Filip, książę Edynburga

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Filip
Jego Królewska Wysokość książę Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej, książę Edynburga, hrabia Merioneth, baron Greenwich
Prince Philip by Allan Warren 1992.jpg
Coat of Arms of Philip, Duke of Edinburgh.svg
Książę Edynburga
Okres panowania od 20 listopada 1947
Poprzednik Alfred, książę Edynburga
Dane biograficzne
Dynastia Glücksburgowie (Oldenburgowie)
Urodziny 10 czerwca 1921
na Korfu
Ojciec Andrzej, książę Grecji i Danii
Matka Alicja Battenberg
Żona Elżbieta II
Dzieci Karol, Anna, Andrzej, Edward
Odznaczenia
Order Podwiązki (Wielka Brytania) Order Ostu (Wielka Brytania) Order of Merit Order Imperium Brytyjskiego od 1936 (wojskowy) Order Australii II Klasy (Australia) Queen’s Service Order (Nowa Zelandia) Nowozelandzki Medal Pamiątkowy 1990 1939-1945 Star (Wielka Brytania) Atlantic Star (Wielka Brytania) Africa Star (Wielka Brytania) Burma Star z klamrą "PACIFIC" (Wielka Brytania) Italy Star (Wielka Brytania) War Medal 1939–1945 z okuciem Mentioned in Despatches (Wielka Brytania) Królewski Łańcuch Wiktorii (Wielka Brytania) King George VI Coronation Medal Queen Elizabeth II Coronation Medal Queen Elizabeth II Silver Jubilee Medal Queen Elizabeth II Golden Jubilee Medal Queen Elizabeth II Diamond Jubilee Medal Canadian Forces Decoration z trzema belkami (Kanada) Medal Pamiątkowy 100-lecia Saskatchewanu (Kanada) Order Króla Abdulaziza al Sauda I klasy (Arabia Saudyjska) Krzyż Wielki Orderu Wyzwoliciela San Martina (Argentyna) Odznaka za Zasługi dla Republiki Austrii - Wielka Gwiazda Wielka Wstęga Orderu Leopolda (Belgia) Krzyż Wielki Narodowego Orderu Kondora Andów (Boliwia) Krzyż Wielki Orderu Krzyża Południa (Brazylia) Królewski Order Domowy Brunei I klasy Kollana Orderu Zasługi Chile Order Słonia (Dania) Krzyż Wielki Narodowego Orderu Zasługi (Ekwador) Kollana Orderu Królowej Saby (Etiopia) Krzyż Wielki Orderu Białej Róży (Finlandia) Krzyż Wielki Legii Honorowej (Francja) Krzyż Wojenny 1939–1945 z brązową palmą (Francja) Krzyż Wielki Orderu Zbawiciela (Grecja) Order Domowy św. Jerzego i św. Konstantyna I klasy (Grecja) Krzyż Wielki Orderu Feniksa (Grecja) Krzyż Wielki Orderu Jerzego I (Grecja) Krzyż Wojenny 1940 (Grecja) Krzyż Wielki Orderu Karola III (Hiszpania) Kawaler Krzyża Wielkiego Orderu Lwa Niderlandzkiego (Holandia) Komandor Orderu Złotej Arki (Holandia) Order Fajsala I – I klasy (Irak) Krzyż Wielki Orderu Sokoła Islandzkiego (Islandia) Najwyższy Order Chryzantemy (Japonia) Wisam al-Nahda (Jordania) Order Jugosłowiańskiej Wielkiej Gwiazdy (Jugosławia) Kollana Orderu Niepodległości (Katar) Krzyż Wielki Klasy Specjalnej Orderu Boyacá (Kolumbia) Krzyż Wielki Orderu Gwiazdy Afryki (Liberia) Krzyż Wielki Orderu Złotego Lwa Nassau Malta George Cross 50th Anniversary Commemorative Medal (Malta) Kollana Orderu Orła Azteckiego (Meksyk) Krzyż Wielki Orderu Świętego Karola (Monako) Członek Orderu Ojaswi Rajanya (Nepal) Krzyż Wielki Królewskiego Norweskiego Orderu Świętego Olafa Wojskowy Orderu Omanu I klasy Krzyż Wielki Orderu Manuela Amadora Guerrero (Panama) Wódz Królewski Orderu Logohu (Papua Nowa Gwinea) Krzyż Wielki Specjalny Narodowego Orderu Zasługi (Paragwaj) Krzyż Wielki Orderu Słońca Peru Krzyż Wielki Orderu Zasługi RP Krzyż Wielki Królewskiego Orderu Rycerzy Pana Naszego Jezusa Chrystusa Krzyż Wielki Wojskowego Orderu Wieży i Miecza (Portugalia) Krzyż Wielki Wojskowego Orderu Aviz (Portugalia) Wielka Kollana Orderu Infanta Henryka (Portugalia) Stopień Specjalny Krzyża Wielkiego Orderu Zasługi RFN Order Temasek I klasy (Singapur) Królewski Order Serafinów (Szwecja) Wielka Wstęga Orderu Niepodległości (Tunezja) Order Zasługi Republiki Włoskiej I Klasy (1951-2001) Wielka Wstęga Narodowego Orderu Lamparta (Zair) Order Lśniącej Gwiazdy Zanzibaru I klasy Order Federacji (Zjednoczone Emiraty Arabskie)
Galeria w Wikimedia Commons Galeria w Wikimedia Commons
Książę Edynburga z królową w 2007

Filip, książę Edynburga, ang. Philip, Duke of Edinburgh (ur. jako książę Filip z Grecji i Danii[1], następnie Filip Mountbatten ur. 10 czerwca 1921) – książę Zjednoczonego Królestwa, brytyjski książę małżonek jako mąż królowej Elżbiety II. Jest on najdłużej dotąd panującym małżonkiem władcy w historii imperium brytyjskiego, a także najstarszym współmałżonkiem kiedykolwiek panującego monarchy brytyjskiego[2].

Pochodzi z duńskiego rodu królewskiego Schleswig-Holstein-Sonderburg-Glücksburg. Książę Filip urodził się w Grecji jako członek greckiej i duńskiej rodziny królewskiej, ale jego rodzina została wygnana, gdy był jeszcze dzieckiem. Kształcił się we Francji, Anglii, Niemczech i Szkocji, po czym wstąpił do Royal Navy w 1939 w wieku 18 lat. Od lipca 1939, zaczął korespondować z 13-letnią księżniczką Elżbietą (jego dalszą kuzynką ze strony Królowej Wiktorii i najstarszą córką oraz przypuszczalną następczynią tronu po królu Jerzym VI), którą spotkał po raz pierwszy w 1934. Podczas II wojny światowej służył we flotach na Morzu Środziemnym i Pacyfiku.

Jego pełny tytuł to książę Edynburga, hrabia Merioneth, baron Greenwich, kanclerz uniwersytetu w Edynburgu. Z Elżbietą II mają czworo dzieci – Karola, Annę, Andrzeja i Edwarda.

W 2011 na swoje 90. urodziny otrzymał od swojej małżonki tytuł Lorda Wysokiego Admirała[3].

Wczesne dzieciństwo[edytuj | edytuj kod]

Urodzony na wyspie Korfu (Grecja) jako Philip[4], książę Grecji i Danii. Jedyny syn i ostatnie dziecko księcia Andrzeja, syna króla Grecji Jerzego I oraz księżnej Alicji Battenberg.

W 1922 wuj Filipa, panujący Konstantyn I, został zmuszony do abdykacji po rewolucji 11 września, spowodowanej przez wojska rozczarowane klęską Grecji w wojnie z Turcją, a książę Andrzej aresztowany przez rząd wojskowy i wkrótce skazany na dożywotnie wygnanie oraz pozbawienie, tak jak reszta rodziny, obywatelstwa greckiego. W grudniu Filip opuścił ojczyznę wraz ze swoją rodziną i osiedlił się w podparyskim Saint-Cloud w domu użyczonym przez ciotkę, księżną Marię Bonaparte.

Młodość[edytuj | edytuj kod]

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

Początkowo Filip uczył się w amerykańskiej szkole w Paryżu, prowadzonej przez Donalda MacJanneta, który tak określił Filipa: „chropowaty, niesforny..., ale zawsze niezwykle grzeczny”. W 1928 został wysłany do Wielkiej Brytanii, aby uczęszczać do Cheam School. Równocześnie zamieszkał ze swoją babką księżniczką Wiktorią w Pałacu Kensington. W przeciągu kolejnych trzech lat, jego cztery siostry wyszły za mąż za niemieckich arystokratów, jego matka została umieszczona w domu opieki po wykryciu u niej schizofrenii, natomiast ojciec przeprowadził się do małego mieszkania w Monte Carlo.

W 1933 Filip został wysłany do elitarnej niemieckiej szkoły Schule Schloss Salem, natomiast niecały rok później zaczął studiować w prywatnej szkole Gordonstoun w Szkocji. W 1937 w wypadku lotniczym pod Ostendą w Belgii zginęła jego siostra – księżna Cecylia z mężem, dwoma synami i teściową. Był to wielki szok dla zaledwie 16-letniego Filipa, który wziął udział w uroczystościach pogrzebowych w Darmstadt.

Kariera wojskowa[edytuj | edytuj kod]

W 1939 po ukończeniu Gordonstoun książę Filip wstąpił do Royal Navy i ukończył Royal Naval College w Dartmouth, jako najlepszy kadet na kursie. W styczniu 1940 uzyskał stopień aspiranta i niedługo potem spędził cztery miesiące na pokładzie HMS „Ramillies”, chroniąc konwoje z Australijskiego Centrum Ekspedycyjnego na Oceanie Indyjskim, a następnie zaliczył krótkie służby na HMS „Kent”, HMS „Shropshire” oraz na Cejlonie (obecnie Sri Lanka).

W październiku 1940 po inwazji Włoch na Grecję, Filip został przeniesiony z Oceanu Indyjskiego na pancernik HMS „Valiant”, na którym brał udział w bitwie o Kretę oraz w bitwie u przylądka Matapan, gdzie kontrolował reflektory pancernika, za co został później wyróżniony nagrodą tzw. Mentioned in Despatches (MID) (ang. wymieniony w sprawozdaniu). Niedługo potem otrzymał także odznaczenie Greckiego Krzyża Wojennego.

Pod koniec 1941 książę Filip, po serii szkoleń w Portsmouth, gdzie uzyskał najlepszą ocenę z czterech na pięć części egzaminu, został awansowany na podporucznika marynarki.

W czerwcu 1942 został przydzielony do służby na niszczycielu typu V/W – HMS „Wallace”, który brał udział w zadaniach eskortowych konwojów na wschodnim wybrzeżu Wielkiej Brytanii, a także w operacji „Husky”. Promocja na porucznika miała miejsce 16 lipca 1942. W październiku tego samego roku, w wieku zaledwie 21 lat, objął stanowisku pierwszego oficera HMS „Wallace”, jako jeden z najmłodszych oficerów w Royal Navy.

Podczas inwazji na Sycylię, w lipcu 1943, jako zastępca dowódcy HSM „Wallace” uratował swój statek przed nocnym nalotem bombowców. Opracował wtedy plan, aby uruchomić tratwę, na której unosić się będzie dym, co rozproszy i zdezorientuje bombowce, a pozwoli okrętowi niepostrzeżenie się wymknąć.

W 1944 przeniósł się na nowy niszczyciel HMS „Whelp”, na którym prowadzono działania w ścisłej współpracy z nowo utworzoną Brytyjską Flotą Pacyfiku. Był obecny w Zatoce Tokijskiej, gdy podpisywano tam akt kapitulacji Japonii, kończący II wojnę światową na Dalekim Wschodzie. W 1946 książę Filip wrócił do Wielkiej Brytanii na pokładzie „Whelp” i został wysłany jako instruktor do Szkoły Oficerskiej w Corsham, w hrabstwie Wiltshire.

Małżeństwo[edytuj | edytuj kod]

Monogram Filipa

W 1939 król Jerzy VI oraz królowa Elżbieta przybyli z oficjalną wizytą do Akademii Marynarki w Dartmouth. Wizyta jednak nie doszła do skutku z powodu panującej wówczas epidemii świnki. Wówczas królowa oraz Louis Mountbatten poprosili Filipa, aby ten zajmował się dwiema królewskimi córkami: Elżbietą oraz Małgorzatą. 18-letni wysoki i postawny oficer wywarł wielkie wrażenie na księżniczce Elżbiecie, która zakochała się w Filipie, z którym utrzymywała następnie kontakt listowny.

Związek z Filipem nie przypadł do gustu parze królewskiej. Przeciwna była zwłaszcza królowa Elżbieta. Krewni Filipa byli blisko związani z reżimem nazistowskim. Królowi Jerzemu nie przypadł do gustu mężczyzna ubogi, pretensjonalny, z „po prostu godną pożałowania” garderobą. Jednakże w sierpniu 1946 książę Filip został zaproszony do zamku Balmoral, gdzie oświadczył się młodej księżniczce. Król, choć niechętnie, zezwolił na małżeństwo, jednak pod warunkiem, iż Filip zaniecha wszelkich starań do czasu ukończenia przez Elżbietę dwudziestu jeden lat.

W 1947 po uzyskaniu obywatelstwa brytyjskiego porzucił rodowe miano Schleswig-Holstein-Sonderburg-Glücksburg, przyjął nazwisko matki Battenberg w anglicyzowanej formie Mountbatten, a także zrzekł się wszelkich tytułów grecko-duńskich, jak również dokonał konwersji religii, z prawosławia na anglikanizm i tym samym spełnił wszystkie wymogi, by móc ożenić się z Elżbietą. 10 czerwca zaręczyny zostały podane do publicznej wiadomości. W dniu poprzedzającym ślub, Filip otrzymał od króla Jerzego VI tytuł Jego Królewskiej Mości, a 20 listopada 1947, w dzień ślubu został mianowany księciem Edynburga, hrabią Marioneth, a także baronem Greenwich.

Ślub odbył się w Opactwie Westminsterskim i był transmitowany przez radio BBC do ponad 200 milionów ludzi na całym świecie. Niestety w ślubie nie mogły uczestniczyć siostry księcia Filipa, które wyszły za mąż za książąt niemieckich, którzy mieli bliskie stosunki z polityką nazistowską. Po ślubie, Filip wraz ze swoją małżonką zamieszkali w rezydencji Clarence House w Londynie. 14 listopada 1948 na świat przyszło pierwsze dziecko – książę Karol, natomiast niecałe dwa lata później księżniczka Anna.

Książę chciał kontynuować swoją karierę w marynarce, jednak wiedział, że w przyszłości jego żona jako królowa przyćmi jego karierę i plany, z których będzie musiał zrezygnować. Niemniej jednak wrócił do marynarki, najpierw pracując w biurze admiralicji, a następnie odbywając kurs w Old Royal Naval College w Greenwich.

Od 1949 stacjonował na Malcie, po tym jak został mianowany pierwszym oficerem niszczyciela HMS „Chequers”. W lipcu 1950 został awansowany do stopnia komandora podporucznika i objął dowodzenie fregatą HMS „Magpie”. Dwa lata później po raz kolejny awansowany, tym razem do stopnia komandora porucznika, jednakże już po zakończeniu swojej czynnej służby w marynarce w lipcu 1951. 15 lutego 1953 mianowany admirałem floty.

4 listopada 1951 księżniczka Elżbieta i książę Filip zostali powołani przez króla Jerzego VI do Tajnej Rady (Filip jest aktualnie ostatnim żyjącym członkiem rady powołanym przez Jerzego VI), po tym jak złożyli oficjalną wizytę w Kanadzie. W styczniu następnego roku, rozpoczęli swoje tournée po krajach Wspólnoty Narodów. W dniu 6 lutego 1952, gdy byli w Kenii, ojciec Elżbiety zmarł, a ona została królową. To Filip, dowiedziawszy się o śmierci króla przekazał tę informację swojej żonie w Sagana Lodge, po czym oboje niezwłocznie powrócili do Wielkiej Brytanii.

Małżonek królowej[edytuj | edytuj kod]

Książę Edynburga z królową Elżbietą II. Portret koronacyjny, czerwiec 1953.

Kwestia nazwiska[edytuj | edytuj kod]

Wstąpienie Elżbiety na tron wywołało zamieszanie w kwestii nazwiska, jakie nosić będą dzieci Filipa i nowej królowej. Sam książę oraz jego wuj, Louis Mountbatten nalegali na to, by dzieci nosiły nazwisko ojca, czyli Mountbatten, tak jak Elżbieta, gdy żył jeszcze jej ojciec. Jednakże królowa wdowa Maria dowiedziawszy się o tym, poinformowała o tych zamiarach premiera Winstona Churchilla, który zalecił nowej królowej wydanie królewskiej odezwy stwierdzającej, iż rodzina królewska pozostaje przy rodowym nazwisku Windsor. Filip prywatnie skarżył się: „Czuję się w tej rodzinie jak pieprzona ameba. Jestem jedynym człowiekiem w kraju, który nie może dać swojego nazwiska dzieciom”.

W 1960, kilka lat po śmierci królowej wdowy i rezygnacji Churchilla, królowa Elżbieta na spotkaniu Tajnej Rady zaproponowała, by jej dzieci nosiły nazwisko Mountbatten-Windsor, ale tylko wtedy, gdy nie będą bezpośrednio w linii sukcesji do tronu. Rada przyjęła propozycję i niedługo potem wydała oficjalne orzeczenie w tej sprawie. Dodatkowo, następca tronu, książę Karol, również podjął decyzję o używaniu podwójnego nazwiska.

Po wstąpieniu na tron, Elżbieta poinformowała również, że książę ma „miejsce, prymat i pierwszeństwo” obok niej „w każdej sytuacji i przy każdym wystąpieniu, chyba że inaczej mówi ustawa”. Oznacza to, iż Filip zyskał pierwszeństwo nad swoim synem, księciem Walii, z wyjątkiem oficjalnych wizyt w brytyjskim parlamencie.

Obowiązki[edytuj | edytuj kod]

Jako małżonek królowej, Filip uczestniczy i pomaga jej w obowiązkach, jako suwerenny towarzysz w ceremoniach, takich jak Inauguracje Obrad Parlamentu w krajach Wspólnoty, obiadach państwowych i wizytach zagranicznych. Filip był pierwszym członkiem rodziny królewskiej, który latał w helikopterze, odwiedzając i nadzorując oddziały, które miały wziąć udział w koronacji Elżbiety. Sam książę nie został koronowany, ale klęknął przed Elżbietą i przysiągł, że „jest jej lennym sługą życia i zdrowia”.

Książę Filip wizytuje Brisbane w Australii, 1954

Na początku lat 50. siostra Elżbiety, Małgorzata była bliska zawarcia małżeństwa z pilotem Peterem Townsendem, bohaterem bitwy o Anglię, który był rozwodnikiem. Prasa zarzucała Filipowi, iż był on wrogo nastawiony do tego małżeństwa. „Nic nie zrobiłem”, tłumaczył. Filip nie ingerował w ich życie, wiedząc co ludzie są w stanie zrobić z miłości. Ostatecznie jednak związek rozpadł się (Małgorzata w razie zawarcia ślubu straciłaby prawo do tronu). Przez sześć miesięcy na przełomie 1953-1954 Filip i Elżbieta wizytowali kraje Wspólnoty. Ich dzieci zostały wtedy w Wielkiej Brytanii.

W 1956, wraz z Kurtem Hahnem, książę ustanowił Nagrodę Księcia Edynburga, która miała celu wzmacnianie poczucia obowiązku obywatelskiego i rozwijanie sprawności fizycznej wśród młodzieży. Od połowy 1956 do 1957, Filip odbył podróż dookoła świata na pokładzie jachtu królewskiego HMY „Britannia”, podczas której oficjalnie otworzył Letnie Igrzyska Olimpijskie 1956 w Melbourne i odwiedził Antarktydę. W drodze powrotnej, osobisty sekretarz Filipa, Mike Parker, otrzymał pozew rozwodowy od żony Eileen. Tak jak w przypadku Townsenda, prasa uważała rozwód za skandal, a cała sytuacja zmusiła Parkera do zrezygnowania z funkcji sekretarza. Jednakże powiedział on później, że książę Filip w całej tej sytuacji był bardzo pomocny, a „królowa była wspaniała w całej krasie. Ona uważa rozwód za smutek, a nie przestępstwo”. Kolejne doniesienia prasowe twierdziły, iż królowa i książę bardzo się od siebie oddalili, co rozwścieczyło Filipa i przerażoną królową, która stanowczo zaprzeczyła tym niedomówieniom. Aby wesprzeć publicznie Parkera, królowa mianowała go komandorem Królewskiego Orderu Wiktorii. 22 lutego 1957, Elżbieta przyznała mężowi tytuł księcia Wielkiej Brytanii, przywracając jego stan książęcy, którego oficjalnie zrzekł się 10 lat wcześniej. Od tego czasu jest znany jako „Jego Królewska Mość Książę Filip, Książę Edynburga”.

Filip został powołany do Królewskiej Tajnej Rady dla Kanady 14 października 1957, składając osobiście przed królową przysięgę wierności i lojalności tzw. Oath of Allegiance. Zwiedzając Kanadę w 1969, Filip mówił o swoich poglądach na temat republikanizmu:

Quote-alpha.png
„Jest kompletnym irracjonalizmem uważać, że monarchia istnieje tylko w interesie monarchy. Tak nie jest. Istnieje dla ludu. Jeśli kiedykolwiek naród zdecyduje, iż system jest nie do zaakceptowania, do jego obowiązków należy, aby to zmienić”.
Książę Filip w 1962

Książę jest patronem ponad 800 organizacji, w większości zajmujących się środowiskiem, przemysłem, sportem i edukacją. Pełnił funkcję brytyjskiego prezesa World Wide Fund for Nature od 1961 do 1982, międzynarodowego prezydenta od 1981, a od 1996 honorowego przewodniczącego. Jest także patronem Fundacji Pracy. W latach 1964-1986 był prezydentem Międzynarodowej Federacji Jeździeckiej, a także kanclerzem uniwersytetów w Edynburgu, Salford i Aberystwyth.

Na początku 1981, książę napisał do swojego najstarszego syna, Karola doradzając, aby ten albo zdecydował się na małżeństwo z lady Dianą, albo zerwał z nią kontakty. Książę Karol, mimo 32 lat, nadal nie był żonaty, ani nie miał potomka męskiego, który w przyszłości mógłby odziedziczyć tron. Tak więc, znalazłszy się pod wielką presją swego ojca, w lutym książę oświadczył się Dianie, a 6 miesięcy później para wzięła ślub.

W 1992, małżeństwo księcia Karola i księżnej Walii załamało się. 9 grudnia 1992 roku premier John Major wygłosił oświadczenie, powiadamiające Izbę Gmin o separacji księcia i księżnej Walii. Królowa i Filip zorganizowali spotkanie Karola z Dianą, starając się ich pogodzić, jednak bez powodzenia. Filip napisał do Diany, wyrażając swoje rozczarowanie zarówno zachowaniem swojego syna, jak i Diany, oraz prosząc o przemyślenie całej sprawy raz jeszcze z innego punktu widzenia. Ostatecznie próby pogodzenia małżeństwa nie powiodły się, para rozeszła się, a później rozwiodła.

Niedługo po rozwodzie Diana zginęła w wypadku samochodowym w Paryżu 31 sierpnia 1997. W tym czasie książę i królowa przybywali na wakacjach w Balmoral wraz z dalszą rodziną królewską. Synowie Diany, książęta William i Harry dowiedziawszy się o śmierci matki, chcieli pójść do kościoła i dziadkowie poszli tam z nimi tego ranka. Przez pięć dni królowa i książę Filip utrzymywali wnuków z dala od prasy, chroniąc ich od presji związanej ze śmiercią matki. Odosobnienie rodziny królewskiej w takiej chwili powodowało publiczne oburzenie, jednakże po wystąpieniu królowej na żywo w telewizji 5 września, nastroje społeczne polepszyły się i królowa odzyskała szacunek. Niepewni czy iść za trumną matki w kondukcie pogrzebowym, książęta wahali się. Wtedy Filip powiedział do Williama: „Jeśli nie pójdziesz, myślę że będziesz później żałował. Jeśli ja pójdę, zechcesz iść ze mną?”. W dniu pogrzebu Filip, William, Harry, Karol i brat Diany, hrabia Spencer szli przez Londyn za trumną Diany.

Kilka lat później, Mohamed Al-Fayed, którego syn Dodi również zginął w katastrofie wraz z Dianą – zarzucił Filipowi, że ten zamieszany był w jej śmierć (jednak Al-Fayed był już autorem wielu, obalonych później teorii dotyczących śmierci syna i Diany). Natomiast książę Filip powiedział wtedy, że wspierał Dianę, ponieważ sam wiedział, co znaczy być nowym członkiem rodziny królewskiej.

XXI wiek[edytuj | edytuj kod]

W 2001 podczas Złotego Jubileuszu Elżbiety II, Filip został wyróżniony przez Spikera Izby Gmin za rolę we wspieraniu Elżbiety podczas panowania. Staż księcia Edynburga jako małżonka królowej jest większy od jakiegokolwiek innego małżonka z brytyjskiej historii, jednakże to królowa matka, która zmarła w wieku 101 lat, była najdłużej żyjącą małżonką króla.

W kwietniu 2008, Filip został przyjęty do szpitala Króla Edwarda VII na „obserwację i leczenie” infekcji klatki piersiowej. Ze szpitala wyszedł trzy dni później. W sierpniu tego samego roku, Evening Standard doniósł, że książę cierpi na raka prostaty. Pałac Buckingham, który zazwyczaj odmawiał komentarza na temat stanu zdrowia rodziny królewskiej, stwierdził, że pomówienia te są naruszeniem prywatności. Dodatkowo sam Filip wydał oświadczenie, w którym zaprzeczył całej historii. Niedługo później gazeta przyznała, że była to nieprawda.

W czerwcu 2011 w wywiadzie z okazji jego 90. urodzin, książę oświadczył, że ze względu na podeszły wiek, zamierza ograniczyć swoje obowiązki. Tego samego roku podczas pobytu w rezydencji królewskiej w Sandringham 23 grudnia, Filip cierpiał na bóle w klatce piersiowej i przewieziony został na oddział kardiologiczny Papworth Hospital w hrabstwie Cambridgeshire, gdzie przeszedł zabieg angioplastyki wieńcowej oraz stentowania, podczas którego wszczepiony został tzw. stent usprawniający drożność naczyń krwionośnych. Został zwolniony 27 grudnia.

4 czerwca 2012 podczas oficjalnych obchodów Diamentowego Jubileuszu Elżbiety II, książę trafił po pierwszym dniu obchodów do szpitala Króla Edwarda VII z powodu ostrego zapalenia pęcherza moczowego i nie mógł uczestniczyć w uroczystościach w kolejnych dniach. Ze szpitala wyszedł 9 czerwca. Po nawrocie choroby, w sierpniu 2012 został przyjęty do szpitala Aberdeen Royal Infirmary na leczenie zapobiegawcze na okres 5 dni.

6 czerwca 2013 roku został ponownie przewieziony do szpitala Króla Edwarda VII, gdzie przeprowadzono badania jamy brzusznej, które wykazały nieprawidłowości. Stąd też następnego dnia został poddany operacji diagnostycznej jamy brzusznej. Ze szpitala wyszedł 17 czerwca. 21 maja 2014, książę pojawił się publicznie z bandażem na prawej ręcę po niewielkiej interwencji chirurgicznej bez narkozy, która odbyła się dzień wcześniej w Pałacu Buckingham.

Jest najdłużej żyjącym męskim członkiem brytyjskiej rodziny królewskiej. Natomiast rekord najdłużej żyjącego potomka męskiego Królowej Wiktorii jest obecnie w posiadaniu Hrabiego Carla Johana Bernadotte of Wisborg (wnuka księcia Connaught), który dożył 95 lat, 6 miesięcy i 5 dni. Filip ma szansę na pobicie tego rekordu w dniu 15 grudnia 2016.

Zamiłowania i osobowość[edytuj | edytuj kod]

Filip grał w polo do 1971, kiedy zaczął startować w powożeniu zaprzęgiem i stając się wielkim propagatorem tej dyscypliny. Jej przepisy powstawały pod jego nadzorem. Był zapalonym żeglarzem, przyjaźnił się ze sławnym entuzjastą tego sportu i projektantem Uffa Foxem, którego poznał w 1949 na regatach w Cowes. Od tego czasu startowali razem wielokrotnie w wielu zawodach, a książę posyłał swoje dzieci do Foxa na naukę żeglarstwa. Wspólnie z królową regularnie uczestniczył w sławnych regatach Cowes Week na pokładzie HMY „Britannia”.

Jego pierwsza lekcja latania w powietrzu miała miejsce w 1952. W dniu 70. urodzin miał naliczonych 5150 pilotażowych godzin.

Książę maluje farbami olejnymi, a także kolekcjonuje obrazy oraz kreskówki, które wiszą w Buckingham Palace, Windsor Castle, Sandringham House i Balmoral Castle. Hugh Casson opisał dzieła Filipa, jako „dokładnie takie, jakie można się było spodziewać... całkowicie bezpośrednie, bez zawieszania się. Mocne kolory, zdecydowane pociągnięcia pędzlem.”

W 1979, gdy Królową Elżbietą II i książę Filip byli gośćmi prezydenta Cartera w Białym Domu, Filip po skończonej kolacji udał się sam do sławnej Sali Czerwonej, gdzie dwóch lokajów podawało alkohol. Filip podszedł do jednego z nich, Lynwooda Westray’a, który go zapytał: „Wasza Królewska Mość, czy zechcesz wziąć jednego [drinka]?”, na co Filip odpowiedział: „Wezmę jeden, jeśli pozwolisz mi Wam służyć”, na co Lynwood poruszony nie wiedział co odpowiedzieć ani zrobić, gdyż miał zajęte obie dłonie, wtem książę dodał: „Wypiję, jeśli wy wypijecie ze mną”. „Więc nalał każdemu po drinku i porozmawialiśmy. Powiedział nam, że w razie jeśli bylibyśmy kiedykolwiek w Londynie, to zaprasza nas do Pałacu Buckingham, abyśmy mogli go zobaczyć. Wyobrażasz sobie taki zaszczyt? Nie mogliśmy pić w czasie służby, nie jesteśmy przecież gośćmi, ale byliśmy wtedy sami, więc nikt nie wiedział co się dzieje. Więc piliśmy wszyscy i prowadziliśmy miłą rozmowę. To jest rzecz, której do końca życie nie zapomnę”, mówił po latach Westray.

Przez ponad 60 lat małżeństwa z królową, Filip zasłynął ze specyficznego, ciętego humoru i uwag, które często były interpretowane jako obraźliwe i obrazowały jego specyficzny charakter. Niektóre z nich od razu zostały uznane jako gafy księcia, ale są też przedmiotem sporów wśród apologetów, którzy określają je jako wyjęte z kontekstu, bezcelowe, ale często zabawne. Dla przykładu, w 1999 gazety zarzuciły małżonkowi królowej obrażanie głuchych dzieci podczas koncertu pop w Walii, podczas którego dzieci stały obok karaibskich bębniarzy. Powiedział wówczas: „Głusi? Nic dziwnego, że jesteście głusi, skoro stoicie w tym miejscu”. W 1986, podczas wizyty w Chinach, w prywatnej rozmowie z brytyjskimi studentami Xian's Northwest University, Filip zażartował, że „jeśli się zadomowią, ich oczy zrobią się skośne”. Brytyjska prasa zwróciła wtedy uwagę na nietolerancję rasową księcia, jednak władze chińskie nie zwróciły na to większej uwagi. Ogólnie jego trefny komentarz nie miał wpływu na chińsko-brytyjskie stosunki, ale nieco nadszarpnął wizerunek księcia.

Czasem przypadkiem podchodzi krytycznie do swojego sposobu zarabiania pieniędzy, np. podczas otwarcia nowego stadionu Arsenal F.C.: "Well, you may not have my wife, but you've got the second-most experienced plaque unveiler in the world." (Dobrze, może nie macie mojej żony, ale macie "drugiego" najbardziej doświadczonego odsłaniacza plakietek na świecie) - królowa brytyjska z powodu urazu kręgosłupa nie brała tradycyjnego udziału w odsłanianiu nowych, szeroko komentowanych w prasie budowli[5].

Stosunki z rodziną[edytuj | edytuj kod]

Wymagający ojciec, ma podobno niełatwe stosunki z najstarszym synem, Karolem. Niepohamowany język księcia Edynburga był powodem niejednej kontrowersji. O królowej miał ponoć powiedzieć: „Jeśli coś nie jest trawożerne, to mało ją obchodzi”. Książę jest blisko ze swoimi wnukami: księciem Williamem, księciem Harrym i księżniczką Beatrycze.

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Genealogia[edytuj | edytuj kod]

Brytyjska rodzina królewska
Badge of the House of Windsor.svg

JKM królowa Elżbieta II i JKW książę Edynburga


Prapradziadkowie

Fryderyk Wilhelm Glücksburg
(1785-1831)
∞ 1810
Luiza Karolina Heska
(1789-1867)

Wilhelm Heski
(1787-1867)
∞ 1774
Zofia Mecklenburg-Schwerin
(1758-1794)

Cesarz Rosji
Mikołaj I Romanow
(1796-1855)
∞ 1817
Aleksandra Fiodorowna
(1798-1860)

Książę Sachsen-Altenburg
Józef Wettin
(1789-1868) ∞ 1817
Amelia Wirtemberska
(1799-1848)

Wielki Książę Hesji
Ludwik II Heski
(1777–1848) ∞
Wilhelmina Badeńska
(1788–1836)

Maurycy Hauke-Bosak
(1775-1830) ∞ 1799
Zofia Lafontaine

Karol Heski
(1809-1879)
∞ 1836
Elżbieta Pruska
(1815–1885),

Albert Saxe-Coburg-Gotha
(1819-1861)
∞ 1840
Królowa Wielkiej Brytanii
Wiktoria Hanowerska (1819-1901)

Pradziadkowie

Król Danii
Chrystian IX Glücksburg (1818-1906)
∞ 1842
Luiza Hessen-Kassel (1817-1898)

Konstanty Mikołajewicz Romanow (1827-1892)
∞ 1848
Aleksandra Wettin (1830-1911)

Aleksander von Hessen-Darmstadt (1823-1888)
∞ 1851
Julia Hauke (1825-1895)

Wielki Książę Hesji
Ludwik IV Heski
(1837–1892)
∞ 1861
Alicja Koburg (1843–1878)

Dziadkowie

Król Grecji
Jerzy I Glücksburg(1845-1913)
∞ 1867
Olga Konstantinowna Romanowa (1851-1926)

Ludwik Battenberg (1854-1921)
∞ 1884
Wiktoria Heska (1863-1950)

Rodzice

Andrzej Glücksburg (1882-1944)
∞ 1903
Alicja Battenberg (1885-1969)

Filip Mountbatten (ur. 10 VI 1921), książę Edynburga

Przypisy

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Poprzednik
Elżbieta II
Flag of the Lord High Admiral of the United Kingdom.svg Lord Wielki Admirał
2011-
Flag of the Lord High Admiral of the United Kingdom.svg Następca