Otto Stern

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Otto Stern
Otto Stern
Data i miejsce urodzenia 17 lutego 1888
Żory
Data i miejsce śmierci 17 sierpnia 1969
Berkeley
Zawód fizyk
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Otto Stern (ur. 17 lutego 1888 w Żorach (wówczas Sohrau), zm. 17 sierpnia 1969 w Berkeley) – niemiecki fizyk, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie fizyki.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Żory i Wrocław (1888–1912)[edytuj | edytuj kod]

Był wnukiem bogatego kupca żydowskiego, właściciela żorskiego młyna, Abrahama Sterna[potrzebne źródło] i synem Oskara Sterna i Eugenii (z domu Rosenthal)[1][2]. Miał pięcioro młodszego rodzeństwa[2] (Otto, Berta, Kurt, Lota i Liza[potrzebne źródło]). W roku 1892 Sternowie przeprowadzili się do Wrocławia[1][2].

Po ukończeniu szkoły podstawowej Otto Stern kontynuował naukę w Johannes-Gymnasium we Wrocławiu[2], a następnie podjął studia uniwersyteckie we Fryburgu, Monachium i Wrocławiu. Tytuł doktora chemii fizycznej uzyskał na Uniwersytecie Wrocławskim w roku 1912[1]. Jego rozprawa doktorska dotyczyła ciśnienia osmotycznego dwutlenku węgla w stężonych roztworach[2]. Miała charakter zarówno praktyczny, jak też i teoretyczny. W przyszłości ustaliła jego działalność badawczą, dzięki której sam siebie określił jako „teoretyka doświadczalnego”.

Praga i Zurych (1912–1913), Niemcy (1914–1933)[edytuj | edytuj kod]

Po doktoracie, w tymże roku, przeniósł się – za Albertem Einsteinem – na Uniwersytet Karola w Pradze, a w następnym roku – na Politechnikę w Zurychu (ETH)[2]. W Szwajcarii zawarł znajomość z takimi wybitnymi fizykami, jak Ehrenfest i Laue. W tym czasie jego finansowa niezależność pozwoliła mu obrać miejsce pracy bez oglądania się na osiąganie większych korzyści materialnych. W 1913 r. otrzymał w Wyższej Szkole Technicznej w Zurychu venia legendi, czyli prawo prowadzenia własnych odczytów. Stał się tym samym tzw. Privatdozent, co uprawniało go do prowadzenia wykładów na uniwersytetach jednak bez prawa do wynagrodzenia za przeprowadzane wykłady.

W latach pierwszej wojny światowej, od sierpnia 1914 r. do zakończenia, służył w armii pruskiej jako żołnierz szeregowy w różnych jednostkach technicznych[potrzebne źródło]. Po klęsce Prus powrócił do Frankfurtu, gdzie nadal pracował naukowo. Habilitował się we Frankfurcie w roku 1915. Od 1919 r. współpracował z Maxem Bornem.

W roku 1921 otrzymał stanowisko profesora fizyki teoretycznej na Uniwersytecie w Rostocku. Tutaj dołączył do swego przyjaciela, Maxa Volmera. Pobyt w Rostocku pozwolił mu na poszerzenie swych horyzontów myślowych i na zawarcie nowych znajomości. Nie trwał on jednak długo. W roku 1923 objął stanowisko dyrektora w nowo powstałym Instytucie Chemii Fizycznej na Uniwersytecie w Hamburgu.

W 1922 r. Stern przeprowadził wraz z Walterem Gerlachem eksperyment zwany doświadczeniem Sterna-Gerlacha dotyczącym przestrzennej kwantyzacji spinowego momentu pędu.

Stany Zjednoczone (1933–1969)[edytuj | edytuj kod]

Z powodu swojego częściowego pochodzenia żydowskiego po dojściu Hitlera do władzy w roku 1933 wyemigrował do USA. Do 1945 roku był profesorem na Carnegie Institute of Technology w Pittsburghu. Tam też przystąpił do budowy laboratorium molekularnego, choć ze względu na trudności gospodarcze nie był w stanie rozbudować swej pracowni do tego poziomu jaki miała pracownia w Hamburgu. Następnie już jako professor emeritus osiadł na Uniwersytecie Kalifornijskim w Berkeley. Sporadycznie utrzymywał kontakty z miejscowymi fizykami, lecz unikał już publicznych wystąpień.

Rok 1943 przyniósł Sternowi Nobla z fizyki W uznaniu jego wkładu w rozwój metody wiązki molekularnej i jego odkrycia momentu magnetycznego protonu.

Wyróżnienia[edytuj | edytuj kod]

Tablica upamiętniająca Otto Sterna i Waltera Gerlacha na ścianie budynku Frankfurt des Physikalischen Vereins we Frankfurcie nad Menem

Dr. Stern otrzymał w roku 1930 tytuł LL.D. (Legum Doctor) University of California, Berkeley. Był członkiem National Academy of Sciences, American Association for the Advancement of Science, Philosophical Society oraz członkiem zagranicznym Royal Danish Academy of Sciences.

Upamiętnienie w Polsce[edytuj | edytuj kod]

Pamiątkowa tablica na frontowej ścianie Instytutu Fizyki w Hamburg University

18 września 1997 r. podczas sesji wyjazdowej 34. Zjazdu Fizyków Polskich została odsłonięta tablica pamiątkowa, poświęcona Ottonowi Sternowi. Tablicę odsłonili zagraniczni goście – nobliści: Herbert A. Hauptman (Nagroda Nobla z chemii 1985 r.) i Rudolf Mössbauer (Nagroda Nobla z fizyki 1961 r.), a także polski fizyk prof. dr hab. Jerzy Warczewski oraz przedstawiciele miasta Żory Zygmunt Łukaszczyk i Ryszard Ostrowski. Tablica odlana z mosiądzu według projektu Stanisława Szwarca wisi na ścianie frontowej budynku Urzędu Miasta Żory[3].

Życie prywatne[edytuj | edytuj kod]

Do końca swego życia Otto Stern pozostał kawalerem.

Zmarł na zawał serca 17 sierpnia 1969 r. w czasie przedstawienia teatralnego i pochowany został w Berkeley.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Otto Stern - Facts (ang.). W: The Nobel Prize in Physics 1943 [on-line]. Nobel Media AB. [dostęp 2014-03-05]., Biographical, Nobel Lecture, December 12, 1946, The Method of Molecular Rays
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 Immanuel Estermann, Haifa: Otto Stern, 1888-1969 (niem.). www.uni-frankfurt.de, 12 grudnia 2008. [dostęp 2014-03-06].
  3. 3,0 3,1 Tablica pamiątkowa - Otto Stern (Rynek) (pol.). W: Wirtualny Sztetl [on-line]. www.sztetl.org.pl. [dostęp 2014-03-06].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]