Ksenon

Z Wikipedii

Ksenon
54 Xe Układ okresowy pierwiastków
Świecenie ksenonu
Dane ogólne
Nazwa, symbol, l.a.	Ksenon, Xe, 54
Grupa, okres, blok	18 (VIIIA), 5, p
Własności metaliczne	gaz szlachetny
Własności atomowe Masa atomowa 131,293 u Promień atomowy (obl. 108 pm) Promień walencyjny 130 pm Promień van der Waalsa 216 pm Konfiguracja elektronowa [Kr]5s24d105p6 e⁻ na poziom energetyczny 2, 8, 18, 18, 8 Elektroujemność 2,60 (Pauling) 2,40 (Allred) Stopień utlenienia 0, +1, +2, +4, +6, +8 Własności kwasowe tlenków słabo kwasowe
Własności fizyczne Stan skupienia gazowy Gęstość 5,9 kg/m3 Temperatura topnienia 161,4 K -111,75 °C Temperatura wrzenia 165,1 K -108,05 °C Objętość molowa 32,92×10-6 m3/mol Ciepło parowania 12,636 kJ/mol Ciepło topnienia 2,297 kJ/mol Prędkość dźwięku 169 m/s (w gazie), 1090 m/s (293,15 K)(w cieczy)
Pozostałe dane Ciepło właściwe 158 J/(kg*K) Przewodność cieplna 5,65×10-3 W/(m*K) (300 K) Potencjały jonizacyjne I. 1170,4 kJ/mol II. 2046,4 kJ/mol III. 3099,4 kJ/mol IV. 4481 kJ/mol
Najbardziej stabilne izotopy izotop wyst. o.p.r. s.r. e.r. MeV p.r. 124Xe 0,1% stabilny izotop z 70 neutronami 126Xe 0,09% stabilny izotop z 72 neutronami 127Xe {syn.} 36,345 dni w.e. 0,662 127 I 128Xe 1,91% stabilny izotop z 74 neutronami 129Xe 26,4% stabilny izotop z 75 neutronami 130Xe 4,1% stabilny izotop z 76 neutronami 131Xe 21,29% stabilny izotop z 77 neutronami 132Xe 26,9% stabilny izotop z 78 neutronami 134Xe 10,4% stabilny izotop z 80 neutronami 136Cs 8,9% 2,36×1021 lat β- 136 Cs
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą warunków normalnych (0 °C, 1013,25 hPa)

Ksenon (Xe, łac. xenon) - pierwiastek chemiczny z grupy gazów szlachetnych w układzie okresowym.

Nazwa pochodzi z gr. ksénos 'dziwny', 'obcy'. Został odkryty w 1898 r. przez W. Ramsaya i Morrisa Traversa jako pozostałość po frakcjonowanej destylacji skroplonego kryptonu.

Ksenon w warunkach normalnych jest gazem bezbarwnym i bez zapachu. Ma cząsteczki jednoatomowe. Zaliczany jest do pierwiastków chemicznie biernych (wyjątek to cząsteczka XePtCl₆ i H₆XeO₆), ale w specjalnych warunkach tworzy związki z fluorem i tlenem. Występuje w nich na parzystych dodatnich stopniach utlenienia. Są one silnymi utleniaczami.

Zawartość ksenonu w powietrzu wynosi 0,085 ppm. Wykorzystywany jest między innymi w silniku jonowym. Stosowany jest również do wypełniania lamp błyskowych, żarówek dużej mocy i jarzeniówek. Zastosowanie w żarówkach wynika z jego bierności chemicznej oraz niskiej przewodności cieplnej, spowodowanej wysoką masą atomową oraz tym, iż ksenon występuje w postaci atomowej. Wysoka masa atomowa powoduje niską prędkość średnią atomów w danej temperaturze, zaś występowanie w postaci cząsteczek jednoatomowych powoduje brak innych, niż translacyjne, stopni swobody, które wnoszą wkład do ciepła właściwego gazu.

Może znaleźć także zastosowanie w medycynie, ponieważ podawany drogą wziewną chroni komórki nerwowe w mózgu i rdzeniu kręgowym przed obumieraniem (np. po urazie czy udarze mózgu)^[1].

Izotop Xe-135 jest jednym z produktów ubocznych rozpadu paliwa uranowego w reaktorach atomowych. Jednocześnie jest silnym pochłaniaczem neutronów, co oznacza że wpływa hamująco na przebieg reakcji łańcuchowej. Nagromadzenie Xe-135 w paliwie, zwane zatruciem ksenonowym, powoduje krótkotrwały ale znaczny spadek mocy reaktora. Jeśli nie jest poprawnie zidentyfikowane, może prowadzić do błędnych i niebezpiecznych decyzji operatorów reaktora. Nierozpoznane zatrucie ksenonowe było jedną z przyczyn katastrofy w Czarnobylu.^[2]

[edytuj] Przypisy

1. ↑ patrz Anesthesiology, 2006
2. ↑ Carl R. Nave: HyperPhysics: "Xenon Poisoning" or Neutron Absorption in Reactors (ang.). Department of Physics and Astronomy, Georgia State University.

Zobacz galerię na Wikimedia Commons:
Ksenon