Mesajah, Donatan & Cleo, Formacja Nieżywych Schabuff, Uniqplan, Piersi, Elektryczne Gitary
2013 Puzzle, ARh Rock, The Painters, 7th STEP, Mirami, Trzy Korony, Pudelsi, Obsesja, Pozytywnie Nakręceni, Off KulturaA, Axis Mundi, Neo Retros, Genesis Clasic[24]
2012 Verba, Gooral, ZA NO ZA, Lady Pank, Another Pink Floyd, Likeit, Magistrala, Party Hard, Voyager, De Mono[24]
2011 Grupa Operacyjna, Natty-Dead, Sztywny Pal Azji, Route 94, Blenders, Kombii[25]
2010 Robert Gawliński, Andrzej Sikorski z córką, Omen, O! Ela, Modern Talking Reloaded[26]
2009 Losza Vera, Formacja Nieżywych Schabuff, Skangur, Omen[27]
2008 Ptaky, Coma, Skaldowie
2007 Wędrowne Gitary, Leszcze
2006 Golec uOrkiestra
2005 Alergen, Goście... goście, Pidżama Porno, KSU, Nana, In-Grid, Kult (odwołany)

Patriotyczne[edytuj | edytuj kod]

  • Rocznicy Uchwalenia Konstytucji 3 Maja
  • Patrona Straży Pożarnej Św. Floriana

Dom Kultury przy ul. Leśnej[edytuj | edytuj kod]

  • Szkoła Muzyczna Casio
  • Szkoła tańca towarzyskiego Wena
  • Grupa Teatralna Moderna
  • Teatr Tańca Actus Animi
  • Zespół Pieśni i Tańca „Wolbromiacy”
  • Formacja tańca nowoczesnego „SHINE”

Pracownia artystyczno-taneczna „Kwadrance” Katarzyna Gałązka-Biedul[edytuj | edytuj kod]

  • Teatr Tańca Actus Animi założony w 1999 roku przez Katarzynę Gałązkę-Biedul. Podstawową techniką zespołu jest jazz oraz modern dance. Laureat wielu przeglądów na szczeblu wojewódzkim, jak i międzynarodowym (dwukrotnie pierwsze miejsce na Hronowskim Jabłuszku). Zespół od lutego 2018 roku działa przy „Kwadrance”.

Projekty integracyjno-aktywizujące[edytuj | edytuj kod]

  • Nowe Horyzonty
  • Uniwersytet Trzeciego Wieku

Religia[edytuj | edytuj kod]

Kościół Podwyższenia Krzyża Świętego wraz z plebanią

Parafie rzymskokatolickie[edytuj | edytuj kod]

Parafia pw. św. Katarzyny Aleksandryjskiej Dziewicy i Męczennicy

Parafia św. Katarzyny przy wolbromskim rynku została erygowana prawdopodobnie w XV w. Kościół parafialny został wzniesiony na przeł. XV w. i XVI w. Obecny kształt świątynia zyskała w XVII w. Konsekrowany został w 1692 r. Kościół św. Katarzyny może poszczycić się pięknymi obrazami Pana Jezusa na krzyżu, św. Katarzyny – patronki kościoła oraz Matki Bożej Pocieszenia.

Parafia Podwyższenia Krzyża Świętego

Budowa kościoła rozpoczęła się w 1989 r. Kościół został konsekrowany i poświęcony w 2000 r. przez bp Adama Śmigielskiego. Wnętrze kościoła zaprojektował Jan Funek, artysta z Krakowa. Powstał ołtarz główny, ołtarz maryjny w osobnej kaplicy, przygotowano 58 ławek, konfesjonały, okna, nagłośnienie, wreszcie malowanie.

Zbory[edytuj | edytuj kod]

Zbór Świadków Jehowy powstały w Wolbromiu w latach 60. XX wieku. W 2012 roku do zboru Wolbrom przyłączono niewielki zbór w Bydlinie.

Sport[edytuj | edytuj kod]

Stadion
Basen
 Osobny artykuł: Przebój Wolbrom.

Klub Sportowy Przebój ma obecnie jedynie sekcję piłki nożnej. Obecnie pierwsza drużyna znajduje się w 3 lidze małopolsko-świętokrzyskiej. Największym sukcesem klubu jest awans do rozgrywek na szczeblu centralnym, tj. do 2 ligi, grupy wschodniej.

Współpraca międzynarodowa[edytuj | edytuj kod]

Miasta i gminy partnerskie Kraj
 Waltershausen  Niemcy
 Domaszék  Węgry

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

  • Film kręcony w Wolbromiu: Próba mikrofonu to film krótkometrażowy wyreżyserowany przez studenta Wydziału Radia i Telewizji Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach, Tomasza Jurkiewicza. Jest to opowieść o młodym, dwudziestoletnim sprzedawcy biletów w kasie PKP, któremu świat marzeń myli się z rzeczywistością. Film zrealizowany był w Wolbromiu przy nieocenionej pomocy mieszkańców i tutejszych instytucji. Sceny kręcone m.in. na terenie wolbromskiej stacji PKP, ul. Ogrodowej, w budynku poczty. W filmie wystąpili: Paweł Tomaszewski, Olga Bołądź, Ewelina Starejki. Film ze specjalnym udziałem Tomasza Kota. Film kręcono w 2006 r.[29][30]
  • Kapliczka przy ul. Miechowskiej. Od mieszkańców miasta można usłyszeć, że postawiono ją w miejscu, w którym odpoczywał marszałek Józef Piłsudski po walkach pod Krzywopłotami. Postawiona przez Piotra Rogalskiego, modernizowana przez Mirosława Grelewicza w 2007 r. Dawniej kapliczka stała pomiędzy czterema wielkimi lipami[31].

Honorowi obywatele[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Wolbrom polskawliczbach.pl, w oparciu o dane GUS.
  2. Kazimierz Rymut: Nazwy miejscowe północnej części dawnego województwa krakowskiego. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1967, s. 190.
  3. a b Andrzej Pankowicz, Wolbrom: Studium przestrzeni miejskich w okresie staropolskim, Urząd Miejski w Wolbromiu, 1998.
  4. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2013 r.. „Powierzchnia i Ludność w Przekroju Terytorialnym”, 2013-07-26. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny. ISSN 1505-5507. 
  5. Magazin für die neue Historie und Geographie Angelegt, t. XVI, Halle, 1782, s. 15.
  6. a b c d Jerzy Nagawiecki, Złota Księga. 110 lat Straży Ogniowej w Wolbromiu (1894–2005), Ochotnicza Straż Pożarna w Wolbromiu, 2005.
  7. Historia – Społeczność żydowska przed 1989 – Wolbrom. Wirtualny Sztetl. [dostęp 2017-03-06].
  8. Ireneusz Cieślik, Holokaust, Sprawiedliwi i wioskowe tajemnice
  9. Rada Ochrony Pomników Walki i Męczeństwa „Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa lata wojny 1939- 1945”, Sport i Turystyka 1988, ​ISBN 83-217-2709-3​, s. 302.
  10. Studium historyczno-urbanistyczne opracowane na zlecenie UMiG w Wolbromiu, Kraków 1987.
  11. a b Wolbrom: informator miejski, tekst: Augustyn Sikora; tł. na j. ang. Małgorzata Plata, Katarzyna Grabowska Wolbrom „Fama”, 1998.
  12. a b Przewodnik po Ziemi Wolbromskiej, zesp. red.: Wiesław Biernacki, Justyna Papaj; tł. Tomasz Posełek. Wolbrom: Urząd Miasta i Gminy, 2005.
  13. 100-letnia historia Fabryki Wyrobów Gumowych w Wolbromiu 1908–2008, tekst Jerzy Nagawiecki; fot. Stanisław Kajda, Piotr Pięta, Jacek Jarosz; oprac. Grażyna Kozak. Kraków: AWK „Geo”; Wolbrom: FTT Stomil Wolbrom, 2008.
  14. FTT Wolbrom S.A – Taśmy transportujące i przenośnikowe, wykładziny gumowe, mieszanki, płyty na przejazdy.
  15. TEBAMIX Sp. z o.o.
  16. WOLMOT sp. z o.o. Wolbrom, ul. 1-go Maja 100.
  17. http://www.fagumit.com.pl/offer.
  18. http://fborubber.com/oferta/.
  19. http://www.wostal.pl/produkty/.
  20. Storem: O Firmie.
  21. Produkty – ES SYSTEM K SP. Z O.O.
  22. Powierzchnia Zalewu Nerka.
  23. Dni Wolbromia 2017 – Dom Kultury w Wolbromiu, dk.wolbrom.pl [dostęp 2018-08-17] (pol.).
  24. a b Plan Dni Wolbromia 2013 (pol.). [dostęp 2013-06-29].
  25. Plan Dni Wolbromia 2011 (pol.). [dostęp 2011-12-12].
  26. Plan Dni Wolbromia 2010 (pol.). [dostęp 2014-10-1231].
  27. Plan Dni Wolbromia 2009 (pol.). [dostęp 2011-12-12].
  28. Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2015-01-02]..
  29. www.filmpolski.pl – Próba Mikrofonu. [dostęp 2013-11-17].
  30. www.filmweb.pl – Próba mikrofonu (2006). [dostęp 2013-11-17].
  31. www.it-jura.pl – Wolbrom. [dostęp 2013-11-17].
  32. Miejski Serwis Informacyjny.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]