Skand

Skand
wapń ← skand → tytan
– ↑ Sc ↓ Y 21 Sc
Wygląd
srebrzystobiały
Ogólne informacje
Nazwa, symbol, l.a.	skand, Sc, 21 (łac. scandium)
Grupa, okres, blok	3, 4, d
Stopień utlenienia	III
Właściwości metaliczne	metal przejściowy
Właściwości tlenków	słabo zasadowe
Masa atomowa	44,95591 u
Stan skupienia	stały
Gęstość	2985 kg/m³
Temperatura topnienia	1541 °C
Temperatura wrzenia	2830 °C
Numer CAS	7440-20-2
PubChem	23952
Właściwości atomowe Promień • atomowy • walencyjny 160 (obl. 184) pm 144 pm Konfiguracja elektronowa [Ar]3d14s2 Zapełnienie powłok 2, 8, 9, 2 (wizualizacja powłok) Elektroujemność • w skali Paulinga • w skali Allreda 1,36 1,20 Potencjały jonizacyjne I 633,1 kJ/mol II 1235 kJ/mol III 2388,6 kJ/mol
Właściwości fizyczne Ciepło parowania 314,2 kJ/mol Ciepło topnienia 14,1 kJ/mol Ciśnienie pary nasyconej 22,1 Pa (1812 K) Konduktywność 1,77×106 S/m Ciepło właściwe 568 J/(kg·K) Przewodność cieplna 15,8 W/(m·K) Układ krystalograficzny heksagonalny Objętość molowa 15,00×10−6 m³/mol
Najbardziej stabilne izotopy izotop wyst. o.p.r. s.r. e.r. MeV p.r. 45Sc 100% stabilny izotop z 24 neutronami 46Sc {syn.} 83,79 dni β− 2,367 46Ti 47Sc {syn.} 3,349 dni β− 0,600 47Ti 48Sc {syn.} 43,7 dni β− 3,994 48Ti
Niebezpieczeństwa MSDS Zewnętrzne dane MSDS Globalnie Zharmonizowany System Klasyfikacji i Oznakowania Chemikaliów Zagrożenia według MSDS Niebezpieczeństwo Zwroty H H228 Zwroty EUH brak zwrotów EUH Zwroty P P210 Europejska klasyfikacja substancji Zagrożenia według MSDS Łatwopalny (F) Zwroty R R11 Zwroty S S16, S43 NFPA 704 0 0 3
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą warunków normalnych (0 °C, 1013,25 hPa)
Multimedia w Wikimedia Commons
Hasło skand w Wikisłowniku

Skand (Sc, łac. scandium) – pierwiastek chemiczny z grupy metali przejściowych w układzie okresowym.

Znanych jest jego 25 izotopów z zakresu mas 36–60. Trwały jest tylko izotop 45, który stanowi 100% naturalnego składu izotopowego tego pierwiastka.

Występuje w skorupie ziemskiej w ilości ok. 16 ppm w postaci minerału tortweitytu.

Został odkryty w roku 1879 przez Larsa Fredrika Nilsona, w Uppsali, w Szwecji. Wcześniej (1871) jego istnienie przewidział Dymitr Mendelejew na podstawie luki jaka istniała w jego układzie okresowym.

Jak dotąd otrzymano stosunkowo niewiele związków tego pierwiastka. W naturze występuje tlenek skandu(III), główny składnik tortweitytu. Oprócz tego znane są proste sole i wodorki tego związku.

Znaczenie biologiczne: Brak. Jest podejrzewany o rakotwórczość, ale nie ma na ten temat dokładnych danych.

Skand jest srebrzystoszarym, miękkim metalem. Na powietrzu łatwo pokrywa się żółtawą warstwą tlenku, Sc₂O₃. Reaguje z gorącą wodą. Z kwasami tworzy sole. Bardzo długo stanowił tylko ciekawostkę i nie był wykorzystywany praktycznie. Ostatnio jednak zaczęto stosować go jako dodatek do stopów, z których produkuje się anteny telefonów komórkowych, gdyż posiada on unikatowe własności elektromagnetyczne pozwalające zmniejszać rozmiary tych anten. Jest też stosowany przez niektórych producentów rowerów do produkcji ram oraz innych części. Dodany do stopu aluminium znacząco (nawet 50% według firmy Kona) podnosi jego wytrzymałość i sztywność. Daje to przewagę nad cięższą stalą, słabszym aluminium i mniej odpornym na uszkodzenie laminatem węglowym.