PZL-104 Wilga

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy samolotu. Zobacz też: inne znaczenia nazwy Wilga.
PZL-104 Wilga
PZL-105 Flaming
PZL Gelatik
PZL-104 Wilga 35 na lotnisku Kielce-Masłów
PZL-104 Wilga 35 na lotnisku Kielce-Masłów
Dane podstawowe
Państwo  Polska
Producent PZL
Typ Samolot wielozadaniowy
Konstrukcja Jednosilnikowy, metalowy górnopłat
Załoga 1
Historia
Data oblotu 24 kwietnia 1962
Lata produkcji od 1962
Egzemplarze ok. 1000
Dane techniczne
Napęd patrz tabelka
Moc patrz tabelka
Wymiary
Rozpiętość patrz tabelka
Długość patrz tabelka
Wysokość patrz tabelka
Powierzchnia nośna patrz tabelka
Masa
Własna patrz tabelka
Użyteczna patrz tabelka
Startowa patrz tabelka
Zapas paliwa patrz tabelka
Osiągi
Prędkość maks. patrz tabelka
Prędkość przelotowa patrz tabelka
Prędkość minimalna patrz tabelka
Prędkość wznoszenia patrz tabelka
Pułap patrz tabelka
Zasięg patrz tabelka
Dane operacyjne
Liczba miejsc
3
Użytkownicy
Austria, Belgia, Bułgaria, Czechy, Egipt, Estonia, Hiszpania, Jugosławia, Kanada, Kuba, Litwa, Łotwa, Mongolia, Niemcy, Nowa Zelandia, Rumunia, Słowacja, Szwajcaria, Turcja, USA, Wenezuela, Węgry, Wielka Brytania
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
PZL-104 Wilga 40
PZL-105 Flaming w Muzeum Lotnictwa Polskiego
PZL-104M Wilga 2000 w barwach Straży Granicznej
Kokpit samolotu PZL 104 Wilga podczas lotu nad Kotliną Jeleniogórską

PZL-104 Wilga – czteromiejscowy samolot wielozadaniowy produkowany w PRL w zakładach PZL-Okęcie oraz na licencji w Indonezji. Używany przez lotnictwo sportowe w następujących krajach: Polska, ZSRR, Niemcy, Austria, Belgia, Bułgaria, Czechy, Słowacja, Egipt, Hiszpania, Jugosławia, Kanada, Kuba, Mongolia, Nowa Zelandia, Rumunia, Szwajcaria, Turcja, USA, Wenezuela, Węgry i Wielka Brytania.

Historia[edytuj | edytuj kod]

PZL-104 Wilga 1 powstał jako wielozadaniowy samolot przeznaczony przede wszystkim dla lotnictwa sportowego, zwłaszcza do holowania szybowców i wywożenia skoczków spadochronowych. Głównym konstruktorem tej wersji był inż. Ryszard Orłowski. Prototyp wyposażony w silnik w układzie bokser polskiej konstrukcji PZL WN-6RB o mocy 143 kW (195 KM) konstrukcji doc. inż Wiktora Narkiewicza i został oblatany 24 kwietnia 1962. Jednak o 140 kg przekroczona masa własna samolotu w stosunku do projektu spowodowała tak znaczny spadek osiągów, że maszyny nie skierowano do produkcji; prototyp miał też inne niedostatki, przekonstruowania wymagał kadłub. Projektu jednak nie zarzucono, na co wpłynęło zainteresowanie samolotem ze strony Indonezji. Rozwoju następnej wersji podjęło się biuro konstrukcyjne pod kierunkiem inż. Bronisława Żurakowskiego. Kolejny prototyp, Wilga 2, po poprzedniku odziedziczył jedynie ogólny układ i silnik oraz część konstrukcji skrzydła i usterzenia. Nowo opracowany został kadłub, otrzymując kabinę o świetnej widoczności i wzmocnioną, a przy tym lżejszą konstrukcję. Oprócz mgr inż. B. Żurakowskiego Wilgę konstruowali: inż. Andrzej Frydrychewicz, inż. Wojciech Gadomski, inż. Andrzej Kardymowicz (obliczenia). PZL-104 Wilga 2, będący właściwym prototypem późniejszych samolotów Wilga, został oblatany 1 sierpnia 1963 roku. 30 grudnia 1963 oblatano wersję eksportową Wilga C z importowanym silnikiem Continental (w układzie płaskim). Zbudowano niewielką serię Wilg 2, przebudowanych następnie na Wilgi C i Wilgi 3. Nierozwiązane problemy z układem chłodzenia silnika WN-6 (zacieranie się podczas lotu z małą prędkością) sprawiły, że postanowiono dostosować samolot do mocniejszego silnika gwiazdowego AI-14R, produkowanego na licencji radzieckiej, na skutek czego powstała wersja PZL-104 Wilga 3, oblatana 31 grudnia 1965. Istotny był fakt, że silnik AI-14 był silnikiem reduktorowym i był przystosowany do wolnoobrotowego śmigła o wyjątkowo dużej średnicy (265 cm – i o dużym ciągu statycznym) – co spowodowało bardzo dobre właściwości STOL i świetne rezultaty podczas holowania szybowców. Wymuszona instalacja silnika gwiazdowego zmieniła jednak dotychczasową smukłą linię kadłuba, projektowanego pod płaski silnik. Wilga 3 weszła do produkcji seryjnej i pod tym oznaczeniem powstało 13 samolotów (w tym 2 prototypy przebudowane z Wilgi 2). Po wykonaniu krótkiej serii dokonano przeprojektowania podwozia zwiększając rozstaw kół z 2,12 m do 2,83 m i wzmacniając je oraz dokonano dalszych drobnych zmian. Nowy samolot oznaczono PZL-104 Wilga 35 i oblatano 29 czerwca 1967, po czym wszedł on do produkcji seryjnej.

W 2008 roku wyprodukowano ostatni, 997 egzemplarz samolotu, o numerze seryjnym 0060024, w wersji PZL-104MA Wilga 2000 dla Islandzkiego nabywcy, kończąc w ten sposób półwieczną historię samolotów "Wilga".

Wersje[edytuj | edytuj kod]

  • Wilga 35A – podstawowa wersja przeznaczona dla aeroklubów, wyposażona w hak do holowania szybowców, produkowana od 1968.
  • Wilga 35H – wersja wodnosamolotu na pływakach, powstała we współpracy polsko-kanadyjskiej, oblatana 31 października 1979 roku (w Kanadzie)
  • Wilga 35P – wersja dyspozycyjna oblatana w 1968 roku różniąca się od wersji 35A tylko brakiem zaczepu do holowania. Samoloty tego typu używane są przez polskie lotnictwo wojskowe.
  • Wilga 35R – wersja rolnicza oblatana w 1978 roku zabierająca 300 litrów chemikaliów
  • Wilga 35S – wersja sanitarna oblatana w 1968 roku. Powstał jeden samolot dla polskiego lotnictwa sanitarnego.
  • Wilga 40 – zmodyfikowana wersja Wilgi 35 oblatana w 1969 roku (posiadała ruchome sloty i usterzenie płytowe). Powstały jedynie 2 prototypy.
  • Wilga 80 – dostosowana do przepisów amerykańskich (FAR) wersja seryjna z 1979 roku wyposażona w silnik PZL AI-14RA
  • Wilga 80/1400 (80H) – przeznaczona dla Kanady wersja pływakowa z 1982 roku napędzana silnikiem PZL AI-14RD o mocy 206 kW (280 KM)
  • Wilga 88 – wersja rozwojowa opracowywana od 1983 roku do końca lat 80.

Zasadniczym krokiem konstruktorów stało się poprawienie charakterystyk prędkościowych samolotu. Planowano to osiągnąć poprzez skuteczne ograniczenie oporów aerodynamicznych. Zastosowano nowy, lekki płat bez slotu, z lekkim, pojedynczym zastrzałem i gruntownie zmienionym podwoziem. Od poprzednich modeli Wilgi różniła się między innymi zwiększoną do 5 liczbą pasażerów. Z tego też względu zmieniony był kadłub samolotu. Ogólnie była to konstrukcja tak dalece odbiegajaca od samolotu Wilga, że nazwano nową konstrukcję Flaming. Pierwszy prototyp został oblatany 9 listopada 1989 roku, oblotu dokonał pilot doświadczalny I kl. mgr inż. Jerzy Jędrzejewski. Powstały w sumie trzy maszyny: Dwa prototypy z silnikami M-14P i AI-14RDP (jego wersja licencyjna) oraz PZL-105L z silnikiem Textron Lycoming IO-720 o mocy 295 kW (400 KM), który miał dać początek wersji eksportowej. Zakładano również produkcję wersji sportowej, osobowo-pasażerskiej (na 4-5 pasażerów lub 450 kg ładunku), rolniczej (ze zbiornikiem na 500 kg chemikaliów) oraz patrolowej, sanitarnej i geologicznej. Zasadniczym problemem prototypu podczas oblotów były niewłaściwe charakterystyki przeciągnięcia, co nie zezwalało na dopuszczenie samolotu do uzytkowania. Pojawiające się w okrsie transformacji ustrojowej w Polsce problemy finansowe fabryki PZL na Okęciu, oraz priorytetowa produkcja zmówionego przez armię samolotu PZL-130 Orlik sprawiły, że projekt rozwoju Wilgi zawieszono poprzestając na produkcji samolotu Wilga 2000.

  • PZL-104M Wilga 2000 – wersja z silnikiem bokser Lycoming, zmodyfikowanym skrzydłem (m.in. usunięty slot nad kadłubem) i poprawioną aerodynamiką, produkowana od 1998 roku, używana przez aerokluby.
  • PZL-104MF Wilga 2000 – wersja patrolowa dla Straży Granicznej
  • PZL-104MN Wilga 2000 – wersja z 2001
  • PZL-104MW Wilga 2000 Hydro – odmiana pływakowa Wilgi 2000 oblatana 19 września 1999 roku.
  • PZL-104MA Wilga 2000 – wersja powstała w 2005 we współpracy z EADS. Bardziej opływowa maska silnika, wydłużony wał i trójłopatowe śmigło. Uwagę zwracają również płetwa przed statecznikiem pionowym oraz wingletki. Zmieniono również rozkład przyrządów wewnątrz kabiny oraz wzbogacono awionikę. Zmiany te spowodowały poprawę charakterystyk przelotowych (prędkość, zasięg), przy pogorszeniu cech STOL i nieco większym hałasie od zespołu napędowego.

Samolotów Wilga 35 i 80 wyprodukowano 935 sztuk, łącznie wszystkich wersji Wilgi ok. 1000 sztuk. Jest to największa seria samolotu polskiej konstrukcji i produkcji, przed RWD-8 produkowanym w latach 30 XX wieku.

Samolot w polskim lotnictwie wojskowym[edytuj | edytuj kod]

Wilga była używana jako samolot rozpoznawczy w kluczach łącznikowych. Znajdowały się na wyposażeniu każdego z pułków lotniczych jeszcze w latach dziewięćdziesiątych.

Samoloty produkowane w Indonezji[edytuj | edytuj kod]

  • Wilga C – Wilga 2 wyposażona w silnik Continental O-470 produkowana dla Indonezji (zbudowano 16, część z nich zmontowana w Indonezji)
  • Wilga 32 – odmiana samolotu Wilga 3 z silnikiem Continental O-470 produkowana w Indonezji jako Gelatik (6 wyprodukowano w Polsce, 18 w Indonezji). Część maszyn powstała w wersji rolniczej.

Opis konstrukcji[edytuj | edytuj kod]

Półskorupowa konstrukcja z duraluminium w konfiguracji wolnonośnego górnopłata wyposażonego w stały slot, i szczelinowe klapy z podwoziem stałym z kółkiem ogonowym. Zbiorniki paliwa w skrzydłach, w zależności od wersji wyposażony w hak do holowania szybowców, stopień dla spadochroniarzy, zbiornik na ciekłe chemikalia i urządzenia rozpryskujące pod skrzydłami lub podwójne przyrządy do sterowania. Posiada wyposażenie do lotów bez widoczności.

Napęd: (Wilga 35) silnik gwiazdowy AI-14 o mocy 260 KM (191 kW).

Dane techniczne i osiągi[edytuj | edytuj kod]

Wersja PZL-104 Wilga 35 PZL-105 Flaming PZL-104MA Wilga 2000
Rozpiętość 11,12 m 12,70 m 11,28 m
Długość 8,10 m 8,60 m 8,62 m
Wysokość 2,94 m 2,80 m 2,58 m
Powierzchnia nośna 15,50 m² 16,90 m² 15,50 m²
Masa własna 900 kg 955 kg 968 kg
Masa użyteczna 400 kg 715 kg 400 kg
Masa całkowita 1 300 kg 1 670 kg 1 400 kg
Silnik PZL AI-14RA o mocy 194 kW (260 KM) M-14P o mocy 206 kW (280 KM) Textron Lycoming IO-540-KIB5 o mocy 300 HP
Zapas paliwa 195 l 270 l 400 l
Osiągi
Prędkość maksymalna 200 km/h 250 km/h 243 km/h
Prędkość przelotowa 157 km/h 235 km/h 208 km/h
Prędkość minimalna 68 km/h 95 km/h 93 km/h
Prędkość wznoszenia 5,0 m/s 5,3 m/s 4,7 m/s
Pułap 4 000 m 5 500 m 3 500 m
Zasięg 680 km 1 000 km 1 240 km

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Andrzej Glass: "Tysiąc Wilg" w: Skrzydlata Polska nr 6/2004
  • Ryszard Kaczkowski. Samolot PZL-104 Wilga. WKiŁ.