Hafn

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Hafn
lutet ← hafn → tantal
Wygląd
srebrzysty
Hafn
Ogólne informacje
Nazwa, symbol, l.a. hafn, Hf, 72
(łac. hafnium)
Grupa, okres, blok 4, 6, d
Stopień utlenienia IV
Właściwości metaliczne metal przejściowy
Właściwości tlenków amfoteryczne
Masa atomowa 178,49(2)[a][1] u
Stan skupienia stały
Gęstość 13 310 kg/m³
Temperatura topnienia 2233 °C
Temperatura wrzenia 4603 °C
Numer CAS 7440-58-6
PubChem 23986[2]
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą
warunków normalnych (0 °C, 1013,25 hPa)

Hafn (Hf, łac. hafnium) – pierwiastek chemiczny, metal przejściowy. Nazwa pochodzi od łacińskiej nazwy Kopenhagi "Hafnia", gdzie został odkryty.

Odkrywcami hafnu są György von Hevesy z Węgier i Dirk Coster z Holandii. Został odkryty w roku 1923.

Hafn występuje w przyrodzie zawsze wspólnie z bardzo podobnym do niego pod względem chemicznym cyrkonem. W związku z tym niemal niemożliwe jest wyizolowanie próbki jednego pierwiastka bez domieszki drugiego. Zawierający 2% cyrkonu hafn uważany jest za bardzo czysty, podobna tolerancja obowiązuje dla cyrkonu. Hafn występuje w skorupie ziemskiej w ilości 5,3 ppm (wagowo). Jego najważniejszym minerałem jest alwit (Hf,Th,Zr)SiO4∙xH2O. Węglik hafnu HfC ma bardzo wysoką temperaturę topnienia, powyżej 3890 °C, a stop węgliku hafnu i węgliku tantalu (Ta4HfC5) ma jedną z najwyższych znanych temperatur topnienia: 4215 °C.

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Hafn był wykorzystywany w rodzinie procesorów Intela Penryn, jako izolacja tranzystorów pozwalająca zachować poprawność obliczeń. Stosowanie hafnu zapobiega "wyciekaniu" elektronów, w odróżnieniu do standardowych warstw bramki z dwutlenku krzemu[4]. Stosuje się go również w elektrodach wykorzystywanych w cięciu plazmowym[5].

Uwagi

  1. Liczba w nawiasie oznacza niepewność ostatniego podanego miejsca po przecinku.

Przypisy

  1. Current Table of Standard Atomic Weights in Order of Atomic Number (ang.). Commission on Isotopic Abundances and Atomic Weights, IUPAC, 2013-09-24. [dostęp 2013-12-02].
  2. Hafn – podsumowanie (ang.). PubChem Public Chemical Database.
  3. Hafn (ang.). Karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich dla Stanów Zjednoczonych. [dostęp 2011-10-04].
  4. Shrinking chips use novel recipe (ang.). [dostęp 2007-11-12].
  5. S. Ramakrishnan, M.W. Rogozinski. Properties of electric arc plasma for metal cutting. „Journal of Physics D: Applied Physics”. 30 (4), s. 636–644, 1996. IOP Publishing. DOI: 10.1088/0022-3727/30/4/019.