Borówka czarna
| Borówka czarna | |
|---|---|
 |
|
| Systematyka[1] | |
| Domena | eukarionty |
| Królestwo | rośliny |
| Klad | rośliny naczyniowe |
| Klad | rośliny nasienne |
| Klasa | okrytonasienne |
| Klad | klad astrowych |
| Rząd | wrzosowce |
| Rodzina | wrzosowate |
| Rodzaj | borówka |
| Gatunek | borówka czarna |
| Nazwa systematyczna | |
| Vaccinium myrtillus L. Sp.Pl.1, 1753 |
|
 Zdjęcia i grafiki w Commons |
|
Borówka czarna (Vaccinium myrtillus L.) – gatunek rośliny wieloletniej z rodziny wrzosowatych (Ericaceae). Ma wiele nazw zwyczajowych, m.in. jagoda, czarna jagoda, ciemna jagoda, leśna jagoda, modra jagoda, czernica, czernina[2]. Jest szeroko rozprzestrzeniona w Azji, Europie i Ameryce Północnej na obszarach o klimacie umiarkowanym i arktycznym[3]. W Polsce jest pospolita, zarówno na nizinach, jak i w górach.
Spis treści |
Morfologia [edytuj]
- Pokrój
- Krzewinka osiągająca od 15 do nawet 60 cm wysokości[4].
- Łodyga
- Gałązki ostro kanciaste, nagie, zielone, gęsto rozgałęzione.
- Liście
- Ulistnienie skrętoległe, liście z zewnątrz połyskujące, od spodu jaśniejsze, cienkie, podługowato-jajowate, na brzegach drobno piłkowane, zaostrzone na szczycie. Ogonki krótkie. Na zimę opadają.
- Kwiaty
- Pojedyncze, zwisające w kątach liści na szypułkach długości 3-5 mm. Korona różowozielonkawa do białaworóżowej o beczułkowatym kształcie, cztero- lub pięciokrotnie wrębna. Posiada 10 pręcików i słupek złożony z 4-5 owocolistków.
- Owoce
- Czarna jagoda z niebieskawym, woskowym nalotem.
Biologia i ekologia [edytuj]
Krzewinka, chamefit. Kwitnie od kwietnia do czerwca. Kwiaty są zapylane przez owady. Czas od zapylenia do pełnej dojrzałości owocu wynosi ok. 2 miesiące. Siedlisko: gatunek eurosyberyjski, występuje od niżu po wysokie stanowiska górskie (nawet powyżej górnej granicy lasu), miejscami masowo. Roślina kwasolubna, rośnie na glebach lekko wilgotnych w borach sosnowych, innych lasach iglastych, dąbrowach, buczynach i na wrzosowiskach. Czernica jest wskaźnikiem kwaśnych gleb.
Zastosowanie [edytuj]
- Roślina lecznicza
- Surowiec zielarski: Owoc – Fructus Myrtilli (Farmakopea – Fructus Vaccinii), liść – Folium Myrtilli. Owoce zawierają garbniki (do 15%), kwasy (bursztynowy, jabłkowy i cytrynowy), pektyny, antocyjany, witaminy C i B1, karotenoidy. Liście zawierają glikozydy flawonowe, glikozydy fenolowe (gł. arbutynę), garbniki, antocyjany, olejek eteryczny i glikokiny - substancje działające podobnie jak insulina.
- Działanie: Świeże owoce mają działanie rozluźniające przy zaparciach i jednocześnie przeciwbiegunkowe. Owoce suszone działają tylko przeciwbiegunkowo, antyseptycznie, przeciwgorączkowo, dawniej używane również jako środek antyrobaczycowy. Liście stosuje się w stanach zapalnych układu moczowego i przewodu pokarmowego oraz jako środek pomocniczy przy leczeniu cukrzycy.
- Spożywanie świeżych jagód i ich przetworów wzmacnia wzrok, poprawia ostrość widzenia, zwłaszcza o zmroku[potrzebne źródło].
- Brytyjscy lekarze stwierdzili, że jagody zabezpieczają przed pylicą, dlatego zalecają je górnikom, młynarzom i kominiarzom[potrzebne źródło].
- Sztuka kulinarna: Sok bywa używany do barwienia win (kupażowanie). Z jagód wyrabiane są konfitury i dżemy. Osłodzone owoce, surowe lub mrożone, wykorzystywane są jako farsz pierogów lub są wykorzystywane jako dodatek do deserów, np. gofrów czy naleśników.
Przypisy
- ↑ Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-03-13].
- ↑ Jb. Borówka i brusznica, nazwy góralskie i małopolski. „Na Spiszu”. nr 2 (67), s. 39-40, 2008. Związek Polskiego Spisza. ISSN 12342262 (pol.). [dostęp 2012-05-28].
- ↑ Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-08-25].
- ↑ Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2004, s. 351. ISBN 8301143428.
