Jordanów

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: inne znaczenia Jordanów.
Jordanów
Herb
Herb Jordanowa
Państwo  Polska
Województwo  małopolskie
Powiat suski
Gmina gmina miejska
Data założenia 1564
Prawa miejskie 1564
Burmistrz Zbigniew Kolecki
Powierzchnia 21,03[1] km²
Populacja (2008)
• liczba ludności
• gęstość

5194[1]
247 os./km²
Strefa numeracyjna
+48 18
Kod pocztowy 34-240
Tablice rejestracyjne KSU
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Jordanów
Jordanów
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Jordanów
Jordanów
Ziemia 49°38′57″N 19°49′48″E/49,649167 19,830000Na mapach: 49°38′57″N 19°49′48″E/49,649167 19,830000
TERC
(TERYT)
2121615011
Urząd miejski
Rynek 1
34-240 Jordanów
Wikisłownik Hasło Jordanów w Wikisłowniku
Strona internetowa
Dwór na Chrobaczem
Urząd Miasta

Jordanówmiasto i gmina w województwie małopolskim, w powiecie suskim. Położone jest nad rzeką Skawą w Kotlinie Rabczańskiej u południowych podnóży Beskidu Makowskiego[2].

Według danych z 31 grudnia 2010 r. miasto miało 5234 mieszkańców[3].

Jordanów tworzy odrębną gminą miejską, ale jest także siedzibą gminy wiejskiej Jordanów.

Sąsiednie gminy: Bystra-Sidzina, Jordanów, Raba Wyżna

W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa nowosądeckiego.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

  • dwór drewniany z 2. poł. XVIII w. (Jordanów-Chrobacze).
  • kościół z początku XX w. z wyposażeniem z XVI i XVII w.; w ołtarzu obraz Matki Bożej Trudnego Zawierzenia koronowany w 1994 r.
  • Budynek "Poczekaj" przy ul. Kolejowej 10, pochodzący z początku XVIII w. Na parterze budynku znajdował się zajazd, bowiem tędy prowadził "szlak solny" z Wieliczki na Węgry i tu na posiłek i wypoczynek zatrzymywali się kupcy. W piętrowej części budynku były pokoje (hotel).
  • Dąb Wolności na jordanowskich plantach "szubertowskich", posadzony zgodnie z uchwałą Rady Miasta w dniu 21 maja 1919 r. w celu upamiętnienia odzyskania przez Polskę niepodległości.
  • Figura św. Jana Nepomucena, znajdująca się na skrzyżowaniu głównych szlaków komunikacyjnych w centrum jordanowskiego rynku, pochodząca z XVIII w. Św. Jan Nepomucen był czczony jako Patron "dobrej sławy" oraz jako opiekun dróg i mostów, a także orędownik w czasie powodzi. Do dnia dzisiejszego zachował się orzeł w koronie wykuty w cokole kamiennej figury, mimo zaborów i wojen, jakimi dotknięta była Polska.
  • Ratusz Miejski zlokalizowany na środku jordanowskiego rynku, wybudowany z cegły, oddany do użytku w 1911 r. W budynku tym mają siedzibę władze samorządowe miasta oraz Urząd Miasta.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Miasto zostało lokowane w 1564 r. przez Wawrzyńca Spytka Jordana z Zakliczyna na terenie wsi Malejowa. Nazwa miasta wywodzi się właśnie od nazwiska jego założyciela. Osada położona była przy skrzyżowaniu szlaków: z Krakowa i Wieliczki (trakt solny) przez Myślenice na Orawę i Węgry oraz szlaku doliną Skawy aż na historyczny Śląsk. W 1581 r. Jordanów uzyskał prawo dorocznych jarmarków, które w XVII w. stały się bardzo znane w południowej części Korony. Sprzedawano tu bydło, płótno oraz sól.

W XIX w. miasto trochę podupadło i miało charakter raczej rolniczy. Ludność Jordanowa ledwie przekraczała tysiąc mieszkańców. W latach 20. XX w. do miasta przyłączono sąsiednią wieś Malejową oraz przysiółki Chrobacze i Mąkacz. Tym samym liczba ludności przekroczyła trzy tysiące.

W 1939 r. okolice Jordanowa były miejscem walk 10. Brygady Kawalerii oraz miejscowej ludności z wojskami niemieckimi. Miasto zostało silnie zniszczone w czasie II wojny światowej.

Kalendarium[edytuj | edytuj kod]

  • 7 listopada 1564 – Wawrzyniec Spytek Jordan otrzymał od króla Zygmunta Augusta przywilej na założenie miasta Jordanowa.
  • 1576 – został wzniesiony drewniany kościół, którego fundatorką była żona zmarłego Spytka Jordana – Anna Jordanowa z Sieniawskich.
  • 1588 – utworzono pierwszą szkołę parafialną obok Skotnicy (dzisiejsza ul. Batalionów Chłopskich).
  • 1618 – pierwsza wzmianka historyczna o obrazie Matki Bożej z Dzieciątkiem Jezus, czczonej jako Pani Jordanowska.
  • 1772 – w wyniku rozbioru Polski dobra jordanowskie, których właścicielem był Józef Sierakowski, przeszły pod panowanie Austrii, tak jak inne tereny południowej Polski.
  • 1858 – wizytacja w Jordanowie Jego Cesarskiej Mości Franciszka Józefa.
  • 1885 – została założona Ochotnicza Straż Pożarna Miasta Jordanowa.
  • 1896 – zostało założone Towarzystwo Gimnastyczne pod nazwą "Sokół"[4].
  • 1900 – powstało Towarzystwo Zaliczkowe pod nazwą "Praca i Oszczędność".
  • 1912 – w ramach Towarzystwa Gimnastycznego "Sokół" powstał paramilitarny oddział Polowych Drużyn Sokolich[4].
  • 1913 – wybudowano kościół parafialny według projektu dr. Jana Sas-Zubrzyckiego. Również ten sam architekt zaprojektował budynek Ratusza Miejskiego (1911) oraz budynek Sądu Grodzkiego (1908).
  • 1919 – posadzono na zachodniej stronie jordanowskiego Rynku "Dąb Wolności" na pamiątkę odzyskania przez Polskę niepodległości.
  • 1926 – założenie Miejskiego Prywatnego Seminarium Nauczycielskiego im. św. Stanisława ze Szczepanowa.
  • 1929 – przyłączono do miasta Jordanowa gminę Malejowa oraz przysiółki: Chrobacze, Przykrzec i Mąkacz.
  • 1930 – miasto Jordanów zostaje zelektryfikowane.
  • 1932 – miasto wizytował ks. kardynał Adam Stefan Sapieha – metropolita krakowski, i uczestniczył w uroczystym posiedzeniu Rady Miasta.
  • 1933 – powstał organ lewicy chłopskiej pod tytułem "Wieś i Jej Pieśń".
  • 1 września 1939 – od strony słowackiej Orawy Niemcy hitlerowskie napadły ziemię jordanowską.
  • 1939 – wprowadzono w Jordanowie tajne nauczanie dla klas od V do VII, a następnie w zakresie szkoły średniej.
  • 1939–1945 – miasto zostało dwukrotnie spalone, a straty w wyniku zniszczeń wyniosły 72%.
  • 1939–1945 – na terenie ziemi jordanowskiej działają między innymi takie ugrupowania partyzanckie jak: Bocian, Chełm, Harnasie, Walka, Związek Walki Zbrojnej oraz Koła: Rocha i Bataliony Chłopskie.
  • 1942 – rozstrzelanie przez okupanta hitlerowskiego 67 Żydów jordanowskich.
  • 29 stycznia 1945 – wyzwolenie Jordanowa spod okupacji hitlerowskiej.
  • 1951 – miasto otrzymało wodę z wodociągów miejskich z ujęciem źródeł na górze Przykrzec oraz zostały uruchomione 22 hydranty przeciwpożarowe.
  • 1967 – groźny pożar kościoła parafialnego, powstały w wyniku wyładowań atmosferycznych. Dzięki sprawnej akcji gaśniczej straży pożarnych udało się uratować świątynię. Spłonął tylko dach kościoła.
  • Na przełomie lat 60. i 70. XX w. powstał największy zakład produkcyjny Krakowskiej Fabryki Armatur – Zakład nr 3 w Jordanowie.
  • 1975 – Miejska Rada Narodowa podjęła uchwałę w formie wniosku pod adresem Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie o utworzeniu wspólnej Rady dla: Miasta Jordanowa, Gminy w Jordanowie oraz Gminy Bystra-Sidzina.
  • 13 grudnia 1975 – na stację kolejową w Jordanowie wjechał pierwszy specjalny pociąg elektryczny relacji Kraków – Zakopane.
  • 4 marca 1977 – w sali widowiskowej Domu Strażaka odbył się I Wojewódzki Zjazd Ochotniczych Straży Pożarnych z terenu województwa nowosądeckiego.
  • 15 maja 1978 – powołano Towarzystwo Miłośników Ziemi Jordanowskiej.
  • 3 czerwca 1979 – miasto Jordanów było organizatorem "Wojewódzkiego Święta Ludowego".
  • 9 września 1984 – miasto Jordanów zostało odznaczone Orderem Krzyża Grunwaldu III kl. Złotą odznaką "Zasłużone dla Województwa Nowosądeckiego, odznaczenie honorowe Związku Bojowników o Wolność i Demokrację – Zarząd Główny.
  • 1981–1985 – oddano do użytku bloki mieszkalne z budownictwa spółdzielczego na osiedlu "Wrzosy" oraz oczyszczalnię ścieków typu "bioblok".
  • 1983 – wybudowano nowe ujęcie wody dla Jordanowa na rzece Skawa.
  • 25 września 1994 – koronacja obrazu Matki Bożej Trudnego Zawierzenia – Pani Jordanowskiej. Koronacji dokonał kardynał Franciszek Macharski – metropolita krakowski.
  • 13 czerwca 1999 – beatyfikacja sług bożych wywodzących się z parafii jordanowskiej – ks. Piotra Dańkowskiego i ks. Stanisława Pyrtka.
  • 9 września 2001 – na jordanowskich plantach posadzono "Dęby – Pomniki Historii" dla upamiętnienia: papieża Jana Pawła II, księdza kardynała Stefana Wyszyńskiego – prymasa 1000-lecia, księdza błogosławionego Piotra Dańkowskiego, księdza błogosławionego Stanisława Pyrtka. Otwarto wystawę ekumeniczną w Izbie Historii Miasta Jordanowa pod tytułem "Przyjaźń bez granic". Organizatorem wystawy były władze szwedzkiego miasta Karlskoga i Towarzystwo Miłośników Ziemi Jordanowskiej.
  • 9 października 2010 – koronacja papieskimi koronami obrazu Matki Bożej Trudnego Zawierzenia w parafii Przenajświętszej Trójcy Świętej w Jordanowie. Korony, które zostały nałożone na skronie Dzieciątka Jezus i Matki Bożej, zostały pobłogosławione przez papieża Benedykta XVI l września 2010 r. w Castel Gandolfo. Korony wykonano według wzoru koron częstochowskich pobłogosławionych przez Jana Pawła II tuż przed jego śmiercią. W koronie Matki Bożej umieszczono pierścień Sługi Bożego Jana Pawła, ofiarowany jordanowskiemu sanktuarium przez ks. kardynała Stanisława Dziwisza.

Struktura powierzchni[edytuj | edytuj kod]

Według danych z 2002 r.[5] Jordanów ma obszar 20,92 km², w tym:

  • użytki rolne: 57%
  • użytki leśne: 34%

Miasto stanowi 3,05% powierzchni powiatu.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Dane z 30 czerwca 2004 r.[6]:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
jednostka osób  % osób  % osób  %
populacja 5118 100 2662 52 2456 48
gęstość zaludnienia
(mieszk./km²)
244,6 127,2 117,4

Rozwój ludności[edytuj | edytuj kod]

  • 1857 – 1040 mieszkańców
  • 1870 – 1140
  • 1880 – 1236
  • 1890 – 1262
  • 1900 – 1345
  • 1910 – 1511
  • 1921 – 1486
  • 1931 – 3115
  • 1939 – 3300
  • 1946 – 2638
  • 1950 – 2515
  • 1960 – 3091
  • 1986 – 4400
  • 2002 – 5063
  • 2004 – 5118

Sport[edytuj | edytuj kod]

W mieście działają: Ludowy Klub Sportowy "Jordan", Uczniowski Klub Sportowy Taekwondo Olimpijskie – Podhale oraz Koło Polskiego Związku Wędkarskiego.

Ludowy Klub Sportowy "Jordan"[edytuj | edytuj kod]

Sekcja piłkarska skupia wokół siebie młodzież w czterech drużynach (ok. 90 zawodników): trampkarze, juniorzy młodsi, juniorzy i seniorzy. Klub dysponuje zmodernizowanym i odwodnionym boiskiem sportowym z dobrze rozbudowanym zapleczem socjalnym.

W sezonie 2001/2002 drużyna trampkarzy zajęła V miejsce w lidze okręgowej, natomiast drużyna juniorów I miejsce w tej samej lidze. Drużyna seniorów grająca w klasie A zajęła w sezonie 2001/2002 VI miejsce. W sezonie 2008/2009 drużyna seniorów zajęła I miejsce w klasie A Podhale i niniejszym dokonała historycznego awansu (po raz pierwszy w historii klubu i piłki nożnej w miasteczku) do Ligi Okręgowej okręgu Nowy Sącz.

Uczniowski Klub Sportowy Taekwondo Olimpijskie – Podhale[edytuj | edytuj kod]

Uczniowski Klub Sportowy Taekwondo Olimpijskie – Podhale skupia dzieci i młodzież oraz dorosłych z terenu Podhala. Klub powstał w 2001 r. Obecnie trenuje w nim ok. 60 zawodników. Klub promuje zdrowy styl życia poprzez trening dyscypliny olimpijskiej. W sezonie 2010/2011 zawodnicy klubu startowali w międzynarodowych i krajowych zawodach sportowych. Najwyższe osiągnięcia tamtego sezonu to:

  • 2 srebrne i 2 brązowe medale na Międzynarodowych Zawodach Taekwondo "Ilyo Cup 2010" na Słowacji *miejsca 7 i 10 w kategorii mężczyzn oraz 8 i 9 w kategorii kobiet na III Technicznych Mistrzostwach Polski Poomsae dzieci i młodzików w 2011
  • brązowy medal w konkurencji walk kobiet na Ogólnopolskiej Olimpiadzie Młodzieży – Podlaskie 2011
  • złoty medal w konkurencji walk kobiet na Międzynarodowych Mistrzostwach Bydgoszcz CUP'2011.

W 2010 klub był również organizatorem seminarium treningowego z koreańskim Mistrzem Choel In Kang 6 dan. Klub organizuje też bezpłatne zajęcia w hali sportowej dla dzieci i młodzieży z Jordanowa i powiatu suskiego. Zajęcia prowadzi Artur Skwirut – trener II klasy sportowej, posiadacz czarnego pasa III Dan, kilkukrotny medalista Mistrzostw Polski oraz medalista I Olimpiady Młodzieży w 1995 r.

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Z uwagi na swoje położenie wśród gór i lasów Jordanów posiada charakter miejscowości wczasowo-turystycznej. Miasto stanowi dogodny punkt wyjściowy w otaczające pasma górskie. Z centrum prowadzi pięć szlaków turystycznych m.in. na Luboń Wielki i Babią Górę.

Piesze szlaki turystyczne[edytuj | edytuj kod]

szlak turystyczny czerwony (Główny Szlak Beskidzki) Rabka-ZdrójSkawa st. PKP – JordanówBystraOkrąglicaPrzełęcz Kucałowa (Schronisko PTTK na Hali Krupowej) – PolicaPrzełęcz KrowiarkiBabia Góra
szlak turystyczny niebieski LanckoronaPrzełęcz SanguszkiBieńkówkaKoskowa GóraPrzełęcz JabconiówkaGrońOsielec Górny – JordanówNaprawa Dolna – Luboń MałyLuboń WielkiRabka Zaryte
szlak turystyczny żółty LubieńKlimasZembalowaKrzeczów Masztelowo – Naprawa Górna – Jordanów
szlak turystyczny zielony Jordanów dw. PKP – Wysoka

W najbliższych okolicach Jordanowa leżą miejscowości: Naprawa, rodzinna wieś Jalu Kurka, autora głośnej powieści "Grypa szaleje w Naprawie", Łętownia z zabytkowym drewnianym kościołem z XVIII wieku oraz wieś Wysoka z zabytkowym dworem z XVI wieku.

W niewielkiej odległości znajduje się Babiogórski Park Narodowy. Cennym zespołem krajobrazowo – przyrodniczym jest góra Przykrzec z atrakcyjnymi punktami widokowymi na dolinę Skawy, Beskid Wyspowy, Gorce, Tatry i Pasmo Babiogórskie.

Komunikacja[edytuj | edytuj kod]

Komunikację w okolicach i z Krakowem, Zakopanem czy Rabką zapewniają busy, a na trasie KrakówZakopane i Sucha BeskidzkaNowy Sącz także linia kolejowa wraz ze stacją PKP w Jordanowie. Przez miasto przebiega droga krajowa nr 28, dzięki temu przez Jordanów przejeżdżają przelotowe autobusy PKS ze Śląska w kierunku Zakopanego, Rzeszowa, Przemyśla.

Struktury wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Religia w Jordanowie.

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Dane Głównego Urzędu Statystycznego: Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2008 r.). [dostęp 30.09.2009].
  2. Jerzy Kondracki: Geografia regionalna Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 1998. ISBN 83-01-12479-2.
  3. Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2010 r.). Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2011-06-10. ISSN 1734-6118.
  4. 4,0 4,1 Księga Uchwał Towarzystwa Gimnastycznego w Jordanowie. Paweł Matejko. Polskie Towarzystwo Gimnastyczne "Sokół" Gniazda: Jordanów, Sucha, Maków. Kraków 2001. Wydawnictwo Zakonu Pijarów. Nakład 300 egz.
  5. Portal Regionalny i Samorządowy REGIOset (pol.). regioset.pl. [dostęp 2010-09-14].
  6. Baza Demograficzna – Tablice predefiniowane – Wyniki badań bieżących; Stan i struktura ludności; Ludność według płci i miast (pol.). GUS. [dostęp 2010-09-14].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

  • Ludowy Klub Sportowy "Jordan" Jordanów [1]
  • Zespół Szkół im. bł. ks. P. Dańkowskiego w Jordanowie [2]
  • Stowarzyszenie kulturalne "Bel Canto" [3]
  • Historia Żydów w Jordanowie na portalu Wirtualny Sztetl