Rabka-Zdrój

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Rabka-Zdrój
Widok na ulicę W. Orkana - jedną z głównych arterii miasta i najważniejsze budynki, od lewej - Dworzec PKP, nad nim pośród starego drzewostanu wieża Starego kościółka (obecnie Muzeum im. W. Orkana), pośrodku scena Teatru Rabcio a na prawo od niego Kościół św. Marii Magdaleny.
Widok na ulicę W. Orkana - jedną z głównych arterii miasta i najważniejsze budynki, od lewej - Dworzec PKP, nad nim pośród starego drzewostanu wieża Starego kościółka (obecnie Muzeum im. W. Orkana), pośrodku scena Teatru Rabcio a na prawo od niego Kościół św. Marii Magdaleny.
Herb Flaga
Herb Rabki-Zdroju Flaga Rabki-Zdroju
Dewiza: Miasto Tworzą Mieszkańcy
Państwo  Polska
Województwo  małopolskie
Powiat nowotarski
Gmina Rabka-Zdrój
gmina miejsko-wiejska
Data założenia XII wiek
Prawa miejskie 21 września 1953
Burmistrz Ewa Przybyło
Powierzchnia 36,31[1] km²
Wysokość 500-560 m n.p.m.
Populacja (2008)
• liczba ludności
• gęstość

13 212[1]
359[1] os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 18
Kod pocztowy 34-700
Tablice rejestracyjne KNT
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Rabka-Zdrój
Rabka-Zdrój
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Rabka-Zdrój
Rabka-Zdrój
Ziemia 49°36′35″N 19°57′57″E/49,609722 19,965833
TERC
(TERYT)
2121611124
Urząd miejski
ul. Parkowa 2
34-700 Rabka-Zdrój
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa
Willa Konary – Siedziba Urzędu Miasta
Kawiarnia Zdrojowa i Fontanna Siedmiu Słoni
Muzeum Orderu Uśmiechu
Scena główna Teatru Lalek „Rabcio”
Górnośląski Ośrodek Rehabilitacyjny im. doc. A. Szebesty

Rabka-Zdrój, do 1999 Rabka[2]miasto w województwie małopolskim, w powiecie nowotarskim, siedziba gminy Rabka-Zdrój. Położona jest w Kotlinie Rabczańskiej, na wysokości 500–560 m n.p.m., u ujścia potoków Poniczanki, Słonki i Skomielnianki do Raby[3].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Nazwę po raz pierwszy wymienia, powołując się na dokument Bolesława Wstydliwego z 1254 roku Jan Długosz w formie „Sal in Rabschyca”, co wskazywałoby na to, że już wówczas rabczańskie solanki były znane i prawdopodobnie wykorzystywane dla potrzeb klasztoru cystersów, na terenie dóbr których Rabka leżała.

Jak wspominał w 1860 roku Eugeniusz Janota w swym "Przewodniku w wycieczkach na Babią Górę, do Tatr i Pienin" "Na wschód od téj wsi ku wiosce Słoném zwanéj, leżącéj nad potokiem Słonką jest sześć źródeł wody słonéj, jodowobromowéj żelezistéj, od niepamiętnych czasów od górali Beskidowych na gubienie woli używanéj, lecz za doniesieniem jakiegoś lekarza 1813 roku z rozkazu rządu kamieniami zawalonych i strzeżonych, by wody nie brano. Z nazwy jednego z tych źródeł (na polu dworskiém) na szybisku wnosić wypada, że tu kiedyś były kopalnie, niezawodnie soli."[4][5]

W wyniku badań przeprowadzonych w 1858 roku przez krakowskiego chemika Adolfa Aleksandrowicza i lekarza Fryderyka Skobla stwierdzono, że miejscowe solanki są jednymi z najsilniejszych solanek jodowo-bromowych w Europie. Jak zanotował we wspomnianym już przewodniku E. Janota "ciepłota tych źródeł wynosi + 12 °C., ciężar gatunkowy niejednakowy; funt wody jednego źródła okazał 126.41, drugiego 177.6 ziarn pierwiastków leczniczych (chloru, jodu i bromu, węglanów alkalowych, żelaza i trochę wapna, prócz kwasu węglowego."[4] Pierwszy zakład kąpielowo-leczniczy powstał w 1864 roku, a osiem lat później otwarto zakład leczenia dzieci. Specyficzny mikroklimat spowodował, że Rabka szybko rozwijała się, zwłaszcza jako uzdrowisko dziecięce.

Pod okupacją niemiecką działała tu szkoła policji bezpieczeństwa i SD, która kształciła także pewną liczbę polskich policjantów.

Po II wojnie światowej był to obok Zakopanego ważny ośrodek leczenia gruźlicy. Kiedy przestała być ona uważana za chorobę społeczną, sanatoria (z największymi: Instytutem Matki i Dziecka z Warszawy oraz Śląskim Ośrodkiem Rehabilitacji Dzieci im. W. Pstrowskiego, obecnie im. Szebesty) stały się placówkami leczenia głównie astmy oskrzelowej i schorzeń górnych dróg oddechowych.

W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. nowosądeckiego.

Dzisiaj[edytuj | edytuj kod]

Rabka nazywana jest „Miastem Dzieci Świata”. Tytuł ten w 1996 roku na wniosek Międzynarodowej Kapituły Orderu Uśmiechu nadał miastu wojewoda małopolski. W tym samym roku utworzono w Szkole Podstawowej nr 2 w Rabce Muzeum Orderu Uśmiechu, obecnie przeniesione do nowej siedziby na terenie rodzinnego parku rozrywki „Rabkoland”. Tam też znajduje się Muzeum Rekordów i Osobliwości.

W Rabce odbyły się 3. Światowe Zloty Kawalerów Orderu Uśmiechu[potrzebne źródło].

Rabka ma własną scenę teatralną, jest nią Teatr Lalek „Rabcio”, a także pomnik Świętego Mikołaja stojący przed zabytkowym budynkiem czynnej stacji kolejowej, nazwanej wówczas Domem Świętego Mikołaja. Sam pomnik, a zwłaszcza jego lokalizacja, wzbudza w Rabce wiele kontrowersji[potrzebne źródło].

W parku zdrojowym znajduje się pomnik Jana Pawła II, przy którym ma swój początek jeden ze szlaków papieskich.

Jedną z atrakcji miasta jest uruchomiona 21 listopada 2006 fontanna przed Kawiarnią Zdrojową oraz uruchomione w czerwcu 2009 tężnie solankowe w Parku Zdrojowym[6].

W roku 2013 miasto położone na południu WęgierKiskunfélegyháza – stało się jednym z miast partnerskich Rabki.

Etnografia[edytuj | edytuj kod]

Niektórzy badacze ludność miejską określają jako: „Lud rabczański”. Jest ona specyficzna i nieco różna od innych grup góralskich. Pierwotnie ziemię rabczańską zamieszkiwała grupa górali zwanych "Kliszczakami", lecz teraz na Rabkę-Zdrój duży wpływ ma kultura górali podhalańskich (szczególnie w stroju)[7]. Spora grupa osób uważa, że jest to północna podgrupa Podhalan[8]

Tranzyt[edytuj | edytuj kod]

Przez zachodnie krańce Rabki-Zdroju (Zabornię) przebiega droga krajowa nr 7 oraz droga międzynarodowa E77. Oprócz tego w Rabce początek ma droga krajowa nr 47, a północnymi dzielnicami biegnie droga krajowa nr 28.

Ponadto przez Rabkę-Zdrój biegnie linia kolejowa nr 104 (ChabówkaNowy Sącz) łącząca Zakopane z Krakowem i Tarnowem. W mieście znajduje się przystanek kolejowy Rabka Zdrój i nieczynna stacja Rabka Zaryte.

Uzdrowisko[edytuj | edytuj kod]

Od ponad stu lat miejscowość znana jest jako uzdrowisko. Wykorzystuje się walory klimatyczne oraz wody lecznicze do leczenia schorzeń układu oddechowego i krążenia, głównie u dzieci. Uzdrowisko dysponuje 9 ujęciami wód głębinowych (o głębokości do 1200 m), głównie solanek z grupy jodkowo-chlorkowo-sodowo-bromkowych. Pierwsze ujęcie wykonano w 1858 r. Temperatura wód dochodzi do 30 °C. W czerwcu 2009 r. uruchomiono, w miejsce spalonej w czasie II wojny tężni, nową tężnię o kształcie cylindrycznym[6].

Przedsiębiorstwo Uzdrowisko Rabka dysponuje zakładem przyrodoleczniczym, czterema sanatoriami i czterema szpitalami uzdrowiskowymi, z których trzy przeznaczone są dla dzieci. Ponadto w miejscowości funkcjonują wspomniane wcześniej sanatorium dziecięce Górnośląski Ośrodek Rehabilitacji Dzieci im. dr. A. Szebesty, oddział terenowy Instytutu Gruźlicy i Chorób Płuc oraz liczne domy wczasowe.

Ważnym uzupełnieniem uzdrowiska jest park zdrojowy, objęty programem rewitalizacji na lata 2007-2013[9].

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Z Rabki prowadzą szlaki piesze i rowerowe na okoliczne szczyty Gorców (Turbacz), Beskidu Wyspowego (Luboń Wielki) i Pasma Babiogórskiego (Babią Górę). Czerwony szlak z Turbacza przez Rabkę na Babią Górę jest częścią Głównego Szlaku Beskidzkiego[10]. W Rabce znajduje się również Stacja Centralna Grupy Podhalańskiej Górskiego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego, w której mieści się pierwsze w Polsce Centrum Koordynacji Ratownictwa Górskiego[potrzebne źródło].

Szlaki turystyczne
szlak turystyczny czerwony – Główny Szlak Beskidzki im.Kazimierza Sosnowskiego. Do Rabki prowadzi on od wschodu z Jordanowa przez Skawę oraz podnóża Birtalowej i Zbójeckiej Góry. Z Rabki kieruje się w Gorce, gdzie przez Maciejową i Stare Wierchy wyprowadza na Turbacz.
szlak turystyczny niebieski – szlak długodystansowy prowadzący z Łopusznej do Brzeźnicy. Do Rabki prowadzi od zachodu z Turbacza przez Koninki i Olszówkę. Z Rabki poprzez przełęcz pomiędzy Banią, a Grzebieniem oraz Rabkę-Zaryte wyprowadza na Luboń Wielki.
szlak turystyczny zielony – krótki szlak łączący centrum miejscowości ze szczytem Lubonia Wielkiego
szlak turystyczny żółty – nie jest to szlak biegnący przez centrum miejscowości, a jedynie przez Rabkę-Zaryte. Prowadzi on ze Starych Wierchów przez Olszówkę, a wyprowadza na Luboń Wielki. Szlak ten przebiega m.in. przez Perć Borkowskiego.
szlak turystyczny żółty – zaczynający się w Rabce szlak prowadzący na Krzywoń, Piątkową Górę i Rabską Górę do Raby Wyżnej.
szlak turystyczny czarny – krótki szlak łącznikowy pomiędzy Rabką-Słone a Głównym Szlakiem Beskidzkim.

Zabytki i inne atrakcje[edytuj | edytuj kod]

Zabytki i inne atrakcje na terenie miasta:[potrzebne źródło]

Wiele cennych eksponatów kultury zagórzańskiej i wołoskiej (w tym szałasy wołoskie) znajduje się w prywatnym Muzeum Gorczańskim Jana Fudali, znanego w Gorcach oraz na Podhalu malarza i poety. Był to jeden z niewielu przypadków, że dyrektor muzeum państwowego miał równocześnie własne muzeum.

Ponadgimnazjalne placówki edukacyjne w Rabce-Zdroju[edytuj | edytuj kod]

Struktury wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Współpraca międzynarodowa[edytuj | edytuj kod]

Miasta i gminy partnerskie:

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Dane Głównego Urzędu Statystycznego: Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2012 r.). [dostęp 11.11.2013].
  2. Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 31 grudnia 1999 r. w sprawie ustalenia i zmiany urzędowych nazw oraz rodzaju niektórych miejscowości w województwach: dolnośląskim, lubelskim, małopolskim, mazowieckim, opolskim, podkarpackim, śląskim, świętokrzyskim, warmińsko-mazurskim i wielkopolskim oraz obiektu fizjograficznego w województwie łódzkim (Dz. U. z 1999 r. Nr 112, poz. 1321).
  3. Jerzy Kondracki: Geografia regionalna Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 1998. ISBN 83-01-12479-2.
  4. 4,0 4,1 Eugeniusz Janota: Przewodnik w wycieczkach na Babią Górę, do Tatr i Pienin, Kraków 1860, s. 15
  5. Zasypywanie takich źródeł i ujęć słonych wód było pospolitym działaniem w Cesarstwie Austriackim, gdyż eksploatacja słonych wód i pozyskiwanie z nich soli godziło w państwowy monopol solny
  6. 6,0 6,1 Tężnia już czeka na gości, www.rabka.pl, dostęp 23.06.2009.
  7. Gorczański Park Narodowy.
  8. Gorczański Park Narodowy.
  9. Rabka: rewitalizacja Parku Zdrojowego za 8 mln zł. tur-info.pl, 2010-01-05. [dostęp 2010-07-06].
  10. Beskid Wyspowy 1: 50000. Mapa turystyczna. Kraków: Wyd. Compass, 2006. ISBN 83-89165-86-4.
  11. Zespół Szkół II Liceum Ogólnokształcące im. ks. prof. Józefa Tischnera
  12. Technikum Informatyczne w Rabce-Zdroju
  13. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 22 maja 2014.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]