Okręty podwodne typu H
| Okręty podwodne typu H | |
 |
|
| Informacje ogólne | |
|---|---|
| Kraj budowy |  Stany Zjednoczone |
| Budowa | |
| Projekt | EB 26 i 602 |
| Stocznia | Union Iron Works (San Francisco) Seattle (Seattle) Canadian Vickers (Montreal, Mikołajów) Fore River (Quincy) British Pacific (Vancouver, Petersburg) |
| Wodowanie: • pierwsza jednostka • ostatnia jednostka |
1913 1921 |
| Służba | |
| Użytkownicy |  Royal Canadian Navy Royal Navy Carski WMF Flota Czerwona Marina Militare Armada de Chile US Navy Koninklijke Marine Kriegsmarine |
| Służba w latach | 1913-1953 |
| Dane taktyczne | |
| Wyrzutnie torpedowe: • dziobowe • rufowe |
4x460 mm CC-2: 2x460 mm CC-1 i CC-2: 1x460 mm |
| Uzbrojenie | 8 torped CC-2: 3 |
| Prędkość: • na powierzchni • w zanurzeniu |
14 (pierwsze 5: 13) węzłów 11 (kanadyjskie: 10) węzłów |
| Dane techniczne | |
| Wyporność: | |
| • na powierzchni | 390 ton |
| • w zanurzeniu | 520 ton |
| Długość | 46,00 m |
| Szerokość | 4,9 m |
| Napęd | 2 silniki Diesla NLSECO (pierwsze 5 okrętów: MAN) 2 silniki elektryczne 2 wały napędowe 960 (pierwsze 5: 600; kanad. 260) KM |
| Zasięg | 2300 Mm @ 11 węzłów powierzchnia 100 Mm @ 5 węzłów zanurzenie |
| Załoga | 25 oficerów i marynarzy |
 Multimedia w Wikimedia Commons |
|
Okręty podwodne typu H – amerykańskie jednokadłubowe okręty podwodne z okresu poprzedzającego wybuch I wojny światowej, najliczniej reprezentowany typ jednostek tej klasy w trakcie prowadzonych działań wojennych. Jednostki tego typu zostały zamówione dla flot sześciu państw: Chile, Kanady, Wielkiej Brytanii, Imperium Rosyjskiego oraz Stanów Zjednoczonych, jednakże w wyniku zmian sytuacji politycznej i militarnej oraz wypadków wojennych na świecie, używane były przez floty dziewięciu państw, w tym przez holenderską Koninklijke Marine a nawet przez marynarkę wojenną III Rzeszy. Jednostki brały udział w działaniach wojennych I wojny światowej, na wszystkich teatrach prowadzonych w tej wojnie działań morskich, a po jej zakończeniu, były sukcesywnie wycofywane ze służby. Ostatni okręt tego typu zakończył swa służbę w marynarce chilijskiej dopiero w 1953 roku.
Spis treści |
Zamówienia [edytuj]
Okręty typu H były jednokadłubowymi jednostkami projektu stoczni Electric Boat, która nadała im oznaczenie EB 26, przygotowanym oryginalnie dla chilijskiej marynarki wojennej, która w 1911 roku zamówiła dwa okręty mające nosić nazwy "Iquique" i "Antofagasta"[1]. Dla celów eksportowych stocznia jednak zmieniła ich oznaczenie odwracając kolejność cyfr i przedzielając je cyfrą "0". Stad też kodem stoczni jednostek budowanych dla użytkowników zagranicznych było EB 602[2][a]. Ostatecznie jednak Chile nie przyjęło ich, jednak u progu I wojny światowej okręty te zostały zakupione przez Kanadę. Krótko po tym trzy okręty tego typu zostały zamówione przez marynarkę amerykańską, które z projektu pierwszej z jednostek chilijskich przejęły 4 dziobowe wyrzutnie torpedowe z drugiej zaś przedłużony kadłub. W 1918 roku okrętom zmieniono także silniki, instalując w nich 480-konne jednostki napędowe NLSECO[1]
W 1914 roku Wielka Brytania zamówiła w stoczni Electric Boat 20 jednostek dla Royal Navy. W związku z koniecznością zachowania przez Stany Zjednoczone neutralności wobec toczącej się w tym czasie I wojny światowej, pierwsze 10 okrętów, zamówione w październiku, zostało skompletowanych w stoczni Canadian Vickers w Kanadzie, jednak druga partia 10 okrętów - zamówionych w grudniu - została zajęta, i udostępniona Royal Navy dopiero po przystąpieniu USA do wojny[1]. Cztery z okrętów drugiej partii zostały wcielone do marynarki brytyjskiej, pięć kolejnych zaś zostało przekazanych przez rząd brytyjski marynarce Chile, jako rekompensata za budowane w brytyjskich stocznia okręty dla Chile, które w momencie wybuchu wojny zostały przejęte przez Zjednoczone Królestwo. Ostatni z brytyjskich okrętów tego typu został przez Chile zakupiony[1]. Korzystając z Canadian Vickers, zamówienie na osiem okrętów tego typu złożyły w 1815 roku również Włochy.
Okręty tego typu, zostały także zamówione przez Rosję carską. Pięć z nich zostało zamówionych w British Pacific Construction and Engineering Company w Vancouver we wrześnio 1915 roku, trzy na początku 1916, ostatnia zaś grupa ośmiu jednostek w marcu 1917. Pierwsze 3 okręty zostały dostarczone w częściach do Rosji, gdzie miały być poddane ukończeniu w stoczniach w Petersburgu oraz Mikołajowie, jednakże zamówienie na osiem ostatnich okrętów zostało anulowane po rewolucji bolszewickiej i ostatecznie wykonane na rzecz US Navy w Puget Sound Navy Yard[1].
Służba operacyjna [edytuj]
Trzy zamówione okręty amerykańskie, już przed ukończeniem otrzymały oznaczenia H-1, H-2 oraz H-3. Jednostki te służyły na zachodnim wybrzeżu Stanów Zjednoczonych. 12 marca 1920 roku, H-1 uderzył w dno, czterech członków załogi - w tym dowódca okrętu - poniosło śmierć przy próbie wydostania się na brzeg[3]. Wszystkie pozostałe amerykańskie okręty zostały wycofane ze służby w 1930 roku. Okręty kanadyjskie służyły na zachodnim wybrzeżu, gdzie dołączyły do nich brytyjskie jednostki typu H H-14 i H-15, które zostały przemianowane na CH-14 i CH-15. Wszystkie cztery okręty zostały pocięte na złom w 1925 roku[1].
Pozostałe okręty brytyjskie prowadziły aktywną działalność operacyjną na Morzu Północnym i Śródziemnym podczas I wojny światowej.18 stycznia 1916 roku HMS H-6 osiadł na mieliźnie u wybrzeży Holandii i został internowany. W maju tego roku został kupiony przez Holandię i przemianowany na O-8 i pozostawał na służbie aż do II wojny światowej kiedy został zajęty przez Niemców i wcielony do służby szkoleniowej w Kriegsmarine jako U-D1. Służbę zakończył ostatecznie 3 maja 1945 roku[1]. HMS H-3 wpadł na minę 15 lipca 1916 roku, 19 stycznia 1918 roku na minę wpadł prawdopodobnie także H-10, H-5 natomiast, został 15 lipca tego roku staranowany przez parowiec brytyjski parowiec "Rutherglen", kiedy został omyłkowo wzięty za U-Boota[1]. Pozostałe okręty brytyjskie pozostałe w służbie do roku 1921 kiedy zostały sprzedane na złom.
Okręty włoskie prowadziły intensywną działalność operacyjną na Morzu Śródziemnym i Adriatyku. H-5 16 kwietnia 1918 roku został omyłkowo storpedowany na Adriatyku przez brytyjski H-1 tego samego typu[1], H-8 5 czerwca 1943 roku został zbombardowany i zatonął w pobliżu La Spezia, 14 września H-6 zatonął koło Bonifacio, H-7 został wycofany ze służby w 1930 roku, zaś H-3 w 1947 roku. Pozostałe jednostki pełniły służbę do 1947 roku[1].
Okręty chilijskie otrzymały nazwy "Guacolda", "Tegualda", "Rucumilla", "Quidora","Fresia" oraz "Guale". "Rucumilla" zatonęła w wypadku 2 czerwca 1937 roku wraz z cała załogą - została jednak wydobyta i powróciła do służby[1]. Wszystkie okręty zakończyły służbę w latach 1945-1953.
Rosyjskie okręty Floty Bałtyckiej służyły aktywnie aż do ich zatopienia koło Hanko 3 kwietnia 1918 roku. Wyjątkiem był AG-14, który 6 lipca 1917 roku zatonął na minie niedaleko Lipawy[1]. Okręty Floty Czarnomorskiej aż do czasu rewolucji nie weszły do służby. W kwietniu 1918 roku AG-21 został zajęty przez siły niemieckie w Sewastopolu, po czym dostał się pod kontrolę państw zachodnich, został następnie zatopiony 26 kwietnia 1919 roku. W 1928 roku został jednak wydobyty, przebudowany i 30 grudnia 1930 roku wcielony do służby we flocie radzieckiej jako "Numer 16"[1]. AG-22 został w 1919 roku wcielony do Białej Rosyjskiej Floty generała Piotra Wrangela, w 1920 roku uciekł przed bolszewikami wraz z innymi okrętami Białej Floty do Bizerty w Tunezji, gdzie został opuszczony a następnie sprzedany w listopadzie 1923 roku[1]. Pozostałe okręty Floty Czarnomorskiej zostały ukończone i wcielone do marynarki radzieckiej, jako "Trocki" (później "Niezamożnyj", a następnie "Szachtjor"), "Komunist", "Marksist" oraz "Politrabotnik". 1 lipca 1923 roku wszystkie okręty zostały przemianowane na jednostki z oznaczeniami numerycznymi, z numerami od 12 do 15, zaś 15 września 1934 roku, otrzymały oznaczenia A-1 do A-5. A-1 został zatopiony w Sewastopolu w czerwcu 1942 roku, A-3 4 listopada 1943 roku został zatopiony przez niemiecki ścigacz okrętów podwodnych UJ-117[1], pozostałe okręty natomiast zostały wyłączone ze służby pod koniec 1943 roku i pocięte na złom po zakończeniu drugiej wojny światowej.
Ulepszony typ H [edytuj]
W drugiej dekadzie XX wieku, Vickers opracował projekt okrętów ulepszonego projektu oryginalnego typu H nazwane "Improved H class". Modyfikacja polegała na przedłużeniu jednostek w celu instalacji wyrzutni torpedowych kalibru 533 mm. Maszynownia tych okrętów podobnie jak ich wyposażenie, pozostawało zasadniczo niezmienione w stosunku do wcześniejszych okrętów, elementy te były zaś pozyskiwane z dotychczasowych źródeł zaopatrzenia w Stanach Zjednoczonych oraz z brytyjskich przedsiębiorstw. Zwodowano 23 jednostki tego typu, przy czym zamówienie na 12 kolejnych zostało w 1917 roku anulowane.
Uwagi
- ↑ Niektóre źródła błędnie przypisują oznaczenie 602 wszystkim okrętom typu H, bądź też amerykańskim jednostkom tego typu.
Przypisy
Bibliografia [edytuj]
- Paul E. Fontenoy: Submarines: An Illustrated History of Their Impact (Weapons and Warfare). ABC-CLIO, marzec 2007, s. 162-164. ISBN 1851095632.
- Norman Friedman: U.S. Submarines Through 1945: An Illustrated Design History. US Naval Institute Press, January 1995. ISBN 1-55750-263-3.
- Norman. Polmar: The American submarine. Annapolis, Md.: Nautical Aviation Pub. Co. of America, 1981. ISBN 0-933852-14-2.
|
||||||||||||||||||||
