Skawina

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Skawina
Rynek w Skawinie po rewitalizacji
Rynek w Skawinie po rewitalizacji
Herb
Herb Skawiny
Państwo  Polska
Województwo  małopolskie
Powiat krakowski
Gmina Skawina
gmina miejsko-wiejska
Aglomeracja krakowska
Burmistrz Adam Najder
Powierzchnia 20,50 km²
Populacja (2012)
• liczba ludności
• gęstość

24 259
1 154 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 12
Kod pocztowy 32-050
Tablice rejestracyjne KRA
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Skawina
Skawina
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Skawina
Skawina
Ziemia 49°58′30″N 19°49′42″E/49,975000 19,828333
TERC
(TERYT)
2121506114
Urząd miejski
Rynek 1
32-050 Skawina
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa

Skawinamiasto w województwie małopolskim, w powiecie krakowskim. Jest siedzibą gminy miejsko-wiejskiej Skawina. Miasto jest położone nad rzeką Skawinką kilkanaście kilometrów na południowy zachód od centrum Krakowa. Jest jednym z ośrodków miejskich aglomeracji krakowskiej.

Według danych z 31 grudnia 2011 r. miasto miało 24 259 mieszkańców[1].

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Wschodnia część Skawiny obejmuje dawną wieś Korabniki. Była to niegdyś wieś służebna dworu krakowskiego. Pozostałością tamtych czasów jest renesansowy, piętrowy dwór-pałac zbudowany w latach 1540-1580 przez Pawła Korytkę.

Według danych z 1 stycznia 2011 r. powierzchnia miasta wynosiła 20,50 km²[2].

Toponimia[edytuj | edytuj kod]

Skawina pisana jako Skiwina na mapie Księstwa Oświęcimskiego i Zatorskiego - mapa Abrahama Orteliusa z 1603.

Zanim Skawina otrzymała swoją nazwę, istniała już nazwa przepływającej tędy rzeki. Pierwotnie – w latach 1253–1258 – mówiono o niej „Skauina", po lokacji miasta utrwaliła się nazwa Skawinka. W języku staropolskim słowo „skać" oznaczało „kręcić się", „toczyć się", „skartia" zaś – „kręcenie się", „toczenie się". Podobne znaczenie miało prasłowiańskie słowo „szkoti". Natomiast germańskie „skaulon" oznaczało „poruszać się naprzód" lub „pędzić". Nazwa w pełni odpowiada charakterowi rzeki, która wije się licznymi meandrami i ma niezwykle wartki nurt wzdłuż całego biegu.

Kalendarium[edytuj | edytuj kod]

  • 5000 p.n.e. – na tę datę szacuje się pierwsze ślady osadnictwa odkryte w okolicach Skawiny.
  • 1229 – pierwsza wzmianka o Babicach i Pisarach.
  • 1364 – decyzją Króla Kazimierza Wielkiego na terenie miejscowości: Pisary, Babice Nowe i Babice Stare zostało założone miasto Skawina (akt erekcyjny z dnia 22 maja). W listopadzie tego samego roku wydano akt prawny dotyczący budowy w Skawinie kościoła parafialnego (z przylegającą do niego pierwszą w mieście szkołą) – parcelę pod jego budowę podarował król.
  • 1471 – opat tyniecki Maciej Skawinka założył w Skawinie szpital (przytułek dla chorych i ubogich), który funkcjonował (z przerwami) do końca XIX w.
  • 1493 – najstarszy widok Skawiny (w dziele Hartmanna Schedla Liber cronicarum (Kronika świata) wydanym w Norymberdze w widoku Krakowa znajduje się fragment, który wg prof. J. Mitkowskiego przedstawia Skawinę).
  • 1500–1600 – powstały pierwsze cechy skawińskie.
  • 1651–52 – w Skawinie miała miejsce wielka zaraza (w ciągu dwóch lat liczba mieszkańców zmniejszyła się o ponad połowę).
  • 1655 – spalenie Skawiny przez Szwedów (podczas oblężenia Krakowa), zniszczenie m.in. zamku kazimierzowskiego.
  • 1683 – miasto Skawina było punktem zbornym husarii polskiej, udającej się pod Wiedeń. Przegląd wojsk na rynku skawińskim przez króla Jana III Sobieskiego.
  • 1772 – Skawina znalazła się w granicach zaboru austriackiego.
  • 1802 – powstał cmentarz parafialny w Skawinie.
  • 1815 – wielki pożar miasta (zniszczeniu uległ kazimierzowski kościół parafialny – odbudowano go dopiero w 1826 r.).
  • 1816 – kasata klasztoru tynieckiego – Skawina weszła w skład dóbr cesarskich.
  • 1831 – epidemia cholery w Skawinie.
  • 1873 – kolejna epidemia cholery (w ciągu pięciu dni umarło 300 mieszkańców).
  • 1878 – w Skawinie powstała Ochotnicza Straż Pożarna.
  • 1884-86 – budowa linii kolejowej.
  • 1886 – początki skawińskiego urzędu pocztowego (dotychczas korespondencja przesyłana była przez stację poczty konnej w Mogilanach).
  • 1895 – wybudowano Browar Parowy w Skawinie (prowadził on działalność do 1915 r.).
  • 1896 – założono gniazdo Towarzystwa Gimnastycznego "Sokół" w Skawinie (1904–1906 budowa siedziby „Sokoła" na terenie ruin zamku kazimierzowskiego).
  • 1900 – wybudowano rafinerię nafty (zakład ten prowadził produkcję w latach 1922-1932).
  • 1909 – powstała skawińska Spółdzielnia Rolniczo-Handlowa "Rola".
  • 1910 – powstała Fabryka Środków Kawowych Henryka Francka i Synów SA.
  • 1914 – wymarsz drużyny (ponad 25 osób) skawińskich Sokołów do Legionów (21 sierpnia).
  • 1918 – miasto oswobodzono spod panowania austriackiego.
  • 1922 – powstał Klub Sportowy „Skawinka".
  • 1939 – rozpoczęto budowę huty aluminium (otwartej w 1954 r.).
  • 1942 – wywieziono skawińskich Żydów do obozu zagłady w Bełżcu (29 sierpnia).
  • 1945 – Skawina została wyzwolona przez Armię Czerwoną (23 stycznia).
  • 1947 – założono Powszechnej Spółdzielni Spożywców w Skawinie.
  • 1951-62 – powstało wiele nowych zakładów przemysłowych w Skawinie, m.in. Elektrownia Skawina. Skawina staje się drugim co do wielkości miastem w województwie krakowskim[potrzebne źródło].
  • 1980 – oddano do użytku Hali Widowiskowo-Sportowej w Skawinie.
  • 1981 – zamknięto skawińskiej Huty Aluminium.
  • 2000 – honorowe Obywatelstwo Miasta Skawina otrzymał bp. Kazimierz Nycz
  • 2002 – papież Jan Paweł II podczas kolejnej pielgrzymki po Ojczyźnie zatrzymał się w Skawinie i pobłogosławił miasto, jak również parafie pw. św. Szymona i Judy Tadeusza oraz Miłosierdzia Bożego w Skawinie.
Pałacyk "Sokół" znajdujący się w skawińskim parku
Mostek w skawińskim parku
Trzygwiazdkowy hotel "Dworek Skawiński"
Przydrożna kapliczka
Obiekt sportowy zespołu piłkarskiego TKS Skawinka

Największe zakłady przemysłowe[edytuj | edytuj kod]

  • Elektrownia Skawina
  • H+H – firma produkująca pustaki
  • „Grana" sp. z o.o. (dawniej Biogran GmbH) – producent rozpuszczalnej kawy zbożowej Inka
  • Lajkonik Snacks S.A. – fabryka produkująca między innymi paluszki Lajkonik
  • Huta Aluminium Skawina – (około 50 zakładów)
  • Nicromet - producent stopów aluminiowych
  • Valeo – producent podzespołów samochodowych
  • Bahlsen – producent słodyczy
  • Vesuvius – materiały ogniotrwałe
  • Frezwid – jeden z najnowocześniejszych zakładów w Europie produkujących frezy i piły
  • Ferro S.A. – producent i hurtownik armatury łazienkowej
  • Mix Electronics – magazyny

Związani ze Skawiną[edytuj | edytuj kod]

Folklor[edytuj | edytuj kod]

Na wyjątkowość skawińskiego folkloru poza skrzętnie kultywowanymi obrzędami, składa się również oryginalny strój ludowy. Dziś zachowało się stosunkowo niewiele zdjęć i eksponatów pozwalających na jego całkowitą identyfikację. W miarę dokładny opis tego stroju można odnaleźć w dziele Oskara Kolberga z 1871 r. pt. „Lud". Podaje on tam, że Skawinianki okręcały głowę długim płótnem, które puszczało się na ramiona, gorset miały jasnoniebieski, spódnicę zieloną obszytą na dole taśmami, fartuch w różnych kolorach, a szal (tzw. rantuch) uzupełniał całość stroju. Mężczyźni natomiast sposobem ubierania byli najbardziej zbliżeni do włościan. Nosili granatowe kapoty, haftowane kaftany zwykle zielonego koloru, czapki obszyte wąskim barankiem (czarnym lub popielatym) i nie opasywali się pasami. Co ciekawe i warte podkreślenia, po klęsce powstania styczniowego rozpowszechnił się wśród tutejszych kobiet specjalny strój żałobny mający odzwierciedlać smutek i żałobę. Warto wspomnieć, iż Skawina była kiedyś ośrodkiem hafciarskim – zachowały się jeszcze gdzieniegdzie elementy strojów ludowych wykonane właśnie tutaj. W Muzeum Etnograficznym w Krakowie można z kolei podziwiać słynne niegdyś skawińskie meble, a zwłaszcza pięknie malowane skrzynie.

Zwyczaje i obrzędy skawińskie[edytuj | edytuj kod]

Dzięki długoletniej działalności archiwistycznej Towarzystwa Przyjaciół Skawiny zachowało się wiele przekazów dotyczących nieznanych już być może skawińskich zwyczajów i obrzędów. Gdy kończył się np. karnawał i nadchodziły dni zapustne, mający poczucie humoru Skawinianie przebierali się za Żydów, Cyganów, kramarzy, kominiarzy, mężczyźni za kobiety, a kobiety za mężczyzn. Przebierańcy chodzili po domach, gdzie śpiewali żartobliwe piosenki i recytowali zabawne wierszyki, a gospodarze częstowali przybyłych żywnością (czasami nawet i wódką...). W czasie zapustów „chodził" też po Skawinie tzw. „Kantek". Była to kukła ze słomy, okryta płaszczem, pod którym chował się parobek. Z „Kantkiem" chodzono po domach, gdzie żartowano i śpiewano każąc „Kantkowi" wyczyniać rozmaite sztuczki. Podobno od postaci owego „kantka" wzięło się przezwisko nadane Skawinianom przez mieszkańców okolicznych wiosek. Chcąc im dokuczyć mówili: „Ty skawiński kojtku!..." Zapustne obrzędy były bardzo popularne jeszcze pod koniec XIX w.

Istnieje zwyczaj, związany z Niedzielą Palmową, noszenia do kościoła specjalnie w tym celu przygotowanych palm: w Skawinie były one robione z gałązek kwiatowych trzcinnika lancetowatego oraz z leszczynowych grubych prętów. Po niedzielnej mszy chłopcy z poszczególnych wiosek spod Skawiny dzielili się, a następnie rozpoczynały się... bójki przy pomocy palm pomiędzy poszczególnymi grupami. Ponieważ palmy miały do jednego metra długości, szczególnie unikano tych z dużą ilością leszczynowych kijów... W następującą po Niedzieli Palmowej środę z poświęconych już palm robiono krzyżyki, które gospodarze wbijali na polach w każdy obsiany kawałek ziemi. Miało to chronić zbiory przed gradobiciem oraz innymi klęskami. Ostatni krzyżyk przybijano do drzwi domu. Kije z palemek były również wykorzystywane w lany poniedziałek, kiedy to chłopcy chodzili z tzw. „buckami", czyli właśnie tymi kijami. Chodzili do poszczególnych domów i rzucali kije na ziemię. W zamian za to gospodarz ofiarowywał im drobny poczęstunek.

Wielkim wydarzeniem w życiu Skawiny oraz okolicznych wsi był odpust w Tyńcu (święto Piotra i Pawła)– dniu 29 czerwca. Liczne były kramy z zabawkami, piernikami „całuskami", młodzież bawiła się na karuzelach. Po mszy świętej hucznie bawiono się, było picie piwa, jedzenie lisieckiej kiełbasy i golkowickich kukiełek. Zwyczaj ten, powstały w XIX w., przetrwał aż do lat 30. XX w. Jesienią, w czasie kopania ziemniaków i „brania" lnu, odbywały się tzw. "tłuki", które polegały na tym, że zamożniejsi gospodarze zapraszali ze wsi kilkanaście albo i więcej osób i wspólnymi siłami wykonywano zaplanowane prace. Być może len był uprawiany przez mieszczan w XIX w. nie tylko dla korzyści, a właśnie jako pretekst do wspólnego spędzania długich i chłodnych jesiennych wieczorów... Dzisiaj kontynuacją dawnych obrzędów pozostają jedynie dożynki, organizowane co roku w innej wsi wspólnie z poszczególnymi radami sołeckimi. W ich trakcie przeprowadzane są np. wybory miss Krakowianki przedszkolaków czy też występy zespołów folklorystycznych.

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Teatr Tańca „IKA" (Zespół Tańca Nowoczesnego)[edytuj | edytuj kod]

Istnieje od 1992 r. prowadzony przez instruktorkę tańca Monikę Fliszewską. W ciągu 8 lat istnienia IKA zaprezentowała dwadzieścia układów tanecznych występując podczas imprez wojewódzkich, ogólnopolskich, a także za granicą (Hurth w Kolonii). Zespół był trzykrotnie wyróżniany do udziału w Konińskim Festiwalu Piosenki i Tańca. Za układ „Amadeusz" prezentowany podczas Ogólnopolskiego Konkursu „Odkrywamy talenty" w ramach Festiwalu „Tęczowy Music Box" zespołowi przyznano „Brązową Półnutkę". W 2000 r. zespół otrzymał aż trzy pierwsze nagrody na:

  • Małopolskim Festiwalu Dziecięcych Form Tanecznych i Muzycznych Skawina 2000,
  • Międzywojewódzkich Spotkaniach Tanecznych Olkusz 2000,
  • VI Ogólnopolskich Konfrontacjach Zespołów Tanecznych Małopolskich 2000.

Centrum Kultury i Sportu[edytuj | edytuj kod]

Hala widowiskowo-sportowa
Basen

Istnieje od 1992 r. jako samorządowa instytucja kultury; jest specyficzną placówką tego typu w kraju i jedyną w województwie małopolskim. Celem działalności Centrum jest wspieranie amatorskiego ruchu artystycznego i działalności sportowej, ale w sposób profesjonalny, za pomocą odpowiednio przygotowanej do tego kadry. Centrum było gospodarzem min.: ogólnopolskiej inauguracji Dni Olimpijczyka w 1993 r.; co roku aktywnie przyczynia się do organizowania w Skawinie Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy, organizuje Mistrzostwa Polski Zawodowych Par Tanecznych oraz Mistrzostwa Okręgu Małopolskiego w Tańcu Towarzyskim; było gospodarzem Mistrzostw Polski Samochodów Zdalnie Sterowanych; współorganizowało Konkurs Kapel, Śpiewaków i Gawędziarzy Ludowych „Wstążka Krakowska" organizuje doroczne Dni Skawiny.

Przy Centrum działają sekcje i grupy artystyczne: tańca towarzyskiego, tańca nowoczesnego, rytmiki, kółko teatralne, kółko plastyczne, studio piosenki oraz nauka gry na gitarze. Centrum prowadzi też amatorskie sekcje sportowe oraz gimnastykę korekcyjną dla dzieci. Na wysokim poziomie znajduje się też tenis stołowy (Druga Liga Państwowa Kobiet) oraz brydż sportowy (mają na swoim koncie medale na Mistrzostwach Europy Juniorów Młodszych oraz Mistrzostwach Świata Młodzieży Szkolnej). W ramach Centrum działa również pracownia modelarska. Od chwili powstania w 1958 r. opiekuje się nią Józef Małysa. Pracownia organizuje corocznie szereg imprez gromadzących miłośników i pasjonatów modelarstwa z całej Polski: Wiosenne Zawody Latawców, Okręgowe Zawody Modeli Pływających, Mistrzostwa LOK, Wojewódzkie Zawody Latawców i w końcu Mistrzostwa Polski Modeli Kartonowych. Modelarstwo to zajęcie wymagające wiele cierpliwości, gromadzące wielbicieli w różnym wieku. Zawody modelarskie są niezwykle barwne i widowiskowe.

Oprócz siedziby przy ul. Żwirki i Wigury 11 (przy basenie „Camena”) oraz pałacyku „Sokół" przy ul. Mickiewicza 7 dysponują ofiarowanym miastu w darowiźnie ośrodkiem kulturalno-rekreacyjnym "Gubałówka" (ul. Dębca) oraz halą widowiskowo-sportową (ul. Konstytucji 3 Maja 4). Przy Centrum działa kino „Piast”.

W pałacyku „Sokół" mieści się również siedziba galerii „Pałacyk" wystawiającej prace z różnych dziedzin twórczości plastycznej: prace olejne, grafikę, fotografię, rzemiosło artystyczne twórców profesjonalnych oraz amatorów, zarówno gości, jak i mieszkańców gminy Skawina. Galeria jest też otwarta dla młodzieży z Liceum Ogólnokształcącego w Skawinie i przyszłych adeptów sztuk plastycznych z liceów w Krakowie i Nowym Wiśniczu.

Kościół św. app Szymona i Judy Tadeusza
Kościół pw. Ofiarowania NMP
Kościół Miłosierdzia Bożego

Wspólnoty wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Religia w Skawinie.

Większość mieszkańców Skawiny stanowią wyznawcy Kościoła Rzymskokatolickiego.

W 2009 w dzielnicy Korabniki otwarto pierwszy w Polsce dom zakonny Zgromadzenia Sług Miłości – Księży Guanellianów. Na terenie miasta działalność duszpasterską prowadzi także zbór Kościoła Zielonoświątkowego (będący protestancką wspólnotą o charakterze ewangelicznym) oraz dwa Chrześcijańskie Zbory Świadków Jehowy z Salą Królestwa[3][4].

Skawińskie kościoły rzymskokatolickie[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Zobacz więcej w artykule Religia w Skawinie, w sekcji Skawińskie kościoły rzymskokatolickie.
  • Kościół św. app Szymona i Judy Tadeusza, akt fundacyjny kościółka w Skawinie pochodzi z 19 listopada 1364 r. Po pożarach (1704 r. i 1815 r.). Odbudowana świątynia została konsekrowana w 1826 r.
  • Kościół pw. Ofiarowania NMP (dawny poszpitalny pw. św. Walentego), zwany "małym kościółkiem", powstał jako kościół przyszpitalny, ufundowany 26 stycznia 1471 r. Kaplica ta została wybudowana niedługo przed 1595 r., ok. 1611 r. spłonęła i została całkowita odbudowa. Od 1704 r., kaplica nosi wezwanie św. Walentego i Ofiarowania Najświętszej Maryi Panny, a od 1729 r. dochodzi trzecie: Matki Bożej Śnieżnej. Z tego samego roku pochodzi wzmianka o istniejącym przy niej cmentarzu.
  • Kościół Miłosierdzia Bożego z lat 1982-1995. Ośrodek duszpasterski utworzono w 1979 r. 14 kwietnia 2007 r. został konsekrowany.

Współpraca międzynarodowa[edytuj | edytuj kod]

Miasta i gminy partnerskie[5]:

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]