Przejdź do zawartości

Bazylika św. Tomasza Apostoła w Nowym Mieście Lubawskim

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Bazylika św. Tomasza Apostoła w Nowym Mieście Lubawskim
Zabytek: nr rej. N/7 z dnia 24.06.1953 r.[1]
bazylika mniejsza, kolegiata, kościół parafialny
Ilustracja
Widok ogólny
Państwo

 Polska

Województwo

 warmińsko-mazurskie

Miejscowość

Nowe Miasto Lubawskie

Adres

Kościelna

Wyznanie

katolickie

Kościół

rzymskokatolicki

Parafia

św. Tomasza Apostoła w Nowym Mieście Lubawskim


• nadający tytuł

od 1971
papież Paweł VI

Wezwanie

św. Tomasza Apostoła

Położenie na mapie Nowego Miasta Lubawskiego
Mapa konturowa Nowego Miasta Lubawskiego, blisko centrum na prawo znajduje się punkt z opisem „Bazylika św. Tomasza Apostoła w Nowym Mieście Lubawskim”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, u góry znajduje się punkt z opisem „Bazylika św. Tomasza Apostoła w Nowym Mieście Lubawskim”
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego
Mapa konturowa województwa warmińsko-mazurskiego, na dole po lewej znajduje się punkt z opisem „Bazylika św. Tomasza Apostoła w Nowym Mieście Lubawskim”
Położenie na mapie powiatu nowomiejskiego
Mapa konturowa powiatu nowomiejskiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Bazylika św. Tomasza Apostoła w Nowym Mieście Lubawskim”
Ziemia53°25′27,5″N 19°35′40,0″E/53,424306 19,594444
Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa

Bazylika św. Tomasza Apostoła w Nowym Mieście Lubawskim – zabytkowy kościół rzymskokatolicki, w stylu gotyckim.

Historia i architektura

[edytuj | edytuj kod]

Po 1325 roku zbudowano dwa zachodnie przęsła prezbiterium (pierwotnie zamkniętego prostokątnie). Do 1350 roku zbudowano pseudobazylikowy korpus o niskich ośmiobocznych filarach. Zbudowano także dolną część wieży (pierwotnie z dużym oknem nad portalem) i wieloboczną wieżyczkę przy północnej części fasady. W 2. połowie XIV w. podwyższono nawę główną przez wprowadzenie układu bazylikowego. Wtedy powstały służki z głowicami baldachimowymi i figurką mężczyzny oraz maswerkowe wsporniki sklepienia. Wtedy też powstały sterczynowo-blendowy szczyt nawy oraz miejsca po nie zrealizowanych łukach odporowych. Po 1400 roku przedłużono prezbiterium o trójbocznie zamknięte oskarpowane przęsło, zwieńczone nad zamknięciem attyką z blendami i wimpergami. Po 1460 r. nawa główna została nakryta czteroramiennym sklepieniem gwiaździstym, a także podwyższono wieżę[2].

Na początku XVII w. dobudowano kaplicę grobową rodu Działyńskich w narożu między nawą południową a prezbiterium.

Od 1971 kościół posiada status bazyliki mniejszej. Leży na Polskim Szlaku Drogi św. Jakuba. W dniu 25 marca 2012 roku erygowano przy bazylice Nowomiejską Kapitułę Kolegiacką – tym samym kościół otrzymał godność kolegiaty.

Ważniejsze wyposażenie

[edytuj | edytuj kod]

Sanktuarium Matki Bożej Łąkowskiej

[edytuj | edytuj kod]

W wyniku spalenia kościoła klasztornego w Łąkach Bratiańskich w 1882 r. do kościoła parafialnego w Nowym Mieście została sprowadzona łaskami słynąca figura Matki Boskiej z Dzieciątkiem. Figura Matki Boskiej Łąkowskiej została ukoronowana koronami papieskimi 4 czerwca 1752 za pontyfikatu Benedykta XIV. Koronacji dokonali biskupi Wojciech Stanisław Leski i Fabian Franciszek Pląskowski. Bazylika to również afiliowane w 2004 r. do Papieskiej Bazyliki Matki Bożej Większej w Rzymie sanktuarium Matki Bożej Łąkowskiej[4].

Organy

[edytuj | edytuj kod]

Organy zostały wybudowane przez Bruna Goebela w 1908 roku jako opus 256. Instrument posiada pneumatyczną trakturę gry[5].

Dyspozycja instrumentu:

Manuał I Manuał II Pedał
1. Bordun 16' 1. Salicional 8' 1. Subbas 16'
2. Hohlflöte 8' 2. Vox-cölestis 8' 2. Violon 16'
3. Gemshorn 8' 3. Gedeckt 8' 3. Principal 16'
4. Quintatön 8' 4. Conzert-Flöte 8' 4. Octavbass 8'
5. Gamba 8' 5. Geigen-Principal 8' 5. Cello 8'
6. Principal 8' 6. Schalmei 8' 6. Posaune 16'
7. Traversflöte 4' 7. Dolce 4'
8. Octave 4' 8. Flöte 4'
9. Rauschquinte 2 2/3' u. 2' 9. Progressiv harm. 2 2/3' 2-3 fch
10. Mixtur 4-5 fach
11. Trompete 8'

Dzwony

[edytuj | edytuj kod]

Na wieży wisi łącznie pięć dzwonów, w tym trzy średniowieczne, z przełomu XV i XVI wieku. W listopadzie 2022 wciągnięto na wieżę kościoła dwa nowe dzwony, odlane w Pracowni dzwonów Jana Felczyńskiego w Przemyślu. Jeden z nowych dzwonów jest poświęcony 270 rocznicy koronacji wizerunku Matki Boskiej Łąkowskiej, a drugi postaci bł. księdza Wincentego Frelichowskiego. 12 listopada 2022 dzwony zostały poświęcone przez biskupa toruńskiego[6].

Dzwony bazyliki nowomiejskiej charakteryzują się przykładem wybitnego ludwisarstwa. Przy okazji zawieszenia nowych dzwonów firma Rduch Bells & Clocks dzięki wsparciu Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego wykonała remont całego zestawu dzwonów[7][8].

Największy dzwon – Tomasz – to drugi co do wielkości dzwon w diecezji toruńskiej odlany ze szlachetnego brązu[9].

Dane dzwonów[9]
Imię Waga (kg) Ton uderzeniowy Średnica (cm) Rok odlania Odlewnia
Najmniejszy dzwon św. Jan Chrzciciel 143 kg d'' 72 cm 1585 nieznany
Mały dzwon bł. Stefan Wincenty Frelichowski 290 kg c" 77,5 cm 2022 Jan Felczyński, Przemyśl
Średni dzwon Maria 500 kg a' 91,5 cm
Duży dzwon św. Florian 870 kg f' 117 cm 1511 nieznany
Największy dzwon św. Tomasz 1880 kg dis' (-) 145,5 cm 1494 mistrz Merten

Galeria

[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. ↑ Rejestr zabytków nieruchomych – województwo warmińsko-mazurskie [online], Narodowy Instytut Dziedzictwa, 30 czerwca 2026 [dostęp 2010-05-06].
  2. ↑ Parafia św. Tomasza - Nowe Miasto Lubawskie / Nowe Miasto n. Drwęcą [online], sanktuariummbl.diecezja.torun.pl [dostęp 2017-11-22] [zarchiwizowane z adresu 2012-06-22] (pol.).
  3. ↑ Muzeum Działyńskich w Domu Aneczki otworzy się dla zwiedzających w Noc Muzeów [online], gazetaolsztynska.pl [dostęp 2025-10-01].
  4. ↑ Sanktuarium Matki Bożej Łąkowskiej w Nowym Mieście Lubawskim [online], diecezja-torun.pl [dostęp 2025-04-11].
  5. ↑ Mariusz Kostrubała, Nowe Miasto Lubawskie ( Bazylika św. Tomasza) [online], musicamsacram.pl [dostęp 2021-09-26].
  6. ↑ Nowe dzwony wciągnięto na wieżę bazyliki kolegiackiej [online], gazetaolsztynska.pl [dostęp 2023-04-15] (pol.).
  7. ↑ Nowe dzwony poświęcone będą w nowomiejskiej bazylice kolegiackiej [online], gazetaolsztynska.pl [dostęp 2023-04-15] (pol.).
  8. ↑ Dzwony gotyckie i współczesne - harmonia dźwięków. [dostęp 2023-04-15].
  9. 1 2 Nowe Miasto Lubawskie - Dzwony bazyliki pw. św. Tomasza Apostoła [Dzwony w Wieżach Polski #335]. The Bells of Poland 2025-10-11. [dostęp 2025-10-11].

Bibliografia

[edytuj | edytuj kod]
  • ks. Andrzej Taliński, Dzieje parafii Nowe Miasto Lubawskie do 1772 roku (praca magisterska Lublin, KUL 1989)
  • Z dawna Polski tyś królową. Przewodnik po sanktuariach maryjnych. Szymanów 1983
  • Diecezja Toruńska.Historia i teraźniejszość. T.13.Dekanat nowomiejski. Praca zbior.red.Stanisława Kardasza.Toruń 1998. s.76-94
  • Karolina Pszczółkowska, "Perła ziemi lubawskiej". Spotkania z Zabytkami, nr 3-4, 2010, s. 32-35.

Linki zewnętrzne

[edytuj | edytuj kod]
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Bazylika_św._Tomasza_Apostoła_w_Nowym_Mieście_Lubawskim&oldid=79256873”