PZL I-22 Iryda

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
PZL-I-22 Iryda
Uzbrojona PZL I-22 Iryda na płycie postojowej lotniska
Uzbrojona PZL I-22 Iryda na płycie postojowej lotniska
Dane podstawowe
Państwo  Polska
Producent PZL Mielec
Typ samolot szkolno-treningowy
Konstrukcja górnopłat konstrukcji półskorupowej, metalowej, podwozie chowane z kółkiem przednim
Załoga 2 (uczeń i instruktor)
Historia
Data oblotu 3 marca 1985
Dane techniczne
Napęd 2 silniki PZL K-15
Ciąg 2 × 1500 daN
Wymiary
Rozpiętość 9 m
Długość 13,22 m
Wysokość 4,3 m
Powierzchnia nośna 19,92 m²
Masa
Własna 4600 kg
Użyteczna 6900 kg (do akrobacji)
Osiągi
Prędkość maks. 834 km/h
Prędkość minimalna 246 km/h
Prędkość wznoszenia 25 m/s
Pułap 11000 m
Zasięg 1820 km
Dane operacyjne
Uzbrojenie
jedno dwulufowe działko GSz-23Ł kal. 23 mm (200 szt. amunicji), 4 podskrzydłowe zaczepy umożliwiające podwieszanie bomb, pocisków rakietowych, zbiorników paliwa oraz innego wyposażenia
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
PZL I-22 Iryda M-93-K
PZL I-22 Iryda M-93-K w Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie

PZL I-22 Iryda, PZL M93 Iryda, PZL M96 Iryda – polski dwumiejscowy, dwusilnikowy, odrzutowy górnopłat szkolno-bojowy.

Historia[edytuj | edytuj kod]

W 1976 w Instytucie Lotnictwa rozpoczęto prace nad projektem wstępnym samolotu, mającego zastąpić TS-11 Iskra. Projekt wstępny zakończono w 1978, a samolot otrzymał oznaczenie I-22 Iryda. Funkcję Głównego Konstruktora pełnił inż. Ryszard Orłowski.

W 1980 ostatecznie zatwierdzono projekt, a w dwa lata później w Mielcu rozpoczęto budowę prototypów. Pierwszy lot płatowca z silnikami PZL-5 odbył się 3 marca 1985. Podczas prób flatterowych 30 stycznia 1987 r. zginął ppłk pil. Jerzy Bachta. Niedługo później Głównym Konstruktorem został mgr inż. Włodzimierz Gnarowski.

22 grudnia 1992 oblatano wersję Iryda M93K, z silnikami PZL K-15, a 25 kwietnia 1994 M93V z silnikami Rolls Royce Viper 545. Oznaczenie samolotu zmieniono na PZL M93 „Iryda”. W maju 1994 zastosowano nową awionikę firmy Sagem[1]. W 1997 powstała wersja M96, z przebudowanym skrzydłem (z klapami Fowlera i usterzeniem oraz awioniką firmy Sextant Avionique), którą oblatano 16 sierpnia 1997. Wszystkie pierwsze loty prototypów wykonał pilot doświadczalny Instytutu Lotnictwa, inż. Ludwik Natkaniec.

Służba[edytuj | edytuj kod]

24 października 1992 roku, minister stanu w Kancelarii Prezydenta Lecha Wałęsy, Jerzy Milewski, minister przemysłu i handlu Wacław Niewiarowski, dowódca Wojsk Lotniczych i Obrony Powietrznej Jerzy Gotowała oraz zarządca komisaryczny PZL Mielec Stanisław Żmuda podpisali w Mielcu porozumienie o przekazaniu wojsku pierwszych dwóch egzemplarzy samolotu[2]. W latach 1992-1996 w 58 lotniczym pułku szkolnym użytkowano 8 egzemplarzy samolotu Iryda. Łącznie na linii montażowej znalazło się 19 Iryd, ale nie wszystkie zostały ukończone.

Irydy muzealne[edytuj | edytuj kod]

Zezłomowany został jedynie egzemplarz do badań statycznych. Pozostałe trafiły do muzeów lotniczych lub magazynu.

Maszynę o numerze bocznym 301 przekazano w 2006 roku do Instytutu Technicznego Wojsk Lotniczych w Warszawie. Jest to jedyny w pełni sprawny i zdolny do lotu egzemplarz tego samolotu. Nie jest używany ze względu na brak zezwoleń i certyfikatów.

Maszyna o numerze 204 jest eksponowana w Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie, zaś samolot z numerem 202 trafił na plac lotniska Radom-Sadków. Egzemplarz 0304 przekazano do skansenu Kutno-Sklęczki, 0302 do Muzeum Broni w Witoszowie Górnym koło Świdnicy, samoloty 0105 i 0306 do Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Chełmie (jeden wystawiony jest na lotnisku Uczelni w Depułtyczach Królewskich pod Chełmem), 0401 znalazł się w na wystawie w PZL Mielec, 0104 w WSOSP, zaś 0406 w Centrum Szkolenia w Częstochowie (obecnie eksponat w jednostce w Łasku). Samolot o numerze 0305 znajduje się na ekspozycji zewnętrznej w Muzeum Lotnictwa Polskiego w Krakowie.

Eksponowanych jest łącznie 10 lub 11 samolotów seryjnych i 4 prototypy.

Uzbrojenie[edytuj | edytuj kod]

Uzbrojeniem stałym samolotu I-22 było dwulufowe działko GSz-23Ł kalibru 23 mm zabudowane pod kadłubem. Zapas amunicji do działka wynosił 200 naboi.

Pod skrzydłami cztery belki UBP-I-22 o nośności 500 kg każda. Maksymalny udźwig samolotu z silnikami K-5 wynosi 1100–1200 kg, z silnikami K-15 – 1800 kg. Podwieszane mogły być bomby lotnicze P-50, FAB-100, OFAB-100M (pojedynczo lub po cztery na belce wielozamkowej MBD2-67U), FAB-250TS, FAB-250 M-46, ZAB-250-200, FAB-500-400, FAB-500 M-62, wyrzutnie npr S-5 kalibru 57 mm typu Mars-2 (4), Mars-4 (8), UB-16 (16) lub UB-32 (32 npr), wyrzutnie npr S-8 kalibru 82 mm typu B-8M (20npr), pociski powietrze-powietrze typu R-3S i R-60, zasobniki strzeleckie z działkami GSz-23 typu UPK-23-250, lub z karabinem maszynowym Zeus-1. Możliwe było także przenoszenie zasobnika rozpoznawczego Saturn.

Dane techniczno-taktyczne wersji M93[edytuj | edytuj kod]

  • Masa
    • własna: 4600 kg
    • całkowita: 6900 kg
  • Wymiary
    • rozpiętość: 9,6 m
    • długość: 13,22 m
    • wysokość: 4,3 m
    • powierzchnia nośna: 19,92 m²
  • Napęd: 2 silniki PZL K-15 o ciągu 1500 daN
  • Uzbrojenie: jedno dwulufowe działko GSz-23Ł kal. 23 mm (200 szt. amunicji), 4 podskrzydłowe zaczepy umożliwiające podwieszanie bomb, pocisków rakietowych, zbiorników paliwa oraz innego wyposażenia
  • Osiągi
    • prędkość
      • maksymalna: 834 km/h
      • minimalna: 246 km/h
      • wznoszenie: 25 m/s
      • promień skrętu: nieznany
    • pułap: 11000 m
    • zasięg: 1820 km
  • Załoga: 2

Przypisy

  1. Wzlot i upadek Irydy.
  2. Pierwsze Irydy w barwach polskiego lotnictwa wojskowego, „Lotnictwo Aviation International”, nr 21 (1992), s. 5, ISSN 1732-5323

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]