Ksenon

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ksenon
jod ← ksenon →
Wygląd
bezbarwny
ksenon świecący w silnym polu elektrycznym
ksenon świecący w silnym polu elektrycznym
Widmo emisyjne ksenonu
Widmo emisyjne ksenonu
Ogólne informacje
Nazwa, symbol, l.a. ksenon, Xe, 54
(łac. xenon)
Grupa, okres, blok 18 (VIIIA), 5, p
Stopień utlenienia 0, +I, +II, +IV, +VI, +VIII
Właściwości metaliczne gaz szlachetny
Właściwości tlenków słabo kwasowe
Masa atomowa 131,293(6)[a][2] u
Stan skupienia gazowy
Gęstość 5,9 kg/m³
Temperatura topnienia −111,75 °C
Temperatura wrzenia −108,05 °C
Numer CAS 7440-63-3
PubChem 23991[3]
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą
warunków normalnych (0 °C, 1013,25 hPa)
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikisłownik Hasło ksenon w Wikisłowniku

Ksenon (Xe, łac. xenon) – pierwiastek chemiczny z grupy gazów szlachetnych w układzie okresowym.

Nazwa pochodzi z gr. ksénos 'dziwny', 'obcy'. Został odkryty w 1898 r. przez W. Ramsaya i Morrisa Traversa jako pozostałość po frakcjonowanej destylacji skroplonego kryptonu.

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Ksenon w warunkach normalnych jest gazem bezbarwnym i bezwonnym. W stanie wolnym występuje w postaci pojedynczych atomów. Zaliczany jest do pierwiastków chemicznie biernych, ale w specjalnych warunkach tworzy związki z fluorem i tlenem, np. H6XeO6), a już w temp. pokojowej związek jonowy XePtF6. Występuje w nich głównie na parzystych dodatnich stopniach utlenienia. Są one silnymi utleniaczami. Zawartość ksenonu w powietrzu wynosi 0,085 ppm.

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Silniki jonowe[edytuj | edytuj kod]

Ze względu na dosyć wysoką masę atomową, niską energię jonizacji oraz duży przekrój czynny, wykorzystywany jest w silniku jonowym.

Optyka i oświetlenie[edytuj | edytuj kod]

Stosowany jest również do wypełniania lamp błyskowych, żarówek dużej mocy i jarzeniówek. Zastosowanie w żarówkach wynika z jego bierności chemicznej oraz niskiej przewodności cieplnej, spowodowanej wysoką masą atomową oraz tym, iż ksenon występuje w postaci atomowej. Wysoka masa atomowa powoduje niską prędkość średnią atomów w danej temperaturze, zaś występowanie w postaci cząsteczek jednoatomowych powoduje brak innych, niż translacyjne, stopni swobody, które wnoszą wkład do ciepła właściwego gazu.

Medycyna[edytuj | edytuj kod]

Może znaleźć także zastosowanie w medycynie, ponieważ podawany drogą wziewną chroni komórki nerwowe w mózgu i rdzeniu kręgowym przed obumieraniem (np. po urazie czy udarze mózgu)[4].

Energetyka jądrowa[edytuj | edytuj kod]

Izotop Xe-135 jest jednym z produktów ubocznych rozpadu paliwa uranowego w reaktorach atomowych. Jednocześnie jest silnym pochłaniaczem neutronów, co oznacza że wpływa hamująco na przebieg reakcji łańcuchowej. Nagromadzenie Xe-135 w paliwie, zwane zatruciem ksenonowym, powoduje krótkotrwały ale znaczny spadek mocy reaktora. Jeśli nie jest poprawnie zidentyfikowane, może prowadzić do błędnych i niebezpiecznych decyzji operatorów reaktora. Nierozpoznane zatrucie ksenonowe było jedną z przyczyn katastrofy w Czarnobylu[5].

Uwagi

  1. Liczba w nawiasie oznacza niepewność ostatniego podanego miejsca po przecinku.

Przypisy

  1. Ksenon (ang.). Karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich dla Stanów Zjednoczonych. [dostęp 2011-09-30].
  2. Current Table of Standard Atomic Weights in Order of Atomic Number (ang.). Commission on Isotopic Abundances and Atomic Weights, IUPAC, 2013-09-24. [dostęp 2013-12-02].
  3. Ksenon – podsumowanie (ang.). PubChem Public Chemical Database.
  4. patrz Anesthesiology, 2006
  5. Carl R. Nave: HyperPhysics: "Xenon Poisoning" or Neutron Absorption in Reactors (ang.). Department of Physics and Astronomy, Georgia State University.

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.