Hafn

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Hafn
lutet ← hafn → tantal
Wygląd
srebrzysty
Hafn
Ogólne informacje
Nazwa, symbol, l.a. hafn, Hf, 72
(łac. hafnium)
Grupa, okres, blok 4, 6, d
Stopień utlenienia IV
Właściwości metaliczne metal przejściowy
Właściwości tlenków amfoteryczne
Masa atomowa 178,49(2)[a][2] u
Stan skupienia stały
Gęstość 13 310 kg/m³
Temperatura topnienia 2233 °C
Temperatura wrzenia 4603 °C
Numer CAS 7440-58-6
PubChem 23986[3]
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą
warunków normalnych (0 °C, 1013,25 hPa)
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikisłownik Hasło hafn w Wikisłowniku

Hafn (Hf, łac. hafnium) – pierwiastek chemiczny, metal przejściowy. Nazwa pochodzi od łacińskiej nazwy Kopenhagi "Hafnia", gdzie został odkryty.

Odkrywcami hafnu są György von Hevesy z Węgier i Dirk Coster z Holandii. Został odkryty w roku 1923.

Hafn występuje w przyrodzie zawsze wspólnie z bardzo podobnym do niego pod względem chemicznym cyrkonem. W związku z tym niemal niemożliwe jest wyizolowanie próbki jednego pierwiastka bez domieszki drugiego. Zawierający 2% cyrkonu hafn uważany jest za bardzo czysty, podobna tolerancja obowiązuje dla cyrkonu. Hafn występuje w skorupie ziemskiej w ilości 5,3 ppm (wagowo). Jego najważniejszym minerałem jest alwit (Hf,Th,Zr)SiO4∙xH2O. Węglik hafnu HfC ma bardzo wysoką temperaturę topnienia, powyżej 3890 °C, a stop węgliku hafnu i węgliku tantalu (Ta4HfC5) ma jedną z najwyższych znanych temperatur topnienia: 4215 °C.

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Hafn był wykorzystywany w rodzinie procesorów Intela Penryn, jako izolacja tranzystorów pozwalająca zachować poprawność obliczeń. Stosowanie hafnu zapobiega "wyciekaniu" elektronów, w odróżnieniu do standardowych warstw bramki z dwutlenku krzemu[4].

Uwagi

  1. Liczba w nawiasie oznacza niepewność ostatniego podanego miejsca po przecinku.

Przypisy

  1. Hafn (ang.). Karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich dla Stanów Zjednoczonych. [dostęp 2011-10-04].
  2. Current Table of Standard Atomic Weights in Order of Atomic Number (ang.). Commission on Isotopic Abundances and Atomic Weights, IUPAC, 2013-09-24. [dostęp 2013-12-02].
  3. Hafn – podsumowanie (ang.). PubChem Public Chemical Database.
  4. Shrinking chips use novel recipe (ang.). [dostęp 2007-11-12].