Jan Bohdan Dembowski

Jan Bohdan Dembowski
Data i miejsce urodzenia	26 grudnia 1889 Sankt Petersburg
Data i miejsce śmierci	22 września 1963 Warszawa
Marszałek Sejmu PRL
Okres urzędowania	od 20 listopada 1952 do 19 lutego 1957
Poprzednik	Władysław Kowalski
Następca	Czesław Wycech
Kolekcja cytatów w Wikicytatach

Grób Jana Dembowskiego i jego żony Stanisławy na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie, 23 lipca 2008

Jan Bohdan Dembowski (ur. 26 grudnia 1889 w Petersburgu, zm. 22 września 1963 w Warszawie) – polski biolog, prezes PAN, marszałek Sejmu PRL.

Życiorys

Urodził się w rodzinie inteligenckiej. Studiował na Uniwersytecie Petersburskim i Wiedeńskim, od 1934 z tytułem prof. nadzwyczajnego, 1947 prof. zwyczajnego.

W latach 1919–1934 pracownik naukowy Instytutu Biologii Doświadczalnej im. M. Nenckiego w Warszawie, w latach 1920–1930 prof. w Wolnej Wszechnicy Polskiej, w latach 1922–1934 docent na Uniwersytecie Warszawskim, w latach 1934–1939 prof. Uniwersytetu im. Stefana Batorego w Wilnie, w latach 1940–1941 wykładowca Uniwersytetu Marksizmu-Leninizmu w Wilnie. W latach 1944–1947 był attaché naukowym przy ambasadzie RP w ZSRR, a także pracownikiem naukowym Instytutu Biologii Doświadczalnej w Moskwie.

W latach 1947–1952 prof. Uniwersytetu Łódzkiego, w latach 1947–1961 dyrektor Instytutu Biologii Doświadczalnej w Warszawie, w latach 1952–1960 prof. Uniwersytetu Warszawskiego. W latach 1952–1956 prezes PAN.

W latach 1952–1957 był marszałkiem Sejmu I kadencji, w latach 1952–1957 zastępcą przewodniczącego Rady Państwa; poseł na Sejm w latach 1952–1956.

W latach 1948–1952 przewodniczący Polskiego Komitetu Obrońców Pokoju, w okresie 1951–1953 przewodniczący Komitetu Nagród Państwowych, w latach 1952–1956 zastępca przewodniczącego Ogólnopolskiego Komitetu Frontu Narodowego. W 1954 odznaczony Orderem Budowniczych Polski Ludowej, otrzymał także Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski. W 1949 i w 1955 laureat nagrody państwowej I stopnia; członek PAN oraz akademii zagranicznych – Akademii Nauk ZSRR (członek honorowy), Węgierskiej Akademii Nauk, Narodowej Akademii Nauk w Nowym Jorku.

Jako uczony zajmował się badaniami eksperymentalnymi w dziedzinie fizjologii pierwotniaków oraz psychologii (etologii) zwierząt. Wśród jego naukowych zainteresowań były także problemy genetyki, ewolucjonizmu, embriologii, regeneracji, a także metodologia nauk biologicznych. Był popularyzatorem nauki.

Autor m.in. Historia naturalna jednego pierwotniaka (1924, wiele wydań), Darwin (1936), Psychologia zwierząt (1946, także wydania niemieckie i rosyjskie), Psychologia małp (1946, wydania rosyjskie, niemieckie i włoskie), Okiem biologa (1968).

Bibliografia

• Chmurzyński, J.A.: Jan Dembowski. Strona Polskiego Towarzystwa Etologicznego: [1]