Ksenon

Ksenon
jod ← ksenon → –
Kr ↑ Xe ↓ Rn 54 Xe
Wygląd
bezbarwny
ksenon świecący w silnym polu elektrycznym
Widmo emisyjne ksenonu
Ogólne informacje
Nazwa, symbol, l.a.	ksenon, Xe, 54 (łac. xenon)
Grupa, okres, blok	18 (VIIIA), 5, p
Stopień utlenienia	0, +I, +II, +IV, +VI, +VIII
Właściwości metaliczne	gaz szlachetny
Właściwości tlenków	słabo kwasowe
Masa atomowa	131,293 u
Stan skupienia	gazowy
Gęstość	5,9 kg/m³
Temperatura topnienia	−111,75 °C
Temperatura wrzenia	−108,05 °C
Numer CAS	7440-63-3
PubChem	23991
Właściwości atomowe Promień • atomowy • walencyjny • van der Waalsa (obl. 108 pm) 130 pm 216 pm Konfiguracja elektronowa [Kr]5s24d105p6 Zapełnienie powłok 2, 8, 18, 18, 8 (wizualizacja powłok) Elektroujemność • w skali Paulinga • w skali Allreda 2,60 2,40 Potencjały jonizacyjne I 1170,4 kJ/mol II 2046,4 kJ/mol III 3099,4 kJ/mol
Właściwości fizyczne Punkt krytyczny 16,62 °C; 5,841 MPa Ciepło parowania 12,636 kJ/mol Ciepło topnienia 2,297 kJ/mol Ciepło właściwe 158 J/(kg·K) Przewodność cieplna 5,65×10−3 W/(m·K) (300 K) Układ krystalograficzny regularny ściennie centrowany Prędkość dźwięku 169 m/s (w gazie), 1090 m/s (293,15 K; w cieczy) Objętość molowa 32,92×10−6 m³/mol
Najbardziej stabilne izotopy izotop wyst. o.p.r. s.r. e.r. MeV p.r. 124Xe 0,1% stabilny izotop z 70 neutronami 126Xe 0,09% stabilny izotop z 72 neutronami 127Xe {syn.} 36,345 dni w.e. 0,662 127I 128Xe 1,91% stabilny izotop z 74 neutronami 129Xe 26,4% stabilny izotop z 75 neutronami 130Xe 4,1% stabilny izotop z 76 neutronami 131Xe 21,29% stabilny izotop z 77 neutronami 132Xe 26,9% stabilny izotop z 78 neutronami 134Xe 10,4% stabilny izotop z 80 neutronami 135Xe {syn.} 9,14 h β− 1,16 135Cs 136Xe 8,9% stabilny izotop z 82 neutronami
Niebezpieczeństwa MSDS Zewnętrzne dane MSDS Globalnie Zharmonizowany System Klasyfikacji i Oznakowania Chemikaliów Zagrożenia według MSDS Uwaga Zwroty H H280 Zwroty EUH brak zwrotów EUH Zwroty P P410+P403 Europejska klasyfikacja substancji Substancja nie jest klasyfikowana jako niebezpieczna według europejskich kryteriów. (na podstawie podanego MSDS) NFPA 704 0 0 0
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą warunków normalnych (0 °C, 1013,25 hPa)
Multimedia w Wikimedia Commons
Hasło ksenon w Wikisłowniku

Ksenon (Xe, łac. xenon) – pierwiastek chemiczny z grupy gazów szlachetnych w układzie okresowym.

Nazwa pochodzi z gr. ksénos 'dziwny', 'obcy'. Został odkryty w 1898 r. przez W. Ramsaya i Morrisa Traversa jako pozostałość po frakcjonowanej destylacji skroplonego kryptonu.

Charakterystyka

Ksenon w warunkach normalnych jest gazem bezbarwnym i bezwonnym. W stanie wolnym występuje w postaci pojedynczych atomów. Zaliczany jest do pierwiastków chemicznie biernych, ale w specjalnych warunkach tworzy związki z fluorem i tlenem, np. H₆XeO₆), a już w temp. pokojowej związek jonowy XePtF₆. Występuje w nich głównie na parzystych dodatnich stopniach utlenienia. Są one silnymi utleniaczami. Zawartość ksenonu w powietrzu wynosi 0,085 ppm.

Zastosowanie

Silniki jonowe

Ze względu na dosyć wysoką masę atomową, niską energię jonizacji oraz duży przekrój czynny, wykorzystywany jest w silniku jonowym.

Optyka i oświetlenie

Stosowany jest również do wypełniania lamp błyskowych, żarówek dużej mocy i jarzeniówek. Zastosowanie w żarówkach wynika z jego bierności chemicznej oraz niskiej przewodności cieplnej, spowodowanej wysoką masą atomową oraz tym, iż ksenon występuje w postaci atomowej. Wysoka masa atomowa powoduje niską prędkość średnią atomów w danej temperaturze, zaś występowanie w postaci cząsteczek jednoatomowych powoduje brak innych, niż translacyjne, stopni swobody, które wnoszą wkład do ciepła właściwego gazu.

Medycyna

Może znaleźć także zastosowanie w medycynie, ponieważ podawany drogą wziewną chroni komórki nerwowe w mózgu i rdzeniu kręgowym przed obumieraniem (np. po urazie czy udarze mózgu).

Energetyka jądrowa

Izotop Xe-135 jest jednym z produktów ubocznych rozpadu paliwa uranowego w reaktorach atomowych. Jednocześnie jest silnym pochłaniaczem neutronów, co oznacza że wpływa hamująco na przebieg reakcji łańcuchowej. Nagromadzenie Xe-135 w paliwie, zwane zatruciem ksenonowym, powoduje krótkotrwały ale znaczny spadek mocy reaktora. Jeśli nie jest poprawnie zidentyfikowane, może prowadzić do błędnych i niebezpiecznych decyzji operatorów reaktora. Nierozpoznane zatrucie ksenonowe było jedną z przyczyn katastrofy w Czarnobylu.

Przypisy

Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.