Osm

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy pierwiastka chemicznego. Zobacz też: Osmol – jednostka ciśnienia osmotycznego, Operational Service Medal – medal kampanii brytyjskiej, OpenStreetMap - projekt tworzącą otwartą mapę Ziemi.
Osm
ren ← osm → iryd
Wygląd
szaroniebieski
Osm
Ogólne informacje
Nazwa, symbol, l.a. osm, Os, 76
(łac. osmium)
Grupa, okres, blok 8, 6, d
Stopień utlenienia III, IV, VIII
Właściwości metaliczne metal przejściowy
Właściwości tlenków średnio kwasowe
Masa atomowa 190,23(3)[a][2] u
Stan skupienia stały
Gęstość 22610 kg/m³
Temperatura topnienia 3033 °C
Temperatura wrzenia 5012 °C
Numer CAS 7440-04-2
PubChem 23937[3]
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą
warunków normalnych (0 °C, 1013,25 hPa)
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikisłownik Hasło osm w Wikisłowniku

Osm (Os, łac. osmium) – pierwiastek chemiczny z grupy żelazowców (triada platynowców ciężkich). Nazwa pochodzi od greckiego słowa osme oznaczającego zapach.

Gęstość osmu wynosi ok. 22,5–22,6 g/cm³. Teoretycznie ma największą gęstość (22,65 g/cm³) spośród wszystkich znanych pierwiastków, jednak według niektórych pomiarów większą wartość stwierdzono dla irydu. W chwili obecnej pierwszeństwo co do największej gęstości pomiędzy tymi pierwiastkami nie jest ostatecznie ustalone[4].

Historia odkrycia[edytuj | edytuj kod]

Osm został odkryty w 1803 roku przez Smithsona Tennanta i Williama Hyde'a Wollastona w Londynie w Anglii. Poszukiwali oni sposobu oczyszczania platyny poprzez rozpuszczanie rudy platyny w wodzie królewskiej. Jako produkt uboczny reakcji powstawały duże ilości nierozpuszczalnego czarnego osadu. Wollaston skoncentrował się na rozpuszczalnej części produktów i odkrył pallad (w 1802) oraz rod (w 1804), podczas gdy Tennant postanowił zbadać nierozpuszczalne produkty reakcji. Latem 1803 roku, Tennant odkrył dwa nowe pierwiastki, osm i iryd. Odkrycie nowych pierwiastków zostało udokumentowane w Stowarzyszeniu Królewskim 21 czerwca 1804. Jako pierwszy polską nazwę – osm – zaproponował Filip Walter.

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Osm występuje w skorupie ziemskiej w ilości 1×10−4 ppm. Najważniejszym minerałem osmu jest osmiryd. Największe rezerwy osmu posiada obecnie Turcja (127 000 ton). Bułgaria także posiada znaczne jego ilości (2500 ton). Metal ten można także pozyskiwać z zawierających pewne ilości platyny piasków rzek w paśmie gór Uralu, Południowej i Północnej Ameryce. Występuje także w rudach niklu w Sudbury, w prowincji Ontario razem z innymi metalami z grupy platynowców.

Związki osmu[edytuj | edytuj kod]

Uwagi

  1. Liczba w nawiasie oznacza niepewność ostatniego podanego miejsca po przecinku.

Przypisy

  1. Osm (ang.). Karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich dla Stanów Zjednoczonych. [dostęp 2011-10-04].
  2. Current Table of Standard Atomic Weights in Order of Atomic Number (ang.). Commission on Isotopic Abundances and Atomic Weights, IUPAC, 2013-09-24. [dostęp 2013-12-02].
  3. Osm – podsumowanie (ang.). PubChem Public Chemical Database.
  4. CRC Handbook of Chemistry and Physics. Wyd. 83. 2002. Ciężar irydu jest tylko odrobinę niższy niż ciężar osmu, który jest powszechnie uważany za najcięższy znany pierwiastek. Obliczenia gęstości irydu i osmu na podstawie sieci krystalicznej dają wartości odpowiednio: 22,65 i 22,61 g/cm³. Te wyniki mogą być bardziej wiarygodne niż właściwe pomiary fizyczne. Obecnie wiadomo, że albo iryd, albo osm jest najgęstszym znanym pierwiastkiem, jednak dane na razie nie pozwalają wyłonić „zwycięzcy”.